Kościół św. Wojciecha w Jeleśni

Kościół świętego Wojciecha w Jeleśnibarokowy kościół należący do parafii pod wezwaniem świętego Wojciecha w Jeleśni. Znajduje się w górnej części wsi, przy drodze głównej, prowadzącej na granicę polsko-słowacką w Korbielowie. Kościół o cechach pseudobazyliki: trzy nawy, nawa główna bez okien; orientowany. Budynek został wpisany do rejestru zabytków (wraz z plebanią z roku 1817) dnia 20 sierpnia 1986 roku. W zewnętrznej architekturze kościoła widoczne są wpływy słowackie (kopuła wieży zbliżona jest do kopuł kościołów w Liptovskich Matiasovcach i Rabčy).

Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Distinctive emblem for cultural property.svg A/455/86 z dnia 20 sierpnia 1986[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół w Jeleśni
Państwo  Polska
Miejscowość Jeleśnia
Wyznanie katolickie
Kościół Kościół łaciński
Parafia Parafia św. Wojciecha w Jeleśni
Święty Wojciech
• nadający tytuł
od 1618
ks. Wojciech Gagatowski
Wezwanie świętego Wojciecha
Wspomnienie liturgiczne 24 kwietnia
Położenie na mapie gminy Jeleśnia
Mapa lokalizacyjna gminy Jeleśnia
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Położenie na mapie powiatu żywieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu żywieckiego
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni
Ziemia49°37′49,62″N 19°19′58,44″E/49,630450 19,332900

Kościół posiada wieżę kwadratową o dwóch kondygnacjach z uskokami i zaokrągleniami na narożnikach, zakończoną zwieńczeniem w postaci kopulastego hełmu. We wnęce (na zewnątrz) ustawionej w stronę drogi głównej (na wschód) znajduje się Pieta; dawniej umieszczony był krucyfiks.

HistoriaEdytuj

Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni nie jest pierwszym kościołem w Jeleśni. Pierwszy został zbudowany w roku 1584 przez mieszkańców wsi na tak zwanej roli Witkowej. Należał on do fary kościoła żywieckiego Narodzenia NMP (obecna konkatedra diecezji bielsko-żywieckiej). W tym samym roku Jan Wayzer z Kubina wykonał do kościoła dzwon, na którym został wyryty napis: Vox mea, vox vitae, voco vos, ad sacra venite Anna 1584 (Głos mój, głos życia, woła was, do świętości przybywajcie, Roku 1584).

W roku 1618 proboszczem kościoła żywieckiego został ks. Wojciech Gagatowski, który zbudował na miejscu drewnianego kościoła (spłonął z nieznanych przyczyn) nowy kościół ze składek parafian. Nazwał go swoim imieniem, obierając za patrona kościoła świętego Wojciecha. Dziesięć lat później kościół został erygowany przez komisarza biskupiego Jerzego Królikowskiego, a poświęcony przez księdza Tomasza Oborskiego w roku 1636. Po erekcji, kościół jeleśniański został odłączony od parafii żywieckiej i stał się odrębną parafią.

Dnia 10 grudnia 1658 roku został poświęcony przez bp Mikołaja Oborskiego ołtarz główny oraz ołtarz świętego Wojciecha, natomiast 28 lipca 1670 roku nieistniejące ołtarze świętych Anny i Magdaleny oraz świętych Jana Chrzciciela i Sebastiana[2].

W 1668 roku Benedykt Briot Lotaryńczyk odlał drugi dzwon z wizerunkiem Jana Chrzciciela i Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz z krucyfiksem i kartuszem z małym dzwonem.

W 1685 ks. Sebastian Chabowski sprowadził do kościoła nowy dzwon. Znajduje się na nim napis: Vox mea sonatin ansibus tuis. Anno 1685 (Głos mój rozbrzmiewa w uszach twoich. Rok 1685). Dwa lata później ks. Sebastian Chabowski zmarł i został pochowany w północnej części chóru kościelnego. Na jego grobie, wybudowanym w 1680, znajduje się epitafium koloru czarnego ze złoconymi słowami w języku łacińskim: Grób ten zbudowano w roku Pańskim 1680 dnia 3 czerwca. Dzisiaj mnie jutro tobie! Ktokolwiek wzwyż ku szczytom dążysz, chwały i przepychu pragniesz, przystań tu! Boć jutro może zamknie Parka drogę twego życia. Czcigodny ojciec Sebastian Chabowski, pleban jeleśniański.

Dnia 8 grudnia 1712 papież Klemens XI wyraził zgodę na utworzenie przy kościele Bractwa Świętego Józefa. Bractwo w uroczystej procesji zostało wprowadzone do kościoła 20 września 1724.

W roku 1847 książę Karol Ludwik Habsburg ufundował do kościoła wielki dzwon o wadze 798 kg.

9 lutego 1916 w Jeleśni zjawił się oddział żołnierzy austriackich z oficerem, który zawiadomił proboszcza, że ma oddać największy dzwon. Mimo licznych zabiegów nie udało się go uratować. Rok później zarekwirowano drugi dzwon kościelny, a w 1918 50 cynowych piszczałek z nowych organów.

Po II wojnie światowej na wieży kościoła zamontowano radiostację, która transmitowała Msze Święte sprawowane w kościele. Ze względu na nielegalny montaż anteny, radiostacja została zamknięta[3].

Wykaz proboszczów i administratorów[4]Edytuj

  • ks. Andrzej Chytrzański (1618-1645)
  • ks. Sebastian Goźliński vel Sapiński (do 1668)
  • ks. Jan Symellius (do 1675)
  • ks. Sebastian Chabowski (do 1687)
  • ks. Sebastian Sałdrzyński (do 1705)
  • ks. Grzegorz Gałuszkiewicz (ok. 1705)
  • ks. Jakub Owsiński
  • ks. prof. Ignacy Pawluśkiewicz (1738-1804)
  • ks. Alojzy Haysler (1751-1811)
  • ks. Michał Niemczyk (1782-1841)
  • ks. Jan Kutrzeba (1811-1848)
  • ks. Jan Suwada (1807-1881)
  • ks. Józef Sekera (1810-1875)
  • ks. Franciszek Traufelder (1811-1877)
  • ks. Wawrzyniec Stihel (1827-1887)
  • ks. Franciszek Jamiński (1842-1904)
  • ks. Władysław Syc (1864-1942)
  • ks. Kazimierz Majgier (1895-1989)
  • ks. Feliks Jura (1911-2003)
  • ks. Franciszek Dłużyk (1932-1999)
  • ks. Jan Jakubek (1952) - obecnie

Zbiory (zabytki sztuki)Edytuj

OłtarzeEdytuj

 
Ołtarz główny w kościele w Jeleśni

FreskiEdytuj

Przed renowacją ścian kościoła, na suficie nawy głównej znajdowały się postaci świętych Kościoła katolickiego, które zostały usunięte ze stropu (w roku 2005); w prezbiterium znajduje się fresk przedstawiający Ostatnią Wieczerzę, pochodzący z XX wieku.

OrganyEdytuj

Na chórze, na który prowadzą schody z kruchty, znajdują się 23- głosowe organy piszczałkowe. Instrument posiada 2 manuały oraz pedał, a także tak zwane wolne kombinacje. Organy o trakturze pneumatycznej (jedyny taki instrument w dekanacie jeleśniańskim) zostały zbudowane w 1900 przez firmę Otto Rieger z Krnova. Dyspozycja organów:

Manuał I

  1. Pryncypał 8'
  2. Bourdon 8'
  3. Salicet 8'
  4. Oktawa 4'
  5. Holflet 4'
  6. Kwinta 2 2/3'
  7. Róg nocny 2'
  8. Mixtura 4 ch.
  9. M II-I
  10. Super II-I

Manuał II

  1. Pryncypał skrzypcowy 8'
  2. Rurflet 8'
  3. Aeolina 8'
  4. Vox coelestis 8'
  5. Gemshorn 4'
  6. Kwintaton 4'
  7. Nasard 2 2/3'
  8. Picolo 2'
  9. Tercjan 1 3/5' + 1 1/3'
  10. Cymbel 3 ch. 1/2'
  11. Super M II
  12. Tremolo M II

Pedał

  1. Wiolonbas 16'
  2. Subbas 16'
  3. Oktawbas 8'
  4. Fletbas 8'
  5. Chorałbas 4'
  6. M I-P
  7. M II-P

Teren przykościelnyEdytuj

Obok kościoła zachował się fragment dawnego cmentarza przykościelnego. Znajduje się tam 10 płyt nagrobnych kamiennych z zachowanymi napisami i kilkanaście nagrobków (Artura Zipsera- miejscowego nauczyciela, zmarłego w 1881, Józefa Łazarskiego– nauczyciela szkoły ludowej w Jeleśni, posła do sejmu krajowego galicyjskiego we Lwowie). Pod ścianą zachodnią znajdują się 4 grobowce miejscowych księży z XX w. Na cmentarzu przy kościele został pochowany także Józef Ślopek Juraszek. Po jego pogrzebie ludzie umieścili nad jego grobem obeliks, który zaginął w niejasnych okolicznościach. Wokół budynku kościoła znajdują się drzewa, uznane przez konserwatora przyrody, za zabytkowe. Część z nich została wycięta, bowiem zagrażała budynkowi kościoła i nagrobkom. W latach 90. XX w., w północnej części placu kościelnego, została wybudowana kaplica pogrzebowa, odrestaurowana i zaopatrzona w chłodnię na dwie trumny w 2011 roku.

Ponowne poświęcenieEdytuj

23 kwietnia 2004 roku, ksiądz biskup Tadeusz Rakoczy dokonał poświęcenia nowego ołtarza w kościele. Na nowo zostały także namaszczone odnowione ściany świątyni.

CiekawostkiEdytuj

  • W kościele znajdował się alabastrowy pierścień św. Józefa, lecz z niewiadomych przyczyn zniknął z sali zbiorów.
  • Kilkakrotnie parafię odwiedził Karol Wojtyła: 1959 (zakończenie misji parafialnych), 1967, 1972, kwiecień 1978 (wizytacja kanoniczna).
  • 22 września 1996 w parafii odbyły się pierwsze diecezjalne dożynki.
  • W latach 2000-2001 kościół parafialny został wybrany kościołem Wielkiego Jubileuszu 2000 roku.
  • 85% środków (756,5 tys. zł) na renowację elewacji kościoła zostało pozyskanych z projektu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego województwa śląskiego.
  • 16 maja 2010 w kościele odbył się koncert muzyki klasycznej z okazji 90. rocznicy urodzin Jana Pawła II.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. s. 133. [dostęp 2015-09-23].
  2. Jan Kracik, Konsekracje kościołów i ołtarzy w diecezji krakowskiej w XVII-XVIII wieku, „Nasza Przeszłość: studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce”, 61, 1984, s. 111-147 [dostęp 2019-06-08].
  3. Jeleśnia: radiostacja, kłótnia księży i Wolna Europa, „Beskidy News” [dostęp 2018-07-30] (pol.).
  4. Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej Koło Jeleśnia, Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej Koło Jeleśnia [dostęp 2018-07-30] (pol.).
  5. Gmina Jeleśnia w obiektywie. GminaJelesnia 2016-12-01.

BibliografiaEdytuj