Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku

Kościół ormiański pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny – XVIII-wieczny kościół obrządku ormiańskiego w Iwano-Frankiwsku (dawnym Stanisławowie). Od 1991 prawosławny sobór pw.Opieki Matki Bożej, katedra eparchii iwanofrankiwskiej (początkowo w jurysdykcji Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, a od 2018 r. – Kościoła Prawosławnego Ukrainy).

Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
Вірменська церква
Distinctive emblem for cultural property.svg 26-101-0563
sobór katedralny
Ilustracja
Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
Państwo  Ukraina
Obwód  iwanofrankiwski
Miejscowość Ivano-Frankivsk Coat of Arms.png Iwano-Frankiwsk
Adres ul. Melnyczuka 5
Wyznanie prawosławne
Kościół Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Eparchia iwanofrankiwska
Sobór od 1990
Wezwanie Opieki Matki Bożej
Wspomnienie liturgiczne 1/14 października
Położenie na mapie Iwano-Frankiwska
Mapa lokalizacyjna Iwano-Frankiwska
Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
Ziemia48°55′21,61″N 24°42′42,92″E/48,922669 24,711922

HistoriaEdytuj

 
Kościół ormiański
 
Wnętrze (2011)

Ormian do miasta z Mołdawii i Siedmiogrodu sprowadził w 1662 Andrzej Potocki[1].

Budowę kościoła rozpoczęto w 1743 r.; 28 maja kanonik kolegiaty stanisławowskiej Antoni Małachowski poświęcił kamień węgielny w obecności ówczesnego właśсiciela miasta hetmana Józefa Potockiego, który zapisem z 24 czerwca 1748 przeznaczył na dokończenie budowy rentę 1000 złotych rocznie wypłacaną przez kahał żydowski miasta[2] Budowla została ukończona w 1762 r. dzięki wsparciu finansowym Józefa Potockiego[3] (zm. 1751). Poświęcenia dokonał ormiański abp Jakub Augustynowicz 22 sierpnia 1773 r.[2]

Kościół zbudowano w stylu włoskiego baroku. Kościół spłonął podczas pożaru we wrześniu 1868 r., jednakże odbudowano go wkrótce, wprowadzając zmiany w jego architekturze. Obniżono wieże, zastępując barokowe kopuły dzwonowymi hełmami. Kościół został uszkodzony podczas I wojny światowej. W czasie II wojny światowej ówczesny proboszcz Leon Isakowicz ratował Żydów przez wystawianie im ormiańskich dokumentów kościelnych. W czasach ZSRR w świątyni znajdowało się muzeum religii i ateizmu.

W 1990 budynek został przekazany eparchii iwano-frankowskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[1], jednak już w 1991 zarządzający nim ks. Stepan Abramczuk przeniósł się do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Jako prawosławna cerkiew obiekt nosi wezwanie Opieki Matki Bożej, a w nowej jurysdykcji otrzymał rangę soboru. Nowi właściciele przemalowali ściany zewnętrzne na niebieski kolor – heraldyczny kolor Matki Boskiej. W 2008 r. w mediach pojawiła się informacja, że podczas renowacji budynku pracownicy zamalowali malowidła ścienne Jana Sołeckiego, co wywołało skandal[potrzebny przypis]. W 2010 renowacja kościoła ormiańskiego została zakończona.

W kościele znajdował się otoczony kultem obrazem Matki Boskiej Łaskawej – kopia Madonny Częstochowskiej; na obrazie 22 sierpnia 1742 pojawiły się łzy; obecnie wizerunek ten przechowywany jest w Gdańsku, w kościele Świętych Piotra i Pawła.

Zbigniew Hornung wysunął przypuszczenie, że projektantem kościoła mógł być kapitan A. Schülzer z komendy twierdzy stanisławowskiej. W 1996 autorstwo projektu budynku nadal było nieustalone. Jerzy Kowalczyk twierdził, że autor zaprojektował fasadę kościoła na wzór jednej z elewacji kościoła Cystersów w Oseku.

Przed II wojną światową Z. Hornung łączył ze szkołą Baltazara Permosera i Józefem Fedewothem rzeźby zdobiące wnętrze kościoła, natomiast już po wojnie przypisywał je Janowi Jerzemu Plerschowi. Tadeusz Mańkowski uznał szereg rzeźb w kościele za dzieła Macieja Polejowskiego[4].

Ciemno polichromowane rzeźby z kaplic bocznych znajdują się w magazynach Lwowskiej Galerii Obrazów w Olesku[5].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman: Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu.... Kraków: Wyd. Bezdroża, 2005, s. 212–213. ISBN 83-921981-6-6.
  2. a b Jacek Chrząszczewski, Kościół ormiański w Stanisławowie, s. 169.
  3. Instytut Historii Sztuki <Krakau> [Hrsg.]: Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej (2.1996), digi.ub.uni-heidelberg.de [dostęp 2016-09-26].
  4. Jacek Chrząszczewski, Kościół ormiański w Stanisławowie, s. 168.
  5. Jacek Chrząszczewski, Kościół ormiański w Stanisławowie, s. 173.

BibliografiaEdytuj