Kazimierz Krzywicki

Kazimierz Krzywicki

Kazimierz Krzywicki (ur. 1820 na Wołyniu, zm. 26 listopada 1883 w Heidelbergu) – polski polityk[1].

W roku 1844 został magistrem filozofii na podstawie badań nad problemami konceptualnymi statystyki, a dwa lata później otrzymał stopień doktora nauk za pracę o finansach publicznych[2]. Wówczas przyszły teść, sędzia Filip Wilde, wyrobił mu posadę w rosyjskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W roku 1860 doktor Krzywicki starał się bez powodzenia o katedrę prawa na Uniwersytecie Petersburskim[3]. Był bliskim współpracownikiem margrabiego Aleksandra Wielopolskiego, który jako naczelnik rządu cywilnego Królestwa Kongresowego w latach 1862–63 powierzył mu kierownictwo Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Na tym stanowisku Krzywicki przyczynił się znacznie do reformy i rozwoju polskiej oświaty pod rządami rosyjskimi, a w szczególności Szkoły Głównej Warszawskiej (skutecznie współpracując z Józefem Mianowskim). Był uważany za niespotykanie sumiennego, ale niezdolnego do kompromisów. Po wybuchu powstania styczniowego był zmuszony wyjechać i osiadł w Dreźnie[1][4].

Z krótkimi przerwami należał do grona najbliższych przyjaciół wybitnego lekarza Tytusa Chałubińskiego, z którym wspólnie studiowali na uniwersytecie w Dorpacie w latach 1840–42. Kiedy Chałubiński wyjeżdżał do Würzburga dla kontynuowania studiów (1843–45), powierzył mu opiekę nad swoją narzeczoną Antoniną Wilde. Krzywicki ożenił się z Antoniną. Po pewnym czasie obaj pogodzili się i powrócili do serdecznej przyjaźni. Polityk doprowadził do uwolnienia profesora, gdy ten podczas powstania styczniowego został osadzony na Pawiaku, i sprowadził go do siebie do Drezna. Niebawem Tytus i Antonina na powrót zapałali do siebie uczuciem; w roku 1869 dawna panna Wilde rozwiodła się z Krzywickim i wyszła za mąż za Chałubińskiego. Również i tym razem niezgoda nie trwała długo: w roku 1873 profesor wystawił żelazny krzyż na Gubałówce jako pamiątkę drugiego pojednania z przyjacielem (powszechnie a mylnie uważa się, że jest to wotum za opanowanie oworocznej epidemii cholery)[3][4][5].

Kazimierz Krzywicki współcześnie jest postacią niemal zapomnianą. Jego wydana anonimowo broszura Polska i Rossya w 1872 r. przeważnie bywa odsądzana od czci i wiary jako wyraz patologicznego słowianofilstwa, kapitulanctwa i zdrady narodu[1], choć w istocie autor wyrażał w niej zasadniczo nadzieję, że całkowite zaniechanie przez polską inteligencję pod zaborem rosyjskim knowań spiskowych (pozbawionych podstaw materialnych umożliwiających poprawną realizację) umożliwiłoby jej należny pod względem wykształcenia i zdolności współudział w kierowaniu imperium, a także zahamowałoby prześladowania religijne i językowe, które stałyby się wówczas bezcelowe[6]. Miał trzy córki – Elżbietę, Emilię i Marię – oraz syna, także Kazimierza, chirurga (1860–1901)[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Krzywicki Kazimierz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-02-11].
  2. Михаил Васильевич Птуха, Очерки по истории статистики в СССР: Статистика в Академии наук, ученых обществах и учебных заведениях, 1801-1863, университетская статистика (государствоведение) в России, 1801-1845, Изд-во Академии наук СССР, 1959 [dostęp 2020-02-11] (ros.).
  3. a b Adam Wrzosek, Tytus Chałubiński, Warszawa 1970, s. 26, 59-61.
  4. a b c Elżbieta Bończa-Tomaszewska, Wspomnienia o Tytusie Chałubińskim, Adam Wrzosek (red.), „Archiwum Historji i Filozofji Medycyny oraz Historji Nauk Przyrodniczych”, tom VI, zeszyt II, Poznań 1927, s. 195-208.
  5. Tatry na starej fotografii. Oficjalna strona Jacka Ptaka. Tystus Chałubiński - "Król Tatr"., jacekptak.com.pl [dostęp 2020-02-11].
  6. Kazimierz Krzywicki, Polska i Rossya w 1872 r., Drezno 1872.