Otwórz menu główne
Pracownia malarzy kołtryn, szpalerów, autor anonim XVIIIw.

Kołtryniarz, szpalernik – dawniej rzemieslnik, artysta zajmujący się wytwarzaniem drukowanych i malowanych obić, tapet.

Kołtryniarze, szpalernicy byli pod koniec XVI wieku w Polsce malarzami obić i tapet, dawniej noszących nazwy kołtryn, szpalerów, kurdybanów, obić tkanych, skórzanych, od XVIII w. papierowych[1].

niem. Spallierer, łac. aulearius, aulearum confector, colthrinarius, aulearum inauratorum confector.

HistoriaEdytuj

Szpalernicy i kołtryniarze byli pod koniec XVI i na początku XVII wieku zrzeszeni w krakowskim cechu malarzy. Drukowali i wyciskali reliefowe wzory z drewnianych form, wyciętych z drewna liściastego[2] na brytach tkanin lub na wyrabianych i barwionych przez kurdybanników skórach, później także na papierze. Te drukowane, wyciskane obicia; kołtryny, szpalery, kurdybany, ręcznie malowali i złocili[3].

Pierwsi szpalernicy i kołtryniarze notowani w krakowskim cechu malarzy:

  • Szpalernik Jan Cieśla zwany Papuga, mistrz cechu malarzy krakowskich w 1590, przymianek Papuga dostał być może za sprawą wykonywanych w zielonym kolorze kołtryn[4].
  • Franciszek Bisalti, aulearum confector, cordubanarius w 1594, starszy cechu malarzy, szacował formy klepaczy złota[5].
  • Jakub Litwinek vel Litkowicz szpalernik, kołtryniarz, auleorum inauratorum confector, starszy cechu malarzy w 1600 przyjął prawo miejskie, [6].
  • Wincenty Zygante szpalernik, pozłotnik kołtryn, auleorum deauratorum confector, deaurator cortinarum opifex, w 1602 starszy cechu malarzy[7] wykonywał roboty złocone[8].

Szpalerami płóciennymi, skórzanymi w modzie włoskiej wybijali mieszczanie krakowscy pod koniec XVI wieku swoje mieszkania, meble[9], kołtryny służyły jako zasłony, powłoki[8]. Moda na kolorowe obicia ścian upowszechniła się w XVII wiecznej Polsce[10].

W XVIII w. szpalery wyrabiano w Łańcucie i Biezdziatce koło Dukli, w Niemirowie w fabryce Potockich, w Warszawie w Dworku Pijarskim[11]. W XIX wieku papierowe kołtryny i obrazy drukowali obraźnicy we wsi Bobrek koło Krakowa[8], działały duże wytwórnie tapet i obić Rahna w Warszawie, sukcesorów Rahna i Vettra w Zgierzu i Warszawie, braci Moes, wytwarzano szpalery w Częstochowie[11].

Obicia skórzane, kurdybany wytwarzano także w Gdańsku i w Kutach – wyciskane złotem. Wyciskano i złocono reliefy na skórach w XIX w. w fabryce ram i mebli złoconych Heinzego w Warszawie[12].

PrzypisyEdytuj

  1. Kołaczkowski ↓, s. 374,389.
  2. Tomkowicz ↓, s. 239.
  3. Tomkowicz ↓, s. 237-257.
  4. Kołaczkowski ↓, s. 589-590.
  5. Tomkowicz ↓, s. 242-243.
  6. Tomkowicz ↓, s. 249-250.
  7. Tomkowicz ↓, s. 257.
  8. a b c Kołaczkowski ↓, s. 590.
  9. Tomkowicz ↓, s. 238.
  10. Seweryn ↓, s. 11-12.
  11. a b Kołaczkowski ↓, s. 374.
  12. Kołaczkowski ↓, s. 375.

BibliografiaEdytuj