Kazimierz Smoleński

polski chemik

Kazimierz Smoleński (ur. 4 marca 1876 w Mławie, zm. 7 maja 1943 w Warszawie) – polski chemik oraz technolog, profesor Politechniki Warszawskiej, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

Kazimierz Smoleński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 4 marca 1876
Mława, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 7 maja 1943
Warszawa, Polska pod okupacją III Rzeszy
Zawód, zajęcie chemik, technolog
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Symboliczny grób Kazimierza Smoleńskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (marzec 2012)

ŻyciorysEdytuj

W roku 1901 ukończył Petersburski Państwowy Instytut Technologiczny[1], a w 1907 roku został powołany na stanowisko docenta cukrownictwa na tej uczelni. W 1916 mianowany profesorem nadzwyczajnym Instytutu Technologicznego w Piotrogrodzie. W 1919 powrócił do odrodzonej Polski gdzie 15 maja został mianowany profesorem zwyczajnym Politechniki Warszawskiej[2]. Objął Katedrę Technologii Chemicznej Ogólnej Organicznej i Technologii Węglowodanów, a od 1936 Zakład Technologii Ogólnej Organicznej i Technologii węglowodanów[3]. Zdobył międzynarodowe uznanie w dziedzinie chemii cukrów[4]. Był też jednym z pierwszych technologów, który przewidywał rozwój chemii w oparciu o surowce petrochemiczne, głównie etylen.

W roku 1933 został członkiem Tymczasowego Komitetu Doradczo-Naukowego[5].

Na zlecenie polskiego rządu podjął w okresie międzywojennym prace w kierunku aromatyzacji ropy naftowej[6]. Jako jeden z pierwszych naukowców w Polsce zajmował się tworzywami sztucznymi[7]. Zajmował się praktycznymi procesami technologicznymi w tym zakresie stając się w okresie międzywojennym m.in. twórcą metod produkcji styrenu i polistyrenu. W latach dwudziestych XX w. otrzymał chlorek winylu oraz jego polimery. Był autorem ponad 170 prac naukowych[8].

W czasie okupacji wykładał na tajnym wydziale chemii Politechniki Warszawskiej. 3 listopada 1942 w trakcie wykładu został aresztowany przez Gestapo w związku z aresztowaniem córki Anny Smoleńskiej. Osadzony wraz z całą rodziną na Pawiaku przez ponad pół roku był poddawany torturom. Rozstrzelany w bramie domu przy ulicy Dzielnej 21 w Warszawie wraz z kilkudziesięcioma więźniami Pawiaka w pierwszej masowej egzekucji w ruinach getta warszawskiego. Symboliczny grób znajduje się na Starych Powązkach w Warszawie (kwatera 221-1-21)[9].

OdznaczeniaEdytuj

Kazimierz Smoleński odznaczony został Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (1929)[10] oraz orderem Korony Belgijskiej.

UpamiętnienieEdytuj

Został uhonorowany w zbiorowym upamiętnieniu chemików polskich na grobowcu prof. dr. Wandy Polaczkowej i Heleny Czarnodolowej (wdów po chemikach) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie; pod głównym napisem Tu umarli żyją umieszczono dedykację o treści: Oto mogiła chemików, których prochy w latach 1939-45 rozsiane zostały przez wroga nie znalazły miejsca w polskiej ciszy cmentarnej[11].

PrzypisyEdytuj

  1. Księga pamiątkowa inżynierów technologów Polaków wychowańców Instytutu Technologicznego w Petersburgu (w rocznicę stulecia uczelni), Warszawa 1933, s. 97 [dostęp 2018-08-19].
  2. Krystyna Kabzińska. Chemików polskich start w niepodległość. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”. 36/1, s. 71-86, 1991. [dostęp 2014-02-15]. 
  3. Historia kierunku Technologia Chemiczna Politechniki Warszawskiej.
  4. Krystyna Kabzińska: Rozwój technologii cukrownictwa i rola Kazimierza Smoleńskiego. W: Historyczny rozwój procesów technologicznych i wpływ metod badawczych na rozwój chemii. Materiały II Szkoły Historii Chemii, Karpacz, 19-23 maja 1986. Roman Mierzecki (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988, s. 119. ISBN 83-04-02886-7.
  5. Maciej Bossak: Tymczasowy Komitet Doradczo-Naukowy. [dostęp 2018-03-2o].
  6. Kazimierz Smoleński (1876-1943). „Przemysł Chemiczny”. 37 (4), s. 282, 1958. 
  7. "Pawiak był etapem. Wspomnienia z lat 1939-1944", Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1987, ​ISBN 8220538475​, s. 502.
  8. Maciej Iłowiecki, Dzieje nauki polskiej, Warszawa: Interpress, 1981, s. 266, ISBN 83-223-1876-6, OCLC 830296583.
  9. Cmentarz Stare Powązki: MARIA SMOLEŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-04-15].
  10. 27 listopada 1929 „za działalność naukową w dziedzinie technologji cukrownictwa i pyrogenizacji ropy naftowej” M.P. z 1929 r. nr 278, poz. 644
  11. Cmentarz Stare Powązki: POLACZKOWA, CZARNODOLOWA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2017-02-28].

BibliografiaEdytuj

  • Krystyna Kabzińska Chemia organiczna. Podręcznik dla techników chemicznych wszystkich specjalności WSiP 1988
  • Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej, Kazimierz Smoleński (1876-1943), Pracownia Historyczna BGPW, Warszawa, 1983

Linki zewnętrzneEdytuj