Otwórz menu główne

Kerekowie, Kerecy – (własna nazwa: аӈӄалҕакку "ludzie nadmorscy", каракыкку — od czuk. кэрэкит[1]) wymierający, autochtoniczny etnos paleoazjatycki ze wschodniej Syberii (Rosja).

PopulacjaEdytuj

Populacja liczy 4 osoby (rosyjski spis powszechny z 2010 r.[1]); zamieszkują wybrzeże Morza Beringa, w Czukockim Okręgu Autonomicznym.

Kerekowie zawsze byli dość nieliczni (w 1959 liczyli ok. 100 osób), ulegli asymilacji ze strony znacznie liczniejszych Czukczów[2]. W książce O ziemi starożytnych Kereków Vladilen Leontyev pisze o wojnach plemiennych, ostrym spadku fauny morskiej pod koniec XIX wieku i wybuchu epidemii ospy jako głównych przyczynach zniknięcia narodowości[3].

ReligiaEdytuj

Tradycyjne wierzenia Kereków charakteryzują się kultami przodków i zwierząt, przejawiającymi się w rytuałach pamięci i dziękczynienia. W świątyniach Kereków jako totem stał "słup ochronny" i czaszki morsa ułożone w półkole. Duchom przodków, Kerecy mieli w zwyczaju przynosić kawałki jedzenia. Składali dziękczynne ofiary duchom zwierząt. Szaman w rytualnych szatach z tamburynem w dłoniach wypowiadał niezbędne zaklęcia, które miały przekonywać duchy do bycia łaskawymi. W tym systemie wierzeń wszystko dookoła jest żywe, ma duszę i jest ze sobą nierozerwalnie związane. Zgodnie z ideami Kereków przeszłość, teraźniejszość i przyszłość wszechświata jest jednym nieprzerwanym potokiem energii[1].

KulturaEdytuj

W XX wieku życie materialne i duchowe było podobne do Czukczów. Kerekowie zajmowali się rybołówstwem, polowaniami morskimi i handlem futrami, polowaniem na dzikie jelenie i owce górskie oraz zbieractwem. Używali psów zaprzęgowych (sanki, w tym sanki typu wschodniosyberyjskiego i czukocko-koriackiego). W południowym Kereksie hodowano renifery o małych ogonach. Najpopularniejszą bronią morskiego polowania był harpun, tzw. "Igła Kereka" czy łuk ze strzałami. Podczas polowań na morskie zwierzęta i niedźwiedzie używali tzw. kelyunen (kij zakończony kłem morsa lub zaostrzonego metalu), który znajduje analogie wśród broni Indian Ameryki Północnej. Zimowe osady obejmowały 1-3 duże ziemianki, w każdej mieszkało kilka rodzin. Wiosną przenosili się do letnich domostw, organizując z tej okazji święta, podczas których odprawiano ochronne rytuały[1].

JęzykEdytuj

Niegdyś używali języka kereckiego, należącego do grupy paleoazjatyckiej, obecnie wymarł on, wyparty przez języki rosyjski i czukocki i dziś żaden Kerek nie posługuje się ojczystym językiem.

Uważa się, iż język kerecki jest dialektem języka koriackiego. W leksyce języka możemy znaleźć również elementy języka Eskimosów.

Język kerecki nie był językiem pisanym (był językiem komunikacji werbalnej między członkami etnosu). Zachowało się około 4-5 tysięcy słów tego języka. Pierwszy opis języka kereckiego sporządził radziecki specjalista z dziedziny paleoazjatyki P. Skorik, badania prowadzone były w latach 1954-1956. Badacz radziecki Vladilen Leontyev kontaktował się w latach siedemdziesiątych ze starszymi ludźmi, którzy jeszcze pamiętali swój ojczysty język. Archeolog Alexander Orekhov badał również starożytne miejsca kultury Kerek i Lakhta. Według danych z 1991 roku, już tylko trzy osoby mówiły w tym języku: Ekaterina Khatkana, Nikolay Etynkeu (dialekt meynypilygy), Ivan Uvargyrgyn (dialekt Khatir). Wszystkie wymienione osoby, oprócz kereckiego, znali również języki czukocki i rosyjski. Historia trudnego życia wspomnianej J. Khatkany została szczegółowo opisana przez etnografa i folklorystę Vladilena Leontieva[1].

HistoriaEdytuj

Archeolodzy wiążą naród Kereków z proto-itelmeńską grupą etniczną, żyjącym w I poł. I tysiąclecia n.e. (Н. Н. Диков). Do czasu przybycia Rosjan na wybrzeże Morza Beringa obszar osadniczy Kereków rozciągał się od estuarium Anadyr do ujścia Opuki. W XVIII wieku, podczas brutalnych starć pomiędzy Czukczami i Koriakami, Kerekowie zostali zaatakowani przez oba ludy. Mężczyzn zabijano, zaś kobiety i dzieci kereckie brano w niewolę. Kerecy, nie mogąc stawić skutecznego oporu, chronili się w jaskiniach i innych odosobnionych, skalistych miejscach. Epidemie i konflikty etniczne zdziesiątkowały Kereków. V. V. Leontiev napisał: "Nie przez przypadek wielu badaczy uważało Kereka za najbardziej nieszczęśliwe plemię na północnym wschodzie"[2]. W XIX - XX wieku Kerekowie nazywani byli zwykle Koriakami. Według spisu z 1897 r. Żyło w regionie 102 Kereków[2].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Исчезающие народы России. Кереки.
  2. a b c Володин А. П., В.П. Нерознак (red.), Керекский язык. Языки народов России. Красная книга, Moskwa 2002, s. 378, ISBN 5-87444-149-2.
  3. Леонтьев В.В., По земле древних кереков. Записки этнографа, 1976.