Kościół i klasztor Brygidek w Warszawie

Kościół i klasztor Brygidek w Warszawie – nieistniejący już klasztor Brygidek i kościół Świętej Trójcy, które znajdowały się w Warszawie na Muranowie, u zbiegu ulic Długiej i Nalewki przy wylocie ul. Bielańskiej, w jurydyce Nowolipie.

Kościół i klasztor Brygidek
w Warszawie
(nieistniejący)
Ilustracja
Kościół Brygidek i Arsenał na obrazie Canalleta z 1778 roku
Państwo

 Polska

Miejscowość

Warszawa

Kościół

rzymskokatolicki

Właściciel

brygidki

Typ zakonu

żeński

Obiekty sakralne
Kościół

Świętej Trójcy

Data zamknięcia

1807

Data zburzenia

1892

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Kościół i klasztor Brygidekw Warszawie(nieistniejący)”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Kościół i klasztor Brygidekw Warszawie(nieistniejący)”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół i klasztor Brygidekw Warszawie(nieistniejący)”
Ziemia52°14′45″N 21°00′09″E/52,245906 21,002372

HistoriaEdytuj

 
Przebudowane na koszary budynki klasztorne na obrazie Marcina Zaleskiego, przedstawiającym zdobycie arsenału w 1830 roku

Zakon Brygidek został sprowadzony do Warszawy w 1615 przez Krzysztofa Lipskiego, kasztelana rawskiego, choć już od XV wieku działał ten zakon w Lublinie.

Józef Łukaszewicz[1] taką zamieszcza wzmiankę o kościele i klasztorze (fragmenty, pisownia oryginalna):

Zakonnice te przeniosły się samowolnie, bez pozwolenia i wiadomości duchownej władzy za panowania Zygmunta III, ze wsi Lipie do Warszawy i usadowiły się około kościółka ś. Trójcy. W aktach biskupa poznańskiego Łubieńskiego[2] znajduję następujące upoważnienie dane tym zakonnicom mieszkania w Warszawie. "O fundacyi klasztoru warszawskiego Panien zakonu ś. Brygidy i o powinności panny księniej. Acz klasztor ten pospołu z pannami zakonnemi przeniesiony jest z Lipia bez dostatecznego pozwolenie i potwierdzenia władzy biskupiej, a zatem nie ma gruntownej fundacyi tu w Warszawie, więc i dostatecznej wiadomości i pewności nie masz o elekcyi i obraniu porządnem panny księniej klasztoru tego, które za złożeniem biskupiem i przy nim, albo komissarzach jego odprawować się ma według kanonów świetych, a osobliwie koncylium s. trydenckiego. My jednak widząc i upatrując z lepszem to być zakonu świętego, że klasztor ten przeniesionym jest ze wsi Lipia do Warszawy na miejsce bezpieczniejsze i do pomieszkania zakonnego sposobniejsze, idąc za nauką koncylium trydenckiego, które biskupom rozkazuje klasztory panieńskie do miast i na miejsca jako najbezpieczniejsze przenosić, to przeniesienie tego klasztoru z Lipia do Warszawy władzą naszą biskupią tym dekretem wizytacyi naszej potwierdzamy i konfirmujemy, chcąc to przeniesienie mieć mocą wieczną i nieodmienną. A przy tem co się elekcyi panny księniej dotycze, że już konsekracya jej zaszła, za pozwoleniem i kommissyą nieboszczyka sławnej pamięci JWX. Opalińskiego[3] biskupa poznańskiego przodka naszego, i tę elekcyą jej potwierdzamy, tak jednak, żeby nam potem elekya panny księnej przyszłej zostawała nie w podawaniu jakiej osobie ale podług kanonów świętych … W wydatkach tak się ma panna księni sprawować i miarkować, żeby wydatki dochodów nieprzechodziły i posagi, które przychodzić będą nie na potrzeby potoczne wydawane, ale na kupienie majętności jakiej zachowane były”

Początkowo powstała drewniana kaplica, później drewniane zabudowania klasztorne. W latach 1652-1658 powstał nowy murowany kościół, z przerwą w budowie w okresie okupacji Warszawy przez Szwedów w czasie potopu szwedzkiego.

Kościół Świętej Trójcy powstał według projektu architekta królewskiego Giovanniego Battisty Gisleniego i był najprawdopodobniej pierwszym kościołem Warszawy wzniesionym w stylu barokowym. W późniejszym okresie powstały murowane budynki klasztoru wzdłuż ulicy Długiej. Dochody klasztoru pochodziły m.in. z czynszów płaconych przez mieszkańców jurydyki Nowolipie (Nowe Lipie). Klasztor słynął z tego, że często był azylem dla przestępców, którzy za murem klasztornym szukali schronienia. Siostry sprawowały także władzę sądowniczą w jurydyce.

Już w połowie XVIII wieku władza Brygidek była ograniczana i w 1766 Komisja Porządkowa odebrała zakonnicom władzę sądowniczą na rzecz magistratu Starej Warszawy. W 1807 roku kościół i klasztor zajęli żołnierze francuscy, a klasztor uległ kasacie. Ostatnie siostry przeniosły się do klasztoru wizytek i tam zmarły.

Budynki poklasztorne zajęło wojsko i służyły jako koszary, czemu sprzyjała bezpośrednia bliskość arsenału. W okresie Królestwa Kongresowego kompleks klasztorny został przebudowany w stylu klasycystycznym przez Wilhelma Henryka Mintera. W 1892 budynki te zostały ostatecznie rozebrane, a w ich miejscu powstał pasaż Simonsa, zniszczony w czasie Powstania Warszawskiego.

W roku 1947 powstało studium odbudowy ulicy Długiej zakładające odbudowę kompleksu, opracowane przez pracownię urbanistyki zabytkowej Wydziału AZ Biura Odbudowy Stolicy. Nie zostało ono jednak zrealizowane. Obecnie (2015) miejsce po zespole klasztornym jest pustym placem, częściowo zajętym pod parking.

Pozostałości z kościołaEdytuj

Pozostałościami po kościele brygidek są dwie barokowe figury ze szczytu fasady kościoła, pochodzące z warsztatu Stephana Schwanera[4] (czynnego ok. 1682−1692 przy pałacu w Wilanowie), widoczne na obrazie Canaletta "Kościół Brygidek i Arsenał", zachowane do dziś w Raszynie: Bóg Ojciec na grobli Stawów Raszyńskich i Matka Boska Niepokalanie Poczęta - Immaculata na mogile żołnierskiej i reducie raszyńskiej u zbiegu al. Krakowskiej i ul. Sportowej[5].

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Józef Łukaszewicz Krótki opis historyczny kościołów parochialnych w dawnej diecezyi poznańskiej t. III, Nakładem Księgarni J. K. Żupańskiego, Poznań 1863, ss 126 i 127
  2. Maciej Łubieński
  3. Andrzej Opaliński
  4. Michał Wardzyński: Stefan Szwaner (Stephan Schwaner) (pol.). Pałac w Wilanowie, 2013-12-10. [dostęp 2022-05-07].
  5. Michał Wardzyński. O dwóch posągach z warszawskiego kościoła brygidek w Raszynie. „Stolica”, s. 39-41, 9 / 2017 (pol.). [dostęp 2022-05-07]. 

BibliografiaEdytuj