Otwórz menu główne

Kisielice

miasto w województwie warmińsko-mazurskim

Kisielice (niem. Freystadt in Westpreußen[2]) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim, położone nad Gardegą, na Pojezierzu Iławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kisielice. Przez miasto przechodzi droga krajowa nr 16.

Kisielice
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół Matki Bożej Królowej Świata
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat iławski
Gmina Kisielice
Data założenia 1331
Prawa miejskie 1331-1946, 1986
Burmistrz Rafał Ryszczuk
Powierzchnia 3,37 km²
Wysokość 97 m n.p.m.
Populacja (2017)
• liczba ludności
• gęstość

2183[1]
627,3 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 55
Kod pocztowy 14-220
Tablice rejestracyjne NIL
Położenie na mapie gminy Kisielice
Mapa lokalizacyjna gminy Kisielice
Kisielice
Kisielice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kisielice
Kisielice
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Kisielice
Kisielice
Położenie na mapie powiatu iławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu iławskiego
Kisielice
Kisielice
Ziemia53°36′25″N 19°15′34″E/53,606944 19,259444
TERC (TERYT) 2807044
SIMC 0932749
Urząd miejski
ul. Daszyńskiego 25
14-220 Kisielice
Strona internetowa

Miasto leży na Powiślu, w dawnej Pomezanii.

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 2191 mieszkańców[3].

HistoriaEdytuj

  • XIII w. – Dokumenty zakonne odnotowują pruskie siedliska: Kiszelycz (Kisielice), Lynse (Limża), Gohryn (Goryń), bona Scharnot (Łodygowo), Plautes (Pławty Wielkie).
  • 1255 – Osada targowa Kiszelycz (Vrienstad) staje się własnością biskupią.
  • 1293 – Dytryk Stańko (von Stangen) otrzymuje pozwolenie na założenie miasta przy osadzie Vrienstadt.
  • ok. 1315 – Rodzina Stańków (von Stangen) wystawia dokument lokacyjny dla gminy miejskiej w Vrienstadt.
  • 1331 – Ludwik i Jan Stańkowie, synowie Dytryka, budują nowe miasto, w tym kościół[4]. Potwierdzono dokument lokacyjny dla Vrienstadt, jednakże w powszechnym użyciu jest polska nazwa miasta – Polacy stanowią znaczącą część mieszkańców Kisielic i okolic.
  • ok. 1350 – istnieje trójkątny rynek z murowanym ratuszem, miasto otoczone jest murami i posiada trzy bramy.
  • 1397 – Katarzyna, wdowa po Dytryku, m.in. przy pomocy Jana i Mikołaja Szczuplińskich, sprzedaje miasto biskupowi pomezańskiemu.
  • 1466 – Po pokoju toruńskim ziemia kisielicka zostaje częścią Korony Polskiej jako lenno pod władzą zakonu krzyżackiego.
  • 1525 – Po hołdzie pruskim Kisielice w granicach Prus Książęcych, pozostających lennem Korony Polskiej.
  • 1527 – Utworzone zostaje dominium biskupie w granicach Prus Książęcych, które objęło ziemię kisielicką.
  • 1532 – Georg von Polentz przekształca dominium w prywatną własność ziemską.
  • 1576 – Gmina protestancka przejmuje kościół.
  • W XVII wieku w mieście wciąż dominuje ludność polska, Polacy pełnią w Kisielicach m.in. posługę pastorów (np. Paweł Suchodolski i Jan Malina – wydawca polskich śpiewników w Królewcu)[4] czy funkcje burmistrzów (np. Balcer Kamieński) i sędziów miejskich (np. Jan Rypiński).
  • 1653 – Pożar dzwonnicy kościoła po uderzeniu pioruna[4].
  • 16591660 – Odbudowa kościoła[4].
  • 1775 – Wielki pożar niszczy miasto.
  • 1802 – Na mapie Prus wydanej w Królewcu miasto oznaczono jako Freystadt.
  • 1860 – Zburzenie ratusza[4].
  • 1871 – Miasto w granicach Niemiec.
  • 1899 – Budowa linii kolejowej z Prabut do Jabłonowa przez Kisielice.
  • 1900 – Połączenie kolejowe z Kwidzynem.
  • 1912 – Zbudowana zostaje nowoczesna szkoła powszechna.
  • W czasie I wojny światowej istniała Powiatowa Rada Ludowa, której członkiem był ksiądz Jan Mazella, lokalny działacz ruchu polskiego, którego po 1920 Niemcy zmusili do opuszczenia miasta[4]. Po agresji Niemiec na Polskę został zamordowany przez Niemców w 1939[4] w obozie w Radzimiu.
  • 1945 – 23 stycznia siły niemieckie zostają wyparte z miasta przez oddziały 2 armii uderzeniowej i 8 samodzielnego korpusu zmechanizowanego 2 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej[5]. Miasto wraca do Polski. Walki w mieście powodują olbrzymie straty. Podobnie jak z innych miast „Ziem Odzyskanych” cegłę wywieziono na odbudowę Warszawy. Jedynym zabytkiem pozostał kościół parafialny z XIV wieku.
  • 1946 – 1 sierpnia 1946 – utrata praw miejskich[6].
  • W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.
  • 1986 – Kisielice odzyskują prawa miejskie.

Warunki naturalneEdytuj

Według danych powierzchnia miasta wynosi 3,37 km, lokuje miasto na czterdziestej czwartej pozycji w woj. warmińsko-mazurskim oraz czterdziestym piątym co do liczby mieszkańców. Kisielice i okolice leżą na terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. W obrębie miasta występuje jezioro o niewielkiej powierzchni. Niedaleko miasta położone jest Jezioro Rakowe, które jest kąpieliskiem mieszkańców niewielkiej miejscowości. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi m.in. jezioro Goryńskie i Trupel.

PrzyrodaEdytuj

W okolicy Kisielic znajduje się:

ToponimiaEdytuj

Polskie nazwy miasta (Kisielice, Kisielic) wywodzą się zapewne z nazwy staropruskiej. Na mapie rękopiśmiennej z XV wieku Sędziwoja z Czechła widnieje nazwa Kysselecz alias Dreystath civitas. Niemiecka nazwa Kisielic, Freystadt często pisana Vrienstadt.

Symbole miastaEdytuj

Herb Kisielic – na czerwonym polu złoty orzeł zrywający się do lotu ze srebrnym nimbem wokół głowy. W szponach trzyma białą wstęgę ze złotym napisem S. Joannas.

Orzeł symbolizuje św. Jana Ewangelistę, taki sam herb miała diecezja pomezańska istniejąca niegdyś na tym terenie, a teraz taki sam symbol widnieje w herbie diecezji elbląskiej.

Architektura i zabytkiEdytuj

Zabudowa miasta to w większości budynki nowoczesne, ponieważ większość cegły z zabudowy niemieckiej zostało wywiezionych po wojnie na odbudowę stolicy.

Rewitalizacja układu urbanistycznego starego miasta jest planowana w przyszłości.

Podczas II wojny światowej została zniszczona większa część zabudowy starego miasta ówczesnych Kisielic. Zachowanymi rejestrowanymi zabytkami miasta są:

Inne obiekty w mieście to m.in.:

 
Urząd pocztowy
  • dworzec Kisielice
  • most kolejowy nieopodal Kisielic
  • budynek poczty
  • budynek po młynie miejskim

GospodarkaEdytuj

W Kisielicach występuje tylko jeden rodzaj gospodarki – spożywczy. Obecnie nie rozwija się inny podział gospodarki obok wymienionego[potrzebny przypis]. Gmina Kisielice jako pierwsza w Polsce osiągnęła samowystarczalność energetyczną, co zapewniły jej 54 turbiny wiatrowe o łącznej mocy prawie 100 MW (stan z IV 2015)[7].

DemografiaEdytuj

Dane z 30 czerwca 2012[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 2 191 100 1094 49,94 1097 50,06
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
650,15 324,63 325,52
  • Piramida wieku mieszkańców Kisielic w 2014 roku[8].


 

Turystyka i sportEdytuj

Obiekty sportowe w mieście to stadion miejski, hala sportowa (w zespole szkół), boisko do siatkówki plażowej i kompleks boisk „Moje boisko – Orlik 2012 (boisko do siatkówki, kort tenisowy, boisko do piłki nożnej) otwarte w czerwcu 2011[9].

W mieście działa Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy „Olimpia” z sekcjami piłki nożnej i siatkówki. W sezonie zimowym odbywa się Halowa Liga Piłki Nożnej.

Walory turystyczne: polodowcowe jeziora rynnowe w okolicach Gorynia i Trupla, lasy, pofałdowany teren. W pobliżu – Kwidzyn z zamkiem i katedrą; Prabuty z ruinami zamku Biskupów Pomezańskich i gotycką katedrą;Szymbark z ruinami zamku; Kamieniec z ruinami pałacu, gdzie w czasie kampanii 1806–1807 mieszkał Napoleon Bonaparte z Marią Walewską oraz Ogrodzieniec (niem. Neudeck) z ruinami pałacu pruskiego rodu Hindenburg. W okolicach miasta występuje kąpielisko miejskie na jeziorze Rakowym.

W mieście wybudowano promenadę widokową wokół jeziora miejskiego. Otwarcie miało miejsce w czerwcu 2011 roku[9].

Szlaki turystyczneEdytuj

Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto:

RoweroweEdytuj

Nazwa Długość Trasa
  Czerwony 59,8 km JezierzyceTynwałdRudzieniceMątykiDąbrowaGromotyŁawiceDziarnyIławaWikielecRadomekKaraśSzeplerzyznaWonnaWólka WielkaSkarszewoGulbTrupel – Kisielice
  Żółty 130,1 km AniołowoMariankaPasłękGołąbkiRogajnySuroweKwitajnyZielnoKroninWójtowiznaZielonka PasłęckaSambródLeśnicaMałdytyZajezierzeJarnołtowoBądkiZalewoPółwieśWitoszewoBądzeKamieniecOlbrachtowoOlbrachtówkoMichałowoSuszBałoszyceŁęgowo – Kisielice – Goryń
  Niebieski 26,1 km Kisielice – KrzywkaWałdowoGoryńTrupel
 
Niebieski szlak rowerowy z Kisielic

Stowarzyszenia, do których należy miastoEdytuj

  • Łączy Nas Kanał Elbląski[10]
  • Związek Gmin Jeziorak[11]
  • Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej[12]

– z racji istniejącej od 2007 roku elektrowni wiatrowej nieopodal Łodygowa, która rozwija się po dzień dzisiejszy w kierunku Jędrychowa i elektrowni opalanej biomasą, oraz planom biogazowi[13].

  • Stowarzyszenie Gmin RP Euroregion Bałtyk[14]
  • Stowarzyszenie „Szesnastka”[15]

EdukacjaEdytuj

Szkoły podstawoweEdytuj

 
Budynek Szkoły Podstawowej
  • Szkoła Podstawowa im. Henryka Sienkiewicza w Kisielicach

GimnazjaEdytuj

  • Publiczne Gimnazjum w Kisielicach

Szkoły ponadgimnazjalneEdytuj

  • Zespół Szkół Rolniczych im. H. i St. Sierakowskich
    • Technikum Rolnicze
    • Technikum Ekonomiczne
    • Liceum Policyjne

Wspólnoty religijneEdytuj

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

KapliceEdytuj

    • Kaplica komunalna przy kościele pw. MB Królowej Świata

AdministracjaEdytuj

 
Urząd Miasta i Gminy

Kisielice mają status miasta. Mieszkańcy Kisielic wybierają do swojej Rady Gminy 5 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta i Gminy mieszczący się przy ulicy Ignacego Daszyńskiego.

WładzeEdytuj

Na 2019[17]:

  • Burmistrz – Rafał Ryszczuk
  • Wiceburmistrz – Jolanta Chruszczewska
  • Sekretarz Gminy – Barbara Pękala
  • Skarbnik – Sergiusz Sikorski

Miasta partnerskieEdytuj

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Priekule   Litwa 25 sierpnia 2005[18]

TransportEdytuj

 
Fragment DK 16 nieopodal Kisielic

Znaczący węzeł drogowy województwa warmińsko-mazurskiego. W mieście krzyżują się następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

Dworzec w Kisielicach obsługuje PKS Iława.

Honorowi Obywatele MiastaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Liczba mieszkańców na dzień 31.12.2017, Portal Informacyjny Gminy Kisielice [dostęp 2019-02-11] (pol.).
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-26].
  4. a b c d e f g Historia Kościoła - Parafia pw. Matki Bożej Królowej Świata w Kisielicach, parafiakisielice.pl [dostęp 2019-02-15] (pol.).
  5. ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 184
  6. Olsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 5, poz. 77
  7. Polskie wiatrakowo, Metro 16.04.2015
  8. http://www.polskawliczbach.pl/Kisielice, w oparciu o dane GUS.
  9. a b Promenadą do Orlika (pol.). Echo Iławy. [dostęp 2011-06-18].
  10. Obszar działań stowarzyszenia „ŁNKE” (pol.). [dostęp 2006-01-18].
  11. Gminy Członkowskie Związku Gmin Jeziorak (pol.). Związek Gmin Jeziorak. [dostęp 2010].
  12. Kisielice – członek stowarzyszenia (pol.). Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej.
  13. Kisielice – członek stowarzyszenia (pol.). Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej. [dostęp -].
  14. Stowarszyszenie – strona główna (pol.). Stowarzyszenie Gmin RP Euroregion Bałtyk. [dostęp -].
  15. Stowarszyszenie – KRS (pol.). Krajowy Rejestr Sądowy. [dostęp -].
  16. mapa.targeo.pl: lokalizacja Sali Królestwa Świadków Jehowy
  17. Dane kontaktowe, Portal informacyjny Gminy Kisielice [dostęp 2019-05-25].
  18. Rada Miejska w Kisielicach: Uchwała Nr XXX/43/2005 Rady Miejskiej w Kisielicach z dnia 25 sierpnia 2005 roku w sprawie: podpisania umowy partnerskiej z Gminą Prickule w Republice Litewskiej. Kisielice: 2005-08-25, s. 1.