Otwórz menu główne

Kazimiera Alberti

polska poetka i działaczka kulturalna

Kazimiera Alberti (ur. prawdopodobnie w 1898 lub 1 kwietnia 1907[1] w Bolechowie lub Lwowie[1], zm. 28 maja 1962 prawdopodobnie w Bari[1]) – polska poetka, powieściopisarka, tłumaczka, działaczka kulturalna.

Kazimiera Alberti
Ilustracja
Kazimiera Alberti - fotografia ok. 1927 r. opublikowana w czasopiśmie
"Wiadomości Literackie" z 20 listopada 1927 r.
Data i miejsce urodzenia prawdopodobnie 1898 lub 1907[1]
prawdopodobnie Bolechów lub Lwów[1]
Data i miejsce śmierci 28 maja 1962
prawdopodobnie Bari[1]
Dziedzina sztuki literatura

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Kazimiera i Stanisław Alberti (ok. 1937)
 
Tablica upamiętniająca małżeństwo Albertich w Bielsku-Białej

Córka Antoniego Szymańskiego i Marii z Filipowskich. Gimnazjum ukończyła we Lwowie w 1917 r. Tam też odbyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza, jednocześnie uczęszczając do lwowskiego konserwatorium muzycznego. Po rozpoczęciu działalności literackiej została członkiem Związku Literatów Polskich. Jej mężem został Stanisław Alberti[2], wraz z którym zamieszkiwała w Krakowie, od 1926 w Warszawie, krótkotrwale w Dąbrowie Tarnowskiej, a od 1930 w Białej Krakowskiej, gdzie Stanisław Alberti objął urząd starosty powiatu bialskiego. W tym czasie walnie przyczyniła się do ożywienia życia literackiego jak w Białej Krakowskiej tak i w sąsiadującym Bielsku. W dalszym ciągu zajmowała się twórczością literacką oraz szeroko rozumianą działalnością kulturalną. Była również tłumaczką: tłumaczyła z języków czeskiego i bułgarskiego. Małżeństwo swoim domu prowadzili salon literacki, utrzymywało znajomość z Stanisławem Ignacym Witkiewiczem[3], który m. in. namalował portrety Stanisława Alberti.

Po wybuchu II wojny światowej i śmierci męża, rozstrzelanego w 1940 przez NKWD w ramach części zbrodni katyńskiej dokonanej na terenach ukraińskiej, przeniosła się do Krakowa, gdzie działała w konspiracji. Była więziona w niemieckim obozie w Pruszkowie[4]. W 1951 r. wyjechała do Neapolu we Włoszech a później do Bari, gdzie kontynuowała działalność pisarską. Wydawała cykle esejów o poszczególnych prowincjach włoskich. Jej drugim mężem był włoski adwokat Alfo Cocola, który tłumaczył na włoski jej powojenne książki[4].

Działalność literacka i kulturalnaEdytuj

Od 1925 r. związana była ze środowiskiem literackim skupionym wokół Jana Kasprowicza. Jako poetka zadebiutowała w 1927 r. zbiorem wierszy Bunt lawin: delikatnych i zmysłowych zarazem, lirycznych, nacechowanych atmosferą subtelnego erotyzmu. Pomimo „górskiej” tematyki i nazwy tomiku jego bohaterem nie są góry, lecz kobieta. W tym samym roku wydała tomik Mój film. Na jej dorobek poetycki składają się ponadto: Pochwała życia i śmierci (1930), Godzina kalinowa (1935), Więcierz w głębinie (1937), porównywane przez krytyków z poezją Iłłakowiczówny i Staffa. W wierszach zamieszczonych w tych tomach i licznych artykułach podejmowała tematykę społeczną, kobiecą i słowiańską. Wydana w 1928 r. jej powieść, zatytułowana wymownie Tatry, narty, miłość, wpisywała się w modny wówczas nurt literatury zakopiańsko-narciarskiej.

Podczas pobytu w Białej utrzymywała kontakty ze środowiskami literackimi w całym kraju. W swoim mieszkaniu prowadziła salon literacki, w którym na otwartych spotkaniach gościła przedstawicieli sztuki i literatury. Zajmowała się upowszechnianiem literatury przez organizowanie spotkań autorskich i odczytów w szkołach i różnych stowarzyszeniach społecznych. Przez pewien czas prowadziła oryginalny kabaret artystyczny, do którego sama pisała teksty skeczów i piosenek, sama też reżyserowała przedstawienia. Współpracowała z wieloma pismami literackimi, regionalnymi („Zjednoczenie”, „Echo Beskidzkie”) i ogólnopolskimi. Organizowała liczne wystawy plastyczne (m. in. Adamowi Bunschowi), z którymi trafiała nawet do bielskich fabryk.

Na emigracji we Włoszech zajmowała się eseistyką i reportażem poświęconym Italii. Wydała w tym czasie jeszcze jeden tomik wierszy oraz cztery tomy reportaży. W cyklu „Kantyczka polskiego emigranta” dostrzegalne są jednak sentymenty jej pokolenia, wychowanego jeszcze w polskiej tradycji romantycznej, przeciwstawiane odchodzeniu dzieci emigrantów od polskości.

UpamiętnienieEdytuj

 
Pomnik Kazimiery Alberti na terenie Akademii Techiczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej.

TwórczośćEdytuj

Poezja polskaEdytuj

  • Bunt lawin, wyd. Hoesick, Warszawa 1927
  • Mój film, wyd. Księgarni F. Hoesicka, Warszawa 1927
  • Pochwała życia i śmierci, wyd. Księgarni św.Wojciecha, Poznań-Warszawa 1930
  • Godzina kalinowa, wyd. Gebethner i Wolff, Kraków 1935
  • Usta Italji, wyd. Dom Książki Polskiej, Warszawa 1936
  • Więcierz w głębinie, wyd. Księgarnia F. Hoesicka, Warszawa 1937
  • Serce zwierzęce, wyd. Towarzystwo Ochrony Zwierząt w Bielsku i Związek Opieki nad Zwierzętami w Białej, Bielsko i Biała 1939

Proza polskaEdytuj

  • Tatry, narty, miłość, wyd. Hyperjon, Warszawa 1928
  • Ghetto potępione. Powieść o duszy żydowskiej, wyd. Renaissance, Warszawa 1931
  • Ci, którzy przyjdą. Powieść mieszczańska, wyd. Dom Książki Polskiej, Warszawa 1934

Sztuki teatralneEdytuj

  • Xenia setzt sich durch (Xenia idzie przebojem, przetłumaczoną na język niemiecki komedią pt. My i oni), reż. Aleksander Marten, premiera w Teatrze Miejskim w Bielsku (Deutsche Theaterverein) 1936
  • Wiosna w domu, reż. Zygmunt Noskowski, premiera w Teatrze Polskim w Poznaniu 1937

Twórczość włoskaEdytuj

  • L'anima della Calabria (Dusza Kalabrii), traduzione di Alfo Cocola, wyd. Conte, Napoli 1950
  • Segreti di Puglia (Sekrety Apulii), wyd. Conte, Napoli 1951
  • Magia ligure (Magia liguryjska), traduzione di Alfo Cocola, wyd. I.C.S., Napoli 1952
  • Campania, gran teatro (Kampania, wielki teatr), wyd. I.C.S.S.D., Napoli 1953
  • La bocca dell'Italia, poezje, wyd. Conte Pozzuoli, Napoli 1963
  • L' anima della Calabria (Dusza Kalabrii), wyd. Soveria Mannelli, Rubbettino, 2007, ​ISBN 978-88-498-1923-6
  • Italia celebre e sconosciuta, wyd. I.C.S., Napoli b.d.

Artykuły włoskieEdytuj

  • Uno degli uomini più umani!: il miracoloso passaggio dello Stretto [w:] Parola di vita periodico bimensile d'azione giovanile cattolica, A. 44, nr 17(1965), p. 3
  • Gioacchino da Fiore: un santo senza l'aureola ufficiale [w:] Calabria Letteraria, a.26, nr 6-7-8-9(1978), pp. 51-53
  • Un santo senza l'aureola ufficiale [w:] Calabria letteraria: periodico mensile di cultura regionale, nr 10(1992), pp. 42-43
  • Una tomba nel Busento: un'antica ballata gotica [w:] Calabria letteraria: periodico mensile di cultura regionale, nr 1(1995), p. 76
  • Ibico, il grande poeta lirico reggino [w:] Calabria letteraria : periodico mensile di cultura regionale , nr 1(1996) , pp. 29-30
  • Mattia Preti: il "Porthos" e il "Cavaliere calabrese" [w:] Calabria Letteraria, a.44, nr 4-5-6(1996), pp. 17-19
  • Nella capitale dell'antico Bruzio [w:] Calabria letteraria: periodico mensile di cultura regionale, nr 7(1996) , pp. 61-62


PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Jacek Proszyk: Kiedy urodziła się Kazimiera Alberti?. proszyk.blogspot.com. [dostęp 2018-12-09].
  2. Dmytro Wesołowski: Kazimiera Alberti – córka Bolechowa. kuriergalicyjski.com, 14 kwietnia 2014. [dostęp 22 stycznia 2015].
  3. Agnieszka Pollak-Olszowska: Skandalistka z Białej. bielsko.biala.pl, 18 lutego 2011. [dostęp 22 stycznia 2015].
  4. a b Maria Grabowiecka. Sprostowania do życiorysu Kazimiery Alberti. „Twórczość”. 1, s. 165, 1978. 
  5. Jacek Proszyk. Odkrywanie Kazimiery Alberti. „Relacje Interpretacje”. 2, s. 28-30, czerwiec 2009. Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej. ISSN 1895-8834. 
  6. Bielskie Starostwo Powiatowe i Salon Literacki – neorenesansowa kamienica z połowy XIX wieku. polskaniezwykla.pl. [dostęp 22 stycznia 2015].
  7. Magda Fritz: Tworzyli historię miasta. radiobielsko.pl, 26 listopada 2009. [dostęp 22 stycznia 2015].
  8. Nowy pomnik w Bielsku-Białej. Ławeczka, a na niej.... bielsko.biala.pl. [dostęp 2018-06-26].

UwagiEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Józef Golec, Stefania Bojda: Alberti Kazimiera, w: Słownik biograficzny Ziemi Cieszyńskiej t. 2, Cieszyn 1995;
  • Jacek Kolbuszewski: Tatry w literaturze polskiej 1805-1939, Kraków 1982;
  • Jacek Proszyk O przyjaźni Witkacego z Kazimierą i Stanisławem Albertimi, w: Witkacy: bliski czy daleki, red. Janusz Degler, Słupsk, 2013, s. 487-502
  • Jacek Proszyk. Odkrywanie Kazimiery Alberti. „Relacje Interpretacje”. 2, s. 28-30, czerwiec 2009. Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej. ISSN 1895-8834. 
  • Jacek Proszyk: Witkacy u Albertich. kalendarz.bielsko.biala.pl, 17 marca 2014. [dostęp 22 stycznia 2015].
  • Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Alberti Kazimiera, w: Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 1995;
  • Rosner Edmund: Przypomnienie Kazimiery Alberti, w: Beskidzkie ścieżki pisarzy. Szkice literackie, wyd. "Śląsk", Katowice 1982, ​ISBN 83-216-0269-X​;
  • Jan Kiełkowski: Alberti Kazimiera. W: Małgorzata i Jan Kiełkowscy (red.): Wielka encyklopedia gór i alpinizmu. T. 6: Ludzie gór. Katowice: Wydawnictwo STAPIS, 2013, s. 11–12. ISBN 978-83-61050-89-6.
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz, Listy do żony (1932-1935), oprac. Janusz Degler, PIW, Warszawa 2010, s. 134, 463-464.
  • Marta Pollak: Kaz­imiera, która rozruszała Białą. babskiebielsko.pl. [dostęp 22 stycznia 2015].
  • Słownik współczesnych pisarzy polskich. Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 1963, s. 125-126.