Kazimierz Nitsch

polski językoznawca

Kazimierz Ignacy Nitsch (ur. 1 lutego 1874 w Krakowie, zm. 26 września 1958 tamże) – polski językoznawca slawista, historyk języka polskiego, dialektolog. Był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego i w latach 1919–1958 redagował organ towarzystwa „Język Polski[1]. W 1901 rozpoczął badania dialektologiczne na Kaszubach. Prezes Polskiej Akademii Umiejętności.

Kazimierz Ignacy Nitsch
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

1 lutego 1874
Kraków

Data i miejsce śmierci

26 września 1958
Kraków

profesor nauk polonistycznych
Specjalność: slawista
Doktorat

1898

Habilitacja

1908

Profesura

1911

Uczelnia

Uniwersytet Jagielloński

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Cmentarz Rakowicki.
Grobowiec rodziny Nitschów.

Życiorys

edytuj

Urodził się 1 lutego 1874 w Krakowie, w rodzinie Maksymiliana i Marii Salomei ze Studzińskich (1846–1924)[2]. Kształcił się w Gimnazjum św. Anny[3]. W 1903 uzyskał stypendium Akademii Umiejętności i wyjechał na studia do Pragi i Paryża. Po powrocie w 1904 rozpoczął badanie dialektów pomorskich. W 1908 habilitował się pod kierunkiem Jana Rozwadowskiego na podstawie pracy Stosunki pokrewieństwa języków lechickich. W 1911 został profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie Jagiellońskim i pracował u boku Jana Łosia. W 1917 przeniósł się na Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie i tam objął samodzielne stanowisko profesora języka polskiego, ale już w 1920 wrócił na Uniwersytet Jagielloński, by objąć opuszczone przez Jana Łosia stanowisko profesora filologii słowiańskiej, a po śmierci Łosia w 1928 także katedrę języka polskiego.

Należał do czołowych polskich akademii naukowych – Polskiej Akademii Umiejętności (1911 członek korespondent, 1924 członek czynny), Polskiej Akademii Nauk (1952 członek rzeczywisty), Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1932 członek zwyczajny). Był ekspertem delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku zajmującym się zagadnieniami geograficznymi i etnograficznymi[4]. W 1939 przeszedł na emeryturę. 6 listopada 1939 został aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau, więziony w Sachsenhausen skąd zwolniono go w lutym 1940.

W latach 1946–1952 pełnił funkcję prezesa PAU, od 1952 był członkiem rzeczywistym PAN, w latach 1952–1957 wiceprezesem PAN, w latach 1952–1958 członkiem jej prezydium[5]. Po wojnie członek Komisji Ustalania Nazw Miejscowości. W 1953 otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia[6].

Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera KC-po prawej Merkertów)[7][8].

Życie prywatne

edytuj

Od 1913 był mężem Anieli Gruszeckiej, pisarki, córki Artura Gruszeckiego, pisarza i publicysty. Stryjecznym bratem Kazimierza był Roman Nitsch, mikrobiolog, członek Polskiej Akademii Umiejętności (PAU).

Twórczość (wybór)

edytuj
  • Mowa ludu polskiego (1911),
  • Dialekty języka polskiego (1915, wyd. zmienione w 1923 i 1958),
  • Atlas językowy polskiego Podkarpacia (1934, wraz z Mieczysławem Małeckim).

Ordery i odznaczenia

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Historia czasopisma. jezyk-polski.pl. [dostęp 2014-05-16].
  2. Kazimierz Ignacy Nitsch [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2023-03-07].
  3. Historia szkoły. nowodworek.krakow.pl. [dostęp 2015-11-26].
  4. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I, Wrocław 2010, s. 25.
  5. Członkowie PAN: Skorowidz.
  6. Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7.
  7. Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2023-03-07].
  8. Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803–2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 200, ISBN 978-83-233-4527-5.
  9. M.P. z 1954 r. nr 23, poz. 371 „w związku z 80 rocznicą urodzin za wybitną działalność i osiągnięcia w dziedzinie nauki”.
  10. M.P. z 1951 r. nr 74, poz. 1008 „za wybitną działalność naukową”.
  11. M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 434 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
  12. M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 460 „za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną”.

Bibliografia

edytuj
  • Kazimierz Nitsch – uczony i badacz w rozwoju polskiego językoznawstwa, Warszawa 1954.
  • Nitsch, K.: Ze wspomnień językoznawcy, Kraków 1960.
  • Gruszecka-Nitschowa, A.: Całe życie nad przyrodą mowy polskiej. Kazimierz Nitsch i jego prace, Kraków 1977.