Otwórz menu główne

Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świnoujściu

Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Świnoujściu-Karsiborze[2]późnogotycki[3], z XV/XVI w., filialny, położony w dzielnicy Świnoujście-Karsibór, należy do parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Świnoujściu-Przytorze, w dekanacie Świnoujście, w archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej.

Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
w Świnoujściu-Karsiborze
Distinctive emblem for cultural property.svg 214 z dnia 5.02.1957[1]
kościół filialny
Ilustracja
Kościół filialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Świnoujściu-Karsiborze
Państwo  Polska
Miejscowość Świnoujście
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Świnoujściu
Wezwanie Niepokalanego Poczęcia NMP
Położenie na mapie Świnoujścia
Mapa lokalizacyjna Świnoujścia
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Świnoujściu-Karsiborze
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
w Świnoujściu-Karsiborze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Świnoujściu-Karsiborze
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
w Świnoujściu-Karsiborze
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Świnoujściu-Karsiborze
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
w Świnoujściu-Karsiborze
Ziemia53°51′20″N 14°19′40″E/53,855556 14,327778

Kościół stoi w miejscu historycznej przeprawy przez Świnę do Przytoru na prastarym szlaku handlowym wokół Bałtyku. W 1630, w oczekiwaniu na przeprawę swoich wojsk, w kościelnej plebanii kwaterował przez 5 dni szwedzki król Gustaw II Adolf.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Kościół wzniesiono w XV/XVI wieku, najprawdopodobniej na miejscu wcześniejszej świątyni. W roku 1535, po wprowadzeniu reformacji majątek cysterski wszedł w skład domeny książęcej a kościół przejęli protestanci. Do parafii należały też dwie osady Woitzke i Fuhlensee, które upadły w czasie wojny trzydziestoletniej.

Od 1578 do 1628 roku funkcję pastora w Karsiborze pełnił Hermann Poley. Po nim duszpasterzem był tu Joachim Hageus (1628-1642). Spowodowane wojną niedostatki sprawiły, że dochody z probostwa tak znacznie się zmniejszyły, że ten nie mógł się z nich utrzymać. Z tego powodu przypisano do jego parafii wieś Westswine (dzisiejsze Świnoujście) jako filię. Nie dane mu jednak było cieszyć się poprawą swojego położenia, gdyż utonął w Świnie wskutek wywrócenia się łodzi, którą płynął do filii.

Pod koniec czerwca 1630 roku szwedzkie wojska, którymi dowodził Gustaw II Adolf wylądowały na wyspie Uznam i szły w kierunku Szczecina. Ponieważ najdogodniejsza droga prowadziła przez Świnę w okolicach Karsiboru z niej skorzystali szwedzcy żołnierze. Król postanowił zatrzymać się w Karsiborze i tutaj przebywał od 14 do 19 lipca 1630 roku. Na kwaterę wybrał sobie przykościelną plebanię.

Siedem lat później wojska szwedzkie ponownie nadciągnęły nad Pomorze. Wówczas marynarka dowodzona przez admirała Larsa Mathsona Strusshjelma zakotwiczyła na Świnie. Admirał podarował kościołowi m.in. w roku 1649 nieistniejący już także w roku 1900 dzwon, obrusy ołtarzowe oraz pozłacany srebrny kielich i srebrną paterię. Podczas mszy posługiwano się tymi naczyniami mszalnymi.

Pod koniec XVIII wieku mieszkaniec Karsiboru - Dawid Kroening - w testamencie przekazał kościołowi swój majątek, jednak z zastrzeżeniem, że część tego majątku stanowić powinna żelazną rezerwę, a z odsetek tej rezerwy powinno się wspierać corocznie biednych mieszkańców Karsiboru. Resztę legatu (zapisu testamentowego), jaki narósł w roku 1825 do sumy 3250 talarów, przeznaczono w latach 1825-26 na przebudowę kościoła i w zachodniej części budowę wieży (według planów Karla Schinkla). Wydłużono także nawę i przeprowadzono prace renowacyjne.

Kościół poświęcono 8 grudnia 1946, nadając mu wezwanie Niepokalanego Poczęcia NMP. W roku 1986 hełm wieży pokryto blachą miedzianą. W latach 90. XX w. dokonano zuchwałej kradzieży niezwykle cennego gotyckiego ołtarza.

ArchitekturaEdytuj

Kościół usytuowano we wschodnim skraju wsi. Jest to budowla salowa, orientowana, pierwotnie bez wieży, z prezbiterium prosto zamkniętym. Mury wzniesiono z cegły na kamiennym fundamencie i przykryto drewnianym stropem belkowanym oraz dachem dwuspadowym pokrytym blachą miedzianą. Strop podbity jest obecnie boazerią.

W czasie renowacji kościoła w 1825 roku zadbano o zachowanie starego wyposażenia. Jeszcze na początku XX wieku można było tam zobaczyć stare obrazy i sprzęt. Stalle, kazalnica i część południowej empory były udekorowane bardzo osobliwymi obrazami, które świadczą o dobrej woli i fantazji niż o dobrej technice. Obrazy przy zakrystii traktują o "grzechu i przebaczeniu" w sposób częściowo drastyczny, ale bardzo poglądowy. Do dziś przetrwała jedynie część tego wyposażenia.

Nie sposób obecnie ustalić jakie były pierwotnie kształty drzwi i okien budowli. Elewacje północna i południowa rozczłonkowane są wysokimi oknami o ostrołukowym wykroju z maswerkowym, drewnianym laskowaniem. Otynkowanie kościoła uniemożliwia określenie ich pierwotnego kształtu. Elewacja wschodnia jest obecnie bezokienna. W ścianie południowej w pobliżu wschodniego narożnika znajduje się ostrołukowe wejście do zakrystii wydzielonej z wewnętrznej przestrzeni nawy drewnianym parawanem. Wejście główne znajdowało się od strony zachodniej, do której dobudowano wieżę.

Wieża posiada plan kwadratu zwężającego się uskokowo ku górze. W pierwszej kondygnacji znajduje się kruchta z ostrołukowym wejściem portalowym oraz para okienek o wykroju trójliścia, osadzonych symetrycznie w każdej ze ścian. Druga kondygnacja stanowi jedynie uskokowe przejście do poziomu trzeciego, w którym znajdują się dzwon. Ściany nośne tej części wieży wykonane są w cegle natomiast laskowanie ostrołukowego w wykroju, tryforyjnego okna z drewna. W środkowym ostrołuku znajdują się drewniane tarcze zegarowe. Każda z kondygnacji wydzielona jest profilowanym gzymsem kordonowym. Całość wieńczy ostrosłupowy hełm kryty blachą miedzianą z kulą i kogutem.

Plac kościelny pełnił dawniej funkcję cmentarza.

WyposażenieEdytuj

Szlachetnie urodzona pani Hedewich Blixen
zmarła w roku Pańskim 98 w dniu św. Jana
w wieku 14 lat. Tutaj pochowana.
Chrystus jest moim życiem,
śmierć - moim zyskiem. Philip:I
Biblia Tysiąclecia, List do Filipian:
Dla mnie bowiem żyć - to Chrystus,
a umrzeć - to zysk (Flp 1,21)
  • Anioł chrzcielny, drewniany, polichromowany zawieszany nad chrzcielnicą.
  • Okazały wotywny model z 1909, żaglowca Kolumbia, z 1668.
  • XVI-wieczny dzwon.
  • Empora muzyczna z XIX-wiecznymi organami.
  • Dawniej na południowej ścianie umieszczona była płyta nagrobna z godłem narodowym oraz logogramem floty admirała. Widniał na niej napis:
"Dostojny, mocny dzielny pan Lars Mathson Strusshjem
- admirał-porucznik Jego Królewskiego Majestatu Szwecji,
urodzony w Szwecji w Nordköping w sierpniu 1574 roku,
zmarł 2 października 1653 tutaj w Karsiborze w wieku 79 lat.
Niechże Bóg będzie miłościwy Jego duszy,
niech znajdzie w ziemi błogi spokój.
Niechże Bóg obdarzy go także
szczęśliwym zmartwychwstaniem."

Obecnie tablica nie istnieje. Nie zachowały się do naszych czasów też empory boczne. Zmieniono również posadzkę.

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 2018-09-30. [dostęp 13.05.2010].
  2. Roman Kostynowicz: Kościoły archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, tom II. Szczecin: Ottonianum, 2000, s. 411. ISBN 83-7041-202-5.
  3. Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski: Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 120. ISBN 83-7200-583-4.