Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny i klasztor Brygidek w Grodnie

Kościół Zwiastowania NMP i klasztor sióstr brygidek w Grodnie – wczesnobarokowe założenie sakralne powstałe w roku 1642, w jurydyce zakonu brygidek w Grodnie. Kościół jest podręcznikowym przykładem zachowanej w stanie pierwotnym architektury z połowy XVII wieku.

Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Grodnie
Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі у Гродна
Distinctive emblem for cultural property.svg 412Г000017
Ilustracja
Państwo  Białoruś
Miejscowość Coat of arms of Hrodna.svg Grodno
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diecezja grodzieńska
Położenie na mapie Grodna
Mapa konturowa Grodna, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Grodnie”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, blisko lewej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Grodnie”
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa konturowa obwodu grodzieńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Grodnie”
Ziemia53°40′38,19″N 23°50′11,41″E/53,677275 23,836503

HistoriaEdytuj

Grodzieńska fundacja brygidek z 1633 roku była dziełem wielkiego marszałka litewskiego Krzysztofa Wiesiołowskiego i jego żony Aleksandry z Sobieskich, będąc hołdem pamięci ich 19-letniej zmarłej przybranej córki, wojewodzianki Gryzeldy Wodyńskiej[1]. W 1636 roku wprowadzono uroczyście zakonnice do drewnianych budynków kościoła i klasztoru, jednakże już wtedy całość założenia otaczał zachowany do dzisiaj mur. Według opisu fundacji zakazano domagania się od kandydatek na zakonnice posagu. W 1637 roku w kościele został pochowany fundator Krzysztof Wiesiołowski. W 1642 roku dzięki inicjatywie Aleksandry stał już murowany kościół oraz położone były fundamenty klasztoru. W 1645 roku budowa klasztoru była zaawansowana. W dniu 19 października 1651 murowany kościół został konsekrowany przez biskupa wileńskiego Jerzego Tyszkiewicza[1]. Pierwszą ksienią klasztoru została Anna Sobieska, siostra Aleksandry. W 1647 r. fundacja Wiesiołowskich została zatwierdzona przez sejm. W 1781 roku do kościoła wprowadzono uroczyście relikwie św. Klemensa. Od 1908 roku klasztor od brygidek przejęły nazaretanki. W 1950 roku nazaretanki w ciągu trzech dni zostały zmuszone przez miejscowe władze komunistyczne do opuszczenia kościoła. W latach 1950-2001 władze białoruskie umieściły w klasztorze szpital psychiatryczny, a w kościele szpitalny magazyn. Kościół został zwrócony wiernym w 1990 roku. W 1997 roku w podziemiach stworzono niewielkie muzeum[1].

Klasztor z kościołem wraz z innymi gospodarczymi budynkami były usytuowane w kwartale pomiędzy ulicami Jezierską, Nowikowska, Dziemianowską i Jerozolimską.

 
Widok od strony płn.-wsch.

ArchitekturaEdytuj

Kościół jest budowlą nawiązującą stylem do tzw. renesansu lubelskiego i wiąże się stylistycznie z kolegiatą w Ołyce będąc jej uproszczoną kopią[1]. Kościół posiada jedną nawę i półkoliście zamknięte prezbiterium. Fasadę flankują dwie wieżyczki (tzw. "ośle uszy"). Wieże zdobią kute krzyże ozdobione promieniami słonecznymi. Wnętrze sklepione kolebkowo z lunetami.

Całość założenia otacza mur obronny z około 1636 roku z dwoma sześciobocznymi basztkami (dawniej były cztery w każdym narożu, lecz zniszczono je około 1960 roku wraz z wschodnim odcinkiem muru z bramą wjazdową). Zachowały się trzy z czterech barokowych bram klasztornych.

Na zewnątrz portal główny z pilastrami o kanelowanych głowicach, w odcinkowym naczółku rollwerkowy kartusz z herbem Powała (Ogończyk) opatrzony singlami KWWMWKL (Krzysztof Wiesiołowski Wielki Marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego). Portal boczny z datą 1642.

Klasztor ma dwa piętra i trzy skrzydła, z których wschodnie wzniesiono najpóźniej, bo po połowie XVIII wieku. Zachował się na parterze refektarz i na piętrze biblioteka. W ogrodzie znajduje się cenny drewniany lamus z 1769 roku. W 1827 roku powstały murowane zabudowania gospodarcze od pn.-wsch.

Po północnej stronie zespołu znajdowała się dzwonnica z 1783-1795 roku, którą zburzono około roku 1960 i mimo starań miejscowe władze nie pozwoliły w latach 90. XX wieku na odbudowę.

WnętrzeEdytuj

  • Ołtarz główny z obrazem Zwiastowanie, autor Johann Schretter, 1646
  • Tabernakulum współczesne ołtarzowi
  • Ołtarze boczne z połowy XVII wieku
  • Ołtarz boczny barokowy z około 1700 roku przy południowej ścianie
  • trzy kamienne wczesnobarokowe portale
  • Balustrada prezbiterium, wczesnobarokowa z 1646 roku
  • Ambona manierystyczna z 1646 roku
  • Stalle manierystyczne z 1646 roku
  • Prospekt organowy neorenesansowy z 1885 roku
  • Ławki wczesnobarokowe z 1646, które wykonał Georg Zehl
  • Żyrandol barokowy sprzed 1645 roku pochodzący z zamku w Tykocinie

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Maria Kałamajska-Saeed, Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. IV, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa trockiego, t. 1, Kościoły i klasztory Grodna, opr. Maria Kałamajska-Saeed, Dorota Piramidowicz, Kraków 2012, ss. 89-200

BibliografiaEdytuj

  • Maria Kałamajska-Saeed, Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. IV, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa trockiego, t. 1, Kościoły i klasztory Grodna, opr. Maria Kałamajska-Saeed, Dorota Piramidowicz, Kraków 2012, ss. 89-200
  • W. Tatarkiewicz, Typ lubelski i typ kaliski w architekturze kościelnej XVII wieku, “Prace Komisji Historii Sztuki”, t. VII, Kraków 1937/38, s. 23-25, 34.

Linki zewnętrzneEdytuj