Kołomyja

Ten artykuł dotyczy miasta na Ukrainie. Zobacz też: Kołomyja.

Kołomyja (ukr. Коломия) – miasto na zachodniej Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, nad Prutem, siedziba rejonu kołomyjskiego. Ośrodek przemysłu maszynowego, metalowego, lekkiego, spożywczego, drzewno-papierniczego. Miasto jest centrum huculskiej sztuki ludowej, znajduje się tu m.in. muzeum etnograficzne i muzeum pisanek[2].

Kołomyja
Коломия
Ilustracja
Rynek z ratuszem
Herb Flaga
Herb Kołomyi Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankiwski
Prawa miejskie 1366-1370
Burmistrz Ihor Sluzar
Populacja (2019)
• liczba ludności

61 347[1]
Nr kierunkowy 03433
Kod pocztowy 78203, 78206, 78208
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Kołomyja
Kołomyja
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kołomyja
Kołomyja
Ziemia48°31′N 25°02′E/48,516667 25,033333
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Miasto królewskie lokowane pomiędzy 1366 i 1370 rokiem położone było w XVI wieku w województwie ruskim[3]. Kołomyja uzyskała prawo składu w 1456 roku[4].

HistoriaEdytuj

XIII – XVIII wiekEdytuj

Nazwa Kołomyi ma związek z założycielem miasta królem halickim Kolomanem. Miejscowość była wzmiankowana w 1240 roku i należała do księstwa halicko-wołyńskiego. W połowie XIV wieku została włączona do Polski.

Miasto królewskie zostało założone przez Kazimierza III Wielkiego na prawie magdeburskim pomiędzy 1366 a 1370 rokiem[5]. W XV w. była miejscem sądu grodzkiego[6] a w okresie od XV w. do 1567 także sądu ziemskiego, który następnie przeniesiono do Halicza[7]. W 1459 hospodar mołdawski Stefan III Wielki złożył tutaj hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi. Doszło wtedy do upokorzenia hospodara: w momencie składania przez niego hołdu lennego rozwarły się ściany namiotu i wojsko polskie oraz wojsko mołdawskie zobaczyło Stefana klęczącego przed królem. 15 września 1485 Stefan złożył w Kołomyi ponownie hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi. W XVI i XVII wieku Kołomyja była ośrodkiem wydobycia cennej wtedy soli. W pierwszej połowie XVII wieku z powodu zalewania miasta przez rzekę Prut przeniesiono miasto na nowe miejsce. W XVIII wieku w mieście wśród miejscowych Żydów bardzo rozwinął się chasydyzm.

Przez cały okres swojej historii miasto było nieustannie niszczone przez Tatarów, Kozaków oraz wojska mołdawskie.

W zaborze austriackimEdytuj

 
Pierwsza wystawa etnograficzna (1880)

Od 1772 Kołomyja znajdowała się w zaborze austriackim.

W 1879 w pobliżu miasta inżynier Stanisław Szczepanowski rozpoczął wydobycie ropy naftowej. W 1880 staraniem oddziału Towarzystwa Tatrzańskiego w Kołomyi odbyła się pierwsza wystawa etnograficzna, prezentująca dorobek kulturowy Pokucia, a wystawę odwiedził sam cesarz Franciszek Józef. Współorganizatorem wystawy był Oskar Kolbergetnograf, folklorysta i kompozytor, wydarzenie to rozsławiło Karpaty Wschodnie w całej Europie. Za miastem znajdował się również pomnik upamiętniający hołd jaki złożył hospodar mołdawski Stefan w roku 1485 królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. W latach 1886–1945 w Kołomyi funkcjonowały tramwaje parowe. W 1913 liczyło 45 000 mieszkańców, w tym 15 000 Polaków, 20 000 Żydów, 9000 Rusinów, 1000 Niemców i innych. Sporych zniszczeń miasto doznało też w czasie I wojny światowej. W 1915 w Kołomyi została powołana słynna II Brygada Legionów, nazywana też Żelazną lub Karpacką.

Okres międzywojennyEdytuj

 
Herb miasta za czasów II RP

W czasie wojny polsko-ukraińskiej w Kosaczowie stanowiącym dziś część Kołomyi istniał obóz, w którym przetrzymywano kilka tysięcy polskich działaczy niepodległościowych i społecznych. Po wyzwoleniu Kołomyi 24 maja 1919 przez sprzymierzone z Polską wojska rumuńskie stwierdzono, że ponad 1000 więźniów zginęło z powodu chorób, zimna, głodu lub zostało zamordowanych[8]. W okresie dwudziestolecia międzywojennego miasto znajdowało się na terenie II Rzeczypospolitej i wtedy też otwarto w nim Muzeum Pokuckie z bogatym zbiorem rękodzieła huculskiego, istniejące do dziś jako muzeum etnograficzne. Miasto rozwinęło się też w tym czasie jako kurort. Rosjanie miejscowych Polaków w większości deportowali na wschód w latach 1939–1941, a miejscowych Żydów Niemcy zamordowali we wrześniu–październiku 1941 w lesie w Szeperowce.

W czasie kampanii wrześniowej stacjonowała tu 16 Eskadra Towarzysząca.[9]

Jako powiat był jednostką administracyjną w okresie I Rzeczypospolitej, ziemia halicka, województwo ruskie od 1569 do 1772. Od 1772 do 1914 w zaborze austriackim, pod nazwą Kolomea. W latach 1919–1939 miasto powiatowe, największe (1921) w woj. stanisławowskim, do agresji ZSRR na Polskę.

ZabytkiEdytuj

Zabytkowe kościoły i cerkwie
 
Kościół św. Ignacego Loyoli
 
Cerkiew gr.kat. pw. św. Michała Archanioła
 
Cerkiew Zwiastowania Bogurodzicy, najstarsza cerkiew w mieście
  • Kościół Wniebowzięcia NMP z lat 1762–1772, według projektu Bernarda Meretyna, obecnie cerkiew, przebudowany, wraz z dzwonnicą z XVIII w., ul. Karpacka 2
  • Cerkiew św. Michała Archanioła z 1871, w miejscu katolickiego kościoła dominikanów
  • Kościół św. Ignacego Loyoli z 1896 według projektu inż. Dionizego Krzyczkowskiego[10], ceglany, dawny jezuitów z konwentem, obecnie szpital, ul. Iwana Franki 20
  • Cerkiew cmentarna Zwiastowania NMP, drewniana z 1587 r.
  • Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kołomyi, z lat 1775–1885, współcześnie cerkiew Męczennika Józefa, ul. Mazepy 2
  • Wielka Synagoga z 1848.
  • Ratusz neorenesansowy z 1877; wieża przebudowana po 1948 ul. Gruszewskiego 1
  • Budynek szpitala (1860) dawne Starostwo Kołomyjskie, ul. W. Czornowola 32
  • I Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Króla Kazimierza Jagiellończyka z 1875, wybudowane w miejscu zamku, ul. Mickiewicza 1
  • Dworzec kolejowy
  • Dawne gimnazjum ss. urszulanek
  • Muzeum Huculszczyzny i Pokucia, zbudowane w latach 1896–1902 jako Ukraiński Dom Ludowy, ul. Teatralna 25
  • Budynek Banku, z początku XX w., ul. Dragomanowa 1
  • Budynek Domu Kultury, z XIX w., ul. plac Biczowy 7
  • Budynek poczty, z początku XX. w, W. Czornowola 47
  • Budynek Rady miejskiej z początku XX. w, ul. Szuchewicza 80
  • Budynek dawnego Domu Oficerskiego, z XIX w.
  • Zamek[11]
  • polski cmentarz

DemografiaEdytuj

EdukacjaEdytuj

W Kołomyi działa szereg szkół średniego stopnia, m.in. liceum ekonomiczne, technikum i liceum pedagogiczne oraz Instytut Przyrodniczy w ramach Uniwersytetu KROK.

KulturaEdytuj

Muzeum Pisanek posiada bogate zbiory pisanek z całego świata. Prezentuje pisanki z wielu krajów, m.in. Chin, Izraela, Egiptu, Cejlonu, z Kenii. Polskie pisanki pochodzą z regionu łowickiego. W ekspozycji zaprezentowano pisanki robione różnymi technikami: malowane, wydrapywane, wyklejane, obszywane, haftowane, oblepiane. Materiałem na pisanki może być wypreparowane jajo kurze, przepiórcze, gęsie, kacze, strusie, orle, a także obrobiony do owalnego kształtu kamień, drewno i szkło. Na terenie muzeum znajduje się kilkunastometrowa pisanka z drewna, w której wnętrzu mieści się część ekspozycji[12].

Muzeum Huculszczyzny i Pokucia mieszczące się w zabytkowej kamienicy z końca XIX w. gromadzi zbiory w działach: artystycznej obróbki drewna (rzeźba, inkrustacja, wypalanie), obróbki metalu i skóry, garncarstwa, tkaniny dekoracyjnej, kilimiarstwa, hafciarstwa i odzieży[13].

SportEdytuj

Przed II wojną światową w Kołomyi działał polski klub piłkarski Pokucie Kołomyja. Współcześnie w mieście funkcjonują ukraińskie kluby piłkarskie Pokuttia Kołomyja i Karpaty Kołomyja.

Ludzie związani z miastemEdytuj

 
Tablica Stanisława Vincenza na Gimnazjum Króla Kazimierza Jagiellończyka (2009)
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kołomyją.
Honorowi obywatele

Urodzeni w KołomyiEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Kołomyi.

Pobliskie miejscowościEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Чисельність населення (за оцінкою) на 1 вересня 2019 року // Головне управління статистики в Івано-Франківській області
  2. Jacek Wnuk: Pisanki w pisance. KarpatyWschodnie.pl, 12 kwietnia 2009. [dostęp 3 maja 2011].
  3. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 168.
  4. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu), Warszawa 1920, s. 137.
  5. Anna Berdecka, Nowe lokacje miast królewskich w Małopolsce w latach 1333-1370 : chronologia i rozmieszczenie, w: Przegląd Historyczny, T. 65 (1974), z. 4, tabela 2 po s. 617.
  6. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  8. Tomasz J. Kopański, Wojna polsko-ukraińska 1918-1919 i jej bohaterowie, Warszawa 2013, s. 328.
  9. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991, s. 352. ISBN 83-206-0795-7.
  10. Krzysztof Wojciechowski: W Kołomyi odsłonięto tablicę ks. Piotra Skargi. 2013-08-13. [dostęp 2015-04-15].
  11. Kołomyja. [dostęp 20.8.13].
  12. Muzeum Pisanki.
  13. Narodowe Muzeum Huculszczyzny i Pokucia. Ekspozycja.
  14. Wykaz Członków i Posłów Sejmu Krajowego Królewstwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na IV-ą sesyę VII peryodu w roku 1898/9.
  15. Szematyzm na rok 1895. Lwów: 1895.
  16. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 31.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj