Kościół św. Wawrzyńca „in Panisperna”

kościół w Rzymie
Zobacz też: inne kościoły w Rzymie pod wezwaniem św. Wawrzyńca.

Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna (wł. Chiesa di San Lorenzo in Panisperna) – rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie.

Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna
Chiesa di San Lorenzo in Panisperna
Kościół tytularny
Ilustracja
Państwo  Włochy
Miejscowość Rzym
Via Panisperna 90
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Santi Vitale e Compagni Martiri in Fovea
Wezwanie św. Wawrzyńca
Wspomnienie liturgiczne 10 sierpnia
Położenie na mapie Rzymu
Mapa konturowa Rzymu, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna”
Położenie na mapie Włoch
Mapa konturowa Włoch, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna”
Położenie na mapie Lacjum
Mapa konturowa Lacjum, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna”
41°53′50″N 12°29′35″E/41,897244 12,493153

Świątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii Santi Vitale e Compagni Martiri in Fovea oraz kościołem tytularnym[1]. Jest też kościołem stacyjnym z drugiego czwartku wielkiego postu[2].

LokalizacjaEdytuj

Kościół znajduje się w I. Rione RzymuMonti przy Via Panisperna 90[1].

PatronEdytuj

Patronem świątyni jest św. Wawrzyniec – diakon, który poniósł śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w 258 roku.

NazwaEdytuj

Pochodzenie określenia „in Panisperna” jest nieznane. Nazwa ulicy Via Panisperna pochodzi od nazwy kościoła (a nie odwrotnie)[2]. Istnieje kilka teorii mających wytłumaczyć to określenie:

  • nazwa składa się z dwóch łacińskich słów: panis (chleb) i perna (szynka) i miałaby się wywodzić od rozdawania ubogim chleba z szynką (lub jakimś jej średniowiecznym odpowiednikiem) przy furcie klasztoru (istnieje również wersja, że miało się to odbywać w święto św. Wawrzyńca 10 sierpnia na pamiątkę rozdania przez patrona biednym majątku Kościoła)[2]
  • dwa rody: Pane i Perna miały mieć w tej okolicy swoje posiadłości[3]
  • nazwa ma pochodzić od słowa, którego użył papież Jan XXII w jednej ze swoich bulli, w której określił ten kościół jako Parasperna, przy czym wyraz ten jest różnie tłumaczony:
    • parasperna w antycznej łacinie miał znaczyć „odseparowany”, co z kolei miało się wiązać z tym, że świątynia stała daleko od drogi głównej, ukryta pomiędzy winnicami klasztornym[3]
    • miał powstać z połączenia greckiego słowa para („blisko”) i wywodzącego się ze starożytnej łaciny sperno („granica”), co wskazywałoby, że kościół znajdował się w pobliżu granicy między jakimiś ważnymi posiadłościami[4].

HistoriaEdytuj

Według tradycji kościół zbudowano w IV wieku w miejscu, gdzie męczeńską śmierć poniósł św. Wawrzyniec[2] (chociaż według innej tradycji miało się to stać przy via Tiburtina[3]). Pierwsze wyraźne odniesienie do kościoła znajduje się w Liber Pontificalis dla czasów pontyfikatu papieża Hadriana I (VIII wiek), który odnowił świątynię. W średniowiecznych inwentarzach kościół ten figuruje pod nazwą San Lorenzo in Formoso. W średniowieczu w klasztorze przy kościele mieszkali benedyktyni, później ich miejsce zajęły benedyktynki[2].

W 1300 roku papież Bonifacy VIII rekonsekrował kościół po przebudowie, a następnie kompleks został przekazany Ubogim Siostrom św. Klary, które wprowadziły się tutaj w roku 1308[2]. Zakonnice z tego klasztoru przyjaźniły się ze św. Brygidą, na jej prośbę uroczystości żałobne po jej śmierci odbyły się w tym właśnie kościele, po czym jej ciało przewieziono do Szwecji, natomiast klaryski zachowały jej modlitewnik, płaszcz, a nawet jedną rękę[2].

W latach 1565-1574 kompleks został przebudowany na zlecenie papieża Grzegorza XIII, pracami kierował Francesco da Volterra[2].

Brama od strony Via Panisperna została dodana w 1754 roku, wtedy też znacząco odrestaurowano wnętrze kościoła. Prace drogowe spowodowały obniżenie poziomu Via Panisperna przed klasztorem, w związku z czym bramę wyposażono w nową klatkę schodową oraz odnowiona na zlecenie papieża Leona XIII w 1893 roku[2].

Architektura i sztukaEdytuj

Dwie rampy prowadzą do bramy wejściowej na dziedziniec. We frontonie nad bramą znajduje się herb papieża Leona XIII[3].

Wejście na dziedziniec


Dzwonnica ma postać kwadratowej wieży z czerwonej cegły. Z każdej strony znajdują się dwa okrągłe otwory oddzielone kamiennym filarem[2].

Dwukondygnacyjna fasada pochodzi z 1675 roku, a jej obecny wygląd jest efektem restauracji w 1893 roku. Pierwsza kondygnacja ma cztery pilastry doryckie podtrzymujące belkowanie, a także duże wejście ograniczone wąskimi pilastrami, wspierającymi fronton, którego tympanon zawiera skrzydlatą głowę putta z festonami i wstążkami. Drewniane drzwi z rzeźbionymi panelami są uważane za projekt Carlo Rainaldiego, z tym że dwa środkowe panele w górnym rzędzie nie są oryginalne, ale zostały wstawione w 1893 roku (przedstawiają one św. Wawrzyńca i św. Franciszka). Druga kondygnacja fasady ma cztery jońskie pilastry stojące na cokołach. Wspierają one górne belkowanie z małym trójkątny frontonem nad wewnętrzną parą pilastrów. W środkowej części górnej kondygnacji znajduje się obramowane okrągłe okno, a nad nim tablica z napisem dedykacyjnym: Divi Laurentii M[arty]ris aedes inpanis perna MDLXXIIII[2].

Wnętrze kościoła ma nawę główną oraz nawy boczne, które zostały podzielone ścianami na boczne kaplice, po trzy z każdej strony. Wygląd wnętrza pochodzi z XVIII wieku. Boczne kaplice są oddzielone szerokimi filarami, z których każdy ma nałożony płytki pilaster koryncki, wspierający wewnętrzne belkowanie z fryzem[2].

Sklepienie kolebkowe ma półkolistą lunetę okienną nad każdą kaplicą. Duży centralny panel fresku przedstawia Apoteozę św. Wawrzyńca, autorstwa Antonio Bicchierai z około 1700 roku[2].

Prezbiterium zbudowano na planie kwadratu. Na jego tylnej ścianie znajduje się fresk autorstwa Pasquale Cati Męczeństwo św. Wawrzyńca, który został wykonany w latach 1585–1591[2].

Apoteoza św. Wawrzyńca, mal. Antonio Bicchierai, ok. 1700 r.
Męczeństwo św. Wawrzyńca, mal. Pasquale Cati, 1585–91 r.


Kaplice boczneEdytuj

Kaplica św. Klary

Pierwsza kaplica po prawej stronie poświęcona jest założycielce klarysek św. Klarze. Obraz ołtarzowy Cud św. Klary autorstwa Antonio Nessi został namalowany w 1756 roku. Na ołtarzu znajduje się również niewielka kopia obrazu Matki Bożej z Pompei.

Kaplica świętych Kryspina i Kryspiniana

Druga kaplica po prawej stronie poświęcona jest braciom męczennikom św. Kryspinowi i Kryspinianowi, patronom szewców. Ołtarz przedstawia świętych patronów otrzymujących korony męczeństwa od aniołów.

Kaplica Niepokalanego Poczęcia

W ostatniej kaplicy po prawej stronie znajduje się obraz ołtarzowy Matki Bożej Niepokalanie Poczętej autorstwa Giuseppe Ranucciego z 1757 roku.

Kaplica św. Franciszka

Pierwsza kaplica po lewej stronie poświęcona jest św. Franciszkowi z Asyżu. Obraz ołtarzowy Stygmaty św. Franciszka jest autorstwa Niccolò Lapiccoli, natomiast mały obraz na ołtarzu przedstawia św. Łucję trzymającą naczynie z wyłupionymi oczami.

Kaplica św. Brygidy

Kaplica św. Brygidy jest drugą po lewej stronie. Obraz ołtarzowy Modlitwa św. Brygidy przed krucyfiksem, autorstwa Giuseppe Montesanti, został wykonany w 1757 roku.

Kaplica krucyfiksu

W ostatniej kaplicy po lewej stronie znajduje się XVIII-wieczny obraz ołtarzowy przedstawiający Kalwarię.

Kaplica św. Brygidy


Kardynałowie prezbiterzyEdytuj

Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-prezbiterom (Titulus Sancti Laurentii in Panisperna)[5]. Tytuł ten został ustanowiony 6 lipca 1517 roku przez Leona X[5].


PrzypisyEdytuj

  1. a b Chiesa rettoria san Lorenzo in Panisperna (wł.). Diocesi di Roma. [dostęp 2019-08-01].
  2. a b c d e f g h i j k l m n San Lorenzo in Panisperna (ang.). Churches of Rome. [dostęp 2019-08-01].
  3. a b c d Spacerkiem przez Monti cz. 1 – Suburra. Zagubieni w Rzymie. [dostęp 2019-08-01].
  4. Via Panisperna (wł.). Roma segreta.it. [dostęp 2019-08-03].
  5. a b Kościół św. Wawrzyńca „in Panisperna” w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2019-08-01]