Otwórz menu główne

Kazimierza Wielka

miasto w województwie świętokrzyskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Kazimierza Wielkamiasto powiatowe w województwie świętokrzyskim, do 1998 kieleckim, w powiecie kazimierskim, siedziba gminy Kazimierza Wielka, nad Nidzicą. Jest 4. najmniejszym miastem powiatowym w Polsce.

Kazimierza Wielka
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Zalew w Kazimierzy Wielkiej
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kazimierski
Gmina Kazimierza Wielka
Prawa miejskie 1959
Burmistrz Adam Andrzej Bodzioch
Powierzchnia 5,33 km²
Wysokość 185-235 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5637[1]
1057,6 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 28-500
Tablice rejestracyjne TKA
Położenie na mapie gminy Kazimierza Wielka
Mapa lokalizacyjna gminy Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Położenie na mapie powiatu kazimierskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kazimierskiego
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Ziemia50°16′25″N 20°29′04″E/50,273611 20,484444
TERC (TERYT) 2603034
SIMC 0947076
Urząd miejski
ul. Kościuszki 12
28-500 Kazimierza Wielka
Strona internetowa
Zbiornik retencyjny w Kazimierzy Wielkiej

W 1595 roku miejscowość położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością kasztelana małogojskiego Sebastiana Lubomirskiego[2].

Spis treści

PołożenieEdytuj

Kazimierza Wielka położona jest w południowo-wschodniej części Niecki Nidziańskiej, która jest częścią Wyżyny Małopolskiej (tzw. Płaskowyż Proszowicki), w województwie świętokrzyskim. Miasto jest zlokalizowane na międzywojewódzkim szlaku komunikacyjnym łączącym Kraków i Busko-Zdrój (DW776), oraz Jędrzejów i Brzesko (DW768). Kazimierza Wielka ma wielokierunkowy układ przestrzenny, centrum znajduje się w kotlinie, w pobliżu znajduje się zespół stawów.

HistoriaEdytuj

4000 p.n.e.–1600 p.n.e.Edytuj

Pierwsze ślady osadnictwa w widłach Nidzicy i Małoszówki pochodzą sprzed około 6000 lat. U schyłku neolitu żył na tych ziemiach lud, budujący monumentalne grobowce o drewniano–ziemnej konstrukcji. Ich pozostałości odkryte zostały w położonych nieopodal Kazimierzy Słonowicach. Jest to największy tego rodzaju kompleks odkryty w Europie Środkowej.

1600 p.n.e.–XIV w. n.e.Edytuj

W epoce brązu na ziemiach współczesnej Kazimierzy Wielkiej zamieszkiwali ludzie z tzw. kultury trzcinieckiej (około 1600 do 1500 p.n.e.). Pozostałością po tej epoce są charakterystyczne kurhany. Jeden z nich odkryty został na wzgórzu Wieszczonka w miejscowości Jakuszowice. Inne znaleziska archeologiczne z tego okresu świadczą o kontaktach miejscowej ludności z przedstawicielami innych kultur.

Pierwsze wzmianki o Kazimierzy Wielkiej pochodzą z 1320. Wieś za panowania króla Władysława Łokietka zapisana zostało jako Cazimiria. Na przełomie XIV i XV w. Kazimierza należała do rodziny Kazimierskich (herbu Biberstein) i znajdowała się na granicy dawnej ziemi sandomierskiej i krakowskiej. Wieś była siedzibą rodową Kazimierskich, otrzymaną w darze od Władysława Łokietka za wierną służbę, głównie za pomoc w rozprawieniu się z Henrykiem IV Probusem, jednym z jego głównych kontrkandydatów do rządów w księstwie krakowskim (1288–1290).

XV w.–1918Edytuj

W latach 60. XVI w. Kazimierza Wielka była siedzibą Braci Polskich[3].

W XVI w. po ukształtowaniu się powiatów wieś Kazimierza Mała oraz sąsiednie Jakuszowice znajdowały się powiecie wiślickim województwa sandomierskiego. Natomiast Kazimierza Wielka w powiecie proszowickim województwa krakowskiego. W 1595 roku wieś była własnością kasztelana małogojskiego Sebastiana Lubomirskiego[4].

Przez długi czas Kazimierza Wielka była siedzibą jednego z najludniejszych dekanatów i parafii w diecezji krakowskiej. Pod koniec XVIII w. wieś stała się własnością rodu Łubieńskich. Od 1815 miejscowość znajdowała się w granicach Królestwa Kongresowego. W 1845 powstała tu jedna z pierwszych w Królestwie cukrowni, wybudowana przez hrabiego Łubieńskiego. Pod koniec XIX w. wieś znalazła się w granicach diecezji kieleckiej. Od 1919 w granicach województwa kieleckiego.

Po 1918Edytuj

 
Nieczynna cukrownia „Łubna”

Pod koniec XIX w. oraz w pierwszej połowie XX w., Kazimierza rozwijała się dzięki żyznym glebom oraz cukrowni „Łubna”. Miejscowość stała się jednym z ważniejszych ośrodków na południowym Ponidziu. Pod koniec XIX w. miejscowa cukrownia została własnością spółki akcyjnej. Jej prezesem był Julian Tołłoczko. Fabrykę w tym czasie znacznie rozbudowano. Większa część współcześnie istniejących budynków, w tym główny korpus cukrowni, powstała właśnie w tym okresie. Na początku XX w. odnowiono dwór Łubieńskich pochodzący z lat 1752–1755. Wybudowano także budynki mieszkalne dla pracowników oraz basztę (tzw. okrąglak), przeznaczoną na mieszkania dla praktykantów. W tym samym czasie Tołłoczko wybudował pałac według projektu Tadeusza Stryjeńskiego.

W okresie międzywojennym osada otrzymała połączenie koleją wąskotorową z Kocmyrzowem.

5 września 1939 w Kazimierzy doszło do walki z Niemcami, w której poległo 60 żołnierzy 55 Dywizji Piechoty. W 1944 miejscowość znalazła się w granicach Republiki Pińczowskiej.

Po II wojnie światowej w Kazimierzy rozwijał się drobny przemysł spożywczy. W 1954 Kazimierza Wielka otrzymała status osiedla miejskiego, a w 1959 prawa miejskie. Już od 1956 była siedzibą powiatu. W latach 60. i 70. XX w., dzięki licznym inicjatywom mieszkańców i ówczesnych władz, miasto przeżyło gwałtowny rozwój. W 1985 miastu przyznano Krzyż Partyzancki za udział jego mieszkańców w podziemiu antyhitlerowskim.

DemografiaEdytuj

Według danych z 31 grudnia 2010 miasto zajmowało powierzchnię 5,33 km²[5] i liczyło 5575 mieszkańców, z czego liczba mężczyzn wynosiła 2650 osób (47,5%), zaś kobiet – 2925 (52,5%)[6]. Gęstość zaludnienia wynosiła 1046 osób/km².

  • Piramida wieku mieszkańców Kazimierzy Wielkiej w 2014 roku[1].


 

ZabytkiEdytuj

 
Baszta z końca XIX w.
Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.190 z 12.01.1957 i z 3.05.1980)[7].
  • Zespół pałacowy z XIX w., w skład którego wchodzą:
    • pałacyk z drugiej połowy XIX w.
    • budynek zarządu cukrowni pochodzący również z połowy XIX w.
  • Wieża mieszkalna z 1888 nazywana basztą lub okrąglakiem. Znajdowały się w niej mieszkania praktykantów cukrowni. Obecnie mieści się tu Muzeum Ziemi Kazimierskiej.
  • Park dworski z XVIII w., przebudowany w II połowie XIX w. i w 1950 r. oraz piwnice dworu z XVIII w., (nr rej.: A.191/1-2 z 9.12.1957 i z 3.03.1972)[7].

Sport i rekreacjaEdytuj

 
Jedna z głównych alejek parku w Kazimierzy Wielkiej

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta partnerskie, z którymi miasto Kazimierza Wielka współpracuje:

OświataEdytuj

  • Publiczne Przedszkole Samorządowe
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Hugona Kołłątaja w Kazimierzy Wielkiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II w Kazimierzy Wielkiej
  • Publiczne Gimnazjum Samorządowe im. Noblistów Polskich w Kazimierzy Wielkiej
  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej
  • Zakład Doskonalenia Zawodowego
  • Zespół Szkół Zawodowych w Odonowie
  • Zespół Szkół Rolniczych w Cudzynowicach

Obszar ochrony uzdrowiskowejEdytuj

W 2019 r. Kazimierza Wielka wraz z sołectwami: Cudzynowice, Donosy i Słonowice uzyskała na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Kazimierza Wielka”)[13].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Kazimierza Wielka polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 110.
  3. Józef Szymański, Szlakiem Braci Polskich.Przewodnik turystyczny po Kielecczyźnie., Kielce 1962, s.151
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 108.
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. GUS, 2011-08-10, s. 142. ISSN 1505-5507.
  6. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. GUS, 2011-06-10, s. 96. ISSN 1734-6118.
  7. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 14. [dostęp 2015-10-22].
  8. Kazimierski Ośrodek Sportowy. [dostęp 2012-10-22].
  9. kazimierzawielka.pl
  10. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-25].
  11. Uchwała Nr XLII / 441 / 2006 w sprawie współpracy partnerskiej ze społecznością lokalną miasta Altenstadt. Rada Miejska w Kazimierzy Wielkiej, 2006-10-25. [dostęp 2012-10-22].
  12. Uchwała Nr LIII/372/2010 w sprawie współpracy partnerskiej ze społecznością lokalną miast, Buczacz. Rada Miejska w Kazimierzy Wielkiej, 2010-05-28. [dostęp 2012-10-22].
  13. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2019 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej miastu Kazimierza Wielka oraz sołectwom: Cudzynowice, Donosy i Słonowice położonym na obszarze gminy Kazimierza Wielka (Dz.U. z 2019 r. nr 0, poz. 1132)

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj