Otwórz menu główne

Kazimierz Wiłkomirski

polski wiolonczelista, dyrygent, kompozytor

ŻyciorysEdytuj

EdukacjaEdytuj

Mając 8 lat rozpoczął naukę gry na wiolonczeli u Michaiła Bukinika i po roku został jego uczniem w Konserwatorium Ludowym w Moskwie[1]. W latach 1911–1917 studiował w Konserwatorium Moskiewskim u Alfreda von Glehna[1][2] i Michaiła Ippolitowa-Iwanowa[1]. Prywatnie uczył się kompozycji u Bolesława Jaworskiego[1][4].

W latach 1919–1923 studiował w Konserwatorium w Warszawie u Romana Statkowskiego (kompozycję) i Emila Młynarskiego (dyrygenturę)[1][2], uzyskując dyplom z wyróżnieniem[3][5]. W 1934, jako stypendysta Funduszu Kultury Narodowej, uzupełniał studia dyrygenckie u Hermann Scherchena w Szwajcarii[1][5].

KarieraEdytuj

Jako 11-letni chłopiec zaczął uprawiać kameralistykę z bratem Michałem (skrzypce) i siostrą Marią (fortepian). Pierwszy koncert Tria Wiłkomirskich odbył się 1913 w Bogorodsku, w 1915 Trio debiutowało w Moskwie, a w 1919 w Warszawie[1]. W latach 1919–1921 był wiolonczelistą w orkiestrze Opery Warszawskiej[1], następnie w latach 1926–1934 pierwszym wiolonczelistą Filharmonii Warszawskiej, a od 1927 także jej dyrygentem[1][2].

W czasie II wojny światowej przebywał w Warszawie[5]. W latach 1939–1941 grał w orkiestrze Adama Dołżyckiego w kawiarni Lardellego. Uprawiał kameralistykę, występując m.in. w kawiarni Bolesława Woytowicza z kwartecie smyczkowym Eugenii Umińskiej (z Romanem Padlewskim i Henrykiem Trzonkiem) oraz kwartetem Ireny Dubiskiej (z Padlewskim i Mieczysławem Szaleskim)[1]. 21 maja 1943 jako członek Kwartetu Umińskiej uczestniczył w prawykonaniu II Kwartetu Smyczkowego Grażyny Bacewicz, w „Salonie Sztuki” Woytowicza przy Nowym Świecie 27 w Warszawie[6][3]. Jako solista i kameralista wystąpił w około 500 koncertach[1].

Jako dyrygent Wiłkomirski zadebiutował 20 lutego 1927 koncertem w Filharmonii Warszawskiej, w programie którego znalazły się: uwertura-fantazja Romeo i Julia oraz Wariacje na temat rokoko Piotra Czajkowskiego, koncert fortepianowy Aleksandra Skriabina oraz Kaprys hiszpański Nikołaja Rimskiego-Korsakowa[1]. Poza Polską występował w Rumunii, Niemczech i na Łotwie, a po 1945 w Związku Radzieckim, Czechosłowacji, Niemczech, Bułgarii, Izraelu i na Kubie[1].

Jako dyrygent operowy wystąpił po raz pierwszy w marcu 1933 w Operze Warszawskiej (Borys Godunow Modesta Musorgskiego)[1]. W latach 1947–1949 był kierownikiem artystycznym, a następnie (do 1952) dyrygentem Opery i Filharmonii we Wrocławiu[2][6], w 1952–1954 kierownikiem artystycznym Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku, a od stycznia 1953 kierownikiem Studia Operowego w Gdańsku, przekształconego wkrótce w Operę Bałtycką, w której w latach 1955–1957 działał jako dyrygent[2][5]. W 1957 wrócił do Opery Wrocławskiej jako dyrygent (do wiosny 1960), kierownik artystyczny (do grudnia 1960) i ponownie dyrygent (do 1963)[1][2]. Występował także w teatrach zagranicznych, m.in. w Bratysławie, Budapeszcie, Dreźnie, Klużu-Napoce, Schwerinie[1].

Był jurorem wielu międzynarodowych konkursów muzycznych, m.in. w Pradze, Moskwie, Budapeszcie, Monachium. W 1974 przewodniczył jury ogólnopolskiego konkursu dyrygenckiego w Katowicach[1][6]. Po raz ostatni wystąpił jako wiolonczelista 1983 w Sopocie, a jako dyrygent 1986 we Wrocławiu[7].

Działalność pedagogicznaEdytuj

 
Kazimierz Wiłkomirski (przed 1952)

W latach 1917–1919 uczył w szkole muzycznej w Batumi na Kaukazie[1][3]. Następnie w latach 1921–1925 uczył w szkole Towarzystwa Muzycznego w Kaliszu gry na wiolonczeli, zasad muzyki i harmonii, a w latach 1925–1929 prowadził klasę wiolonczeli i klasę kameralistyki[1]. Uczył także przedmiotów teoretycznych w Konserwatorium Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej w Łodzi[1][6].

W 1929 przeniósł się do Warszawy, gdzie do 1934 uczył w prywatnej szkole muzycznej im. Mieczysława Karłowicza (chór, orkiestra, klasa kameralistyki), a od 1932 prowadził także klasę wiolonczeli i zespołów kameralnych w Państwowym Konserwatorium Muzycznym[1]. W latach 1934–1939 był dyrektorem i profesorem w Polskim Konserwatorium Muzycznym Macierzy Szkolnej w Gdańsku[2][3].

Po wojnie poświęcił się głównie pracy pedagogicznej. Był rektorem i profesorem PWSM w Łodzi (1945–1947)[8], wykładał w PWSM we Wrocławiu (1948–1952 i 1958–1964), w PWSM w Poznaniu (1950–1951) i w PWSM w Sopocie (1952–1957)[1][6]. Od października 1963 wykładał w PWSM w Warszawie[2][6], gdzie 1966 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego[1], a po przejściu na emeryturę (w 1970) kontynuował pracę pedagiczną do 1981[1][3].

Prowadził wiolonczelowe kursy mistrzowskie w Łańcucie (1975–1984), Baden-Baden (1982) i w Hochschule für Musik w Hanowerze (1983)[1][6]. Oprócz klas wiolonczelowych prowadził w Łodzi i we Wrocławiu klasę dyrygentury, w Gdańsku i Warszawie klasę muzyki kameralnej, w Warszawie także orkiestrę studencką. Jego uczniami są m.in. wiolonczeliści G. Banaś, Cecylia Barczyk, Roman Suchecki, Jerzy Węsławski, Marian Wasiółka, Monika Szczudłowska, Bożena Zaborowska oraz dyrygenci — Jan Krenz, Józef Wiłkomirski i Antoni Wicherek[1].

Odznaczenia i nagrodyEdytuj

SpuściznaEdytuj

Zapisał się w historii muzyki polskiej XX w. jako wybitny wiolonczelista, kameralista, dyrygent, pedagog, kompozytor, pisarz i organizator życia muzycznego. Obok repertuaru klasycznego wprowadzał na estradę utwory kompozytorów współczesnych, m.in. koncerty wiolonczelowe Jana Adama Maklakiewicza i Arthura Honeggera, utwory Igora Strawinskiego, Siergieja Prokofjewa, Eugeniusz Morawskiego, Karola Szymanowskiego. Po wojnie umieszczał w programach m.in. kompozycje Mieczysława Karłowicza, Ludomira Różyckiego, Emila Młynarskiego, opery Władysława Żeleńskiego i Ignacego Jana Paderewskiego[7].

Dla kameralistyki polskiej zasłużył się jako twórca i lider Tria Wiłkomirskich. Twórczość kompozytorska Wiłkomirskiego nie wykracza poza styl neoromantyczny, a jej uwieńczeniem jest Symfonia koncertująca (1950) i Kantata o św. Jacku (1957)[7].

UpamiętnienieEdytuj

Kazimierz Wiłkomirski jest patronem Towarzystwa Muzycznego w Starych Babicach pod Warszawą, a także Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych w Elblągu. Jego imieniem nazwano też ulice w Gdańsku i Kępnie[3][6].

Od 1991 co dwa lata odbywa się w Poznaniu Młodzieżowy Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Kazimierza Wiłkomirskiego[7][6]. Jego organizatorami są Poznańska Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopnia nr 2 im. Tadeusza Szeligowskiego oraz władze miasta[3][6]. Od 1994 w cyklu czteroletnim organizowany jest przez Operę i Filharmonię Podlaską Ogólnopolski Konkurs Młodych Dyrygentów im. Witolda Lutosławskiego w Białymstoku[10].

W 1993 nakładem lubelskiego wydawnictwa Polihymnia ukaza się książka Kingi Strzeleckiej Życie pięknem było – rzecz o Kazimierzu WiłkomirskimISBN 83-7270-015-X​, a w 2002 – praca zbiorowa pod redakcją Janusza Krassowskiego, wydana w zeszytach naukowych przez Akademię Muzyczną w Gdańsku, zatytułowana Gdańskie lata Kazimierza Wiłkomirskiego ISSN 0239-5444[3][11].

Ważniejsze kompozycjeEdytuj

(na podstawie materiałów źródłowych[4][6])

  • Dwa preludia na wiolonczelę i fortepian (1918)
  • Scherzo na wiolonczelę i fortepian (1918)
  • Ballada na wiolonczelę i fortepian (1918)
  • Sonata na skrzypce i fortepian (1919)
  • Sonata na fortepian (1920)
  • Symfonia (1922)
  • Requiem na głosy solowe, chór i orkiestrę (1923)
  • Poemat na wiolonczelę i fortepian (1924)
  • Ballada na skrzypce i fortepian (1926)
  • Jungfrau poemat symfoniczny - recytacyjny na głos i orkiestrę (1930)
  • Msza na głosy solowe, chór i organy (1937)
  • Kwartet smyczkowy (1942)
  • Aria na wiolonczelę i fortepian (1943)
  • Suita kaszubska na orkiestrę dętą (1946)
  • Prorok kantata na baryton solo i orkiestrę (1950)
  • Symfonia koncertująca na wiolonczelę i orkiestrę (1950)
  • Dwanaście etiud na wiolonczelę solo (1950)
  • Kantata wrocławska na sopran, chór mieszany i wielką orkiestrę symfoniczną (1951)
  • Cztery utwory (pedagogiczne) na wiolonczelę i fortepian (1952)
  • Kantata gdańska na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną (1955)
  • Kantata o św. Jacku na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną (1957)
  • Kwartet na 4 wiolonczele (1961)
  • Wołanie moje na głos z fortepianem (1962)

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Mrygoń 2012 ↓, s. 199.
  2. a b c d e f g h i Chodkowski 1995 ↓, s. 958.
  3. a b c d e f g h i Kazimierz Wiłkomirski (pol.). W: Operomania.hg.pl [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-16)].
  4. a b Kazimierz Wiłkomirski (pol.). W: Polskie Centrum Informacji Muzycznej [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-26)].
  5. a b c d Kazimierz Wiłkomirski (pol.). W: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-26)].
  6. a b c d e f g h i j k Kazimierz Wiłkomirski (pol.). W: Encyklopedia Treatru Polskiego [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-26)].
  7. a b c d Mrygoń 2012 ↓, s. 200.
  8. Historia (pol.). W: Akademia Muzyczna w Łodzi [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-29)].
  9. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58
  10. VI Ogólnopolski Konkurs Młodych Dyrygentów im. Witolda Lutosławskiego (pol.). W: Opera i Filharmonia Podlaska [on-line]. 2016. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-13)].
  11. Nukat – Wiłkomirski, Kazimierz (1900-1995) (pol.). W: Nukat [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-26)].

BibliografiaEdytuj

  • Adam Mrygoń: Wiłkomirski Kazimierz. W: Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 12: W–Ż część biograficzna. Kraków: PWM, 2012, s. 199-200. ISBN 978-83-224-0935-0. (pol.)
  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  • Kazimierz Wiłkomirski 1900–1995 (pol.). W: PWM Kompozytorzy [on-line]. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-26)].

Linki zewnętrzneEdytuj