Otwórz menu główne

Kazimierz Lepszy

historyk polski

Kazimierz Lepszy (ur. 11 czerwca 1904 w Krakowie, zm. 30 maja 1964 tamże) – historyk polski, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, redaktor naczelny Polskiego Słownika Biograficznego, poseł na Sejm PRL III kadencji.

Kazimierz Lepszy
Data i miejsce urodzenia 11 czerwca 1904
Kraków
Data i miejsce śmierci 30 maja 1964
Kraków
profesor nauk historycznych
Doktorat 1928
Uniwersytet Jagielloński
Habilitacja 1939
Profesura 1954
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
rektor
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy
Kazimierz Lepszy
Data i miejsce urodzenia 11 czerwca 1904
Kraków
Data i miejsce śmierci 30 maja 1964
Kraków
Poseł III kadencji Sejmu PRL
Okres od 16 kwietnia 1961
do 30 maja 1964
Przynależność polityczna poseł bezpartyjny

ŻyciorysEdytuj

Był synem Leonarda (historyka sztuki złotniczej) i Zofii z Muczkowskich, bratankiem Edwarda (malarza, twórcy witraży i obrazów w kościołach Krakowa i Lwowa). Uczęszczał do IV Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie (do 1922), od 1916 działał w harcerstwie. W latach 1922–1927 studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim, m.in. u Władysława Konopczyńskiego, Stanisława Kota, Ludwika Piotrowicza i Wacława Sobieskiego; był prezesem Koła Historyków Studentów na uczelni (1925-1927). Należał do Korporacji Akademickiej „Lauda” w Krakowie. W 1928 obronił na UJ pracę doktorską Walka stronnictw w pierwszych latach panowania Zygmunta III. W latach 1927–1930 był asystentem w Bibliotece Jagiellońskiej, następnie bibliotekarzem w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie. W 1939 habilitował się na UJ na podstawie pracy Rzeczpospolita Polska w dobie sejmu inkwizycyjnego 1589-92 i został docentem w Katedrze Historii Polski Nowożytnej i Najnowszej. Był w gronie pracowników UJ aresztowanych w ramach Sonderaktion Krakau; więziony w Krakowie, Wrocławiu i obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau, został zwolniony w styczniu 1941. Uczestniczył w tajnym nauczaniu uniwersyteckim.

Powrócił do pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1945; pozostał docentem w Katedrze Historii Polski Nowożytnej i Najnowszej, w 1954 został profesorem nadzwyczajnym, w 1959 profesorem zwyczajnym. Pełnił funkcje dziekana Wydziału Historycznego (1952/1953), dwukrotnie prorektora (1953-1956, 1960-1962), rektora (od 1962). Od 1957 kierował Katedrą Historii Polski XVI-XVIII Wieku. Jako rektor nawiązał liczne kontakty z uczelniami zagranicznymi, przyczynił się do powstania filii uniwersytetu w Katowicach (1963), przewodniczył Komitetowi Jubileuszowemu 600-lecia uczelni. Wykładał dzieje reformacji i kontrreformacji, historię Pomorza Zachodniego, dzieje Wiosny Ludów na ziemiach polskich, stosunki polsko-szwedzkie; historię nowożytną Polski wykładał również w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Katowicach (1946-1952, kierując Katedrą Historii Polski). Był ponadto związany z Instytutem Bałtyckim w Gdańsku (1946-1950) i Instytutem Historii PAN (od 1953 kierownik Zakładu Dokumentacji, od 1962 pod nazwą Zakład Dokumentacji i Informacji Naukowej).

W 1951 został powołany na członka-korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, w latach 1948–1952 był sekretarzem Komisji Historycznej PAU. Od 1950 był również członkiem Komisji Historycznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a od 1963 przewodniczył Komisji Historycznej Oddziału PAN w Krakowie. Należał do Polskiego Towarzystwa Historycznego (od 1947 członek Zarządu, od 1951 wiceprezes), Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Komisji Historii Morskiej w Paryżu (wiceprezydent). Po wojnie współpracował z Radą Miejską Krakowa przy opracowaniu nowych nazw ulic. W 1953 organizował wystawę polskiego Odrodzenia w Muzeum Narodowym w Warszawie.

W latach 1925–1927 był członkiem Rady Naczelnej Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska. W tym okresie, w 1927 r. jako student UJ, kandydował na delegata na V Ogólny Zjazd Polskiej Młodzieży Akademickiej w Poznaniu z ramienia listy Bloku Ogólno-Narodowego (endecja). Jako bezpartyjny kandydat został wybrany do Sejmu PRL III kadencji w 1961, brał udział w pracach Komisji Oświaty i Nauki. Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1962) i Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1964).

Zainteresowania naukowe Kazimierza Lepszego obejmowały historię Polski XVI wieku, historię marynistyki, historię kultury renesansowej, dzieje Krakowa, historię mieszczaństwa polskiego XVI wieku oraz biografistykę. W swojej pracy doktorskiej dokonał analizy elekcji Zygmunta Wazy w 1587, a w pracy habilitacyjnej omawiał kontakty tego króla z Habsburgami w sprawie ewentualnego przekazania im korony polskiej. Zainicjował szerokie badania nad polską polityką na Bałtyku. Interesował się dziejami poczty polskiej oraz myślą społeczną Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Współpracował z „Przeglądem Filatelistycznym”, był redaktorem „Kwartalnika Historycznego” (1939-1946) i „Odrodzenia i Reformacji” (od 1957). Wydał IV tom Archiwum Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego, obejmujący lata 1585–1588 (1948).

Brał udział w pracach przygotowawczych do wydania Polskiego Słownika Biograficznego. Był od 1935 sekretarzem redakcji; po śmierci redaktora Władysława Konopczyńskiego przyczynił się do wznowienia wydawania Słownika i został jego drugim redaktorem naczelnym (1958). Funkcję tę pełnił do końca życia; pod jego redakcją ukazały się cztery tomy (do tomu X, początek litery „J”), poszerzono także tematykę biogramów o działaczy ruchu robotniczego i ludowego, przedstawicieli radykalnej inteligencji, techników.

Zmarł 30 maja 1964 o godzinie 3.45 nad ranem na zawał serca. Pogrzeb odbył się w Krakowie 2 czerwca 1964, pochowany na Cmentarzu Rakowickim (AC, wsch, 3).

Opublikował ponad 180 prac naukowych, m.in.:

  • Oblężenie Krakowa przez arcyksięcia Maksymiliana (1929)
  • Prusy Książęce a Polska w latach 1576–1578 (1932)
  • Kraków i ziemia krakowska (1934, z Józefem Feldmanem i Romanem Grodeckim)
  • Strażnicy morza Stefana Batorego (1934)
  • „Dominium maris Baltici” Zygmunta Augusta (1946)
  • Dzieje floty polskiej (1947)
  • Zarys dziejów marynarki polskiej (1947)
  • Jan Zamoyski – wróg Habsburgów (z problematyki monografii o kanclerzu) (1949)
  • Organizacja sił zbrojnych na morzu za Zygmunta III (1952)
  • Andrzej Frycz-Modrzewski (1953)
  • Podłoże społeczno-gospodarcze Odrodzenia w Krakowie (1954)
  • Geneza i program społeczny radykalnego nurtu Braci Polskich (1956, z Anną Kamińską)
  • Polska w okresie drugiej wojny północnej, 1655-1660 (1957, redaktor)
  • Walka sejmowa o konfederację warszawską w roku 1587 (1959)
  • Dzieje UJ w latach 1364–1764 / L’Université Jagellonne d’hier, d’aujourd’hui et de demain / Jagiellonian University of Cracow: Past, Present and Future (1964, redaktor)
  • Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu (1964, redaktor)

BibliografiaEdytuj

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, Wrocław 1984