Otwórz menu główne

Witamina B12, kobalaminaorganiczny związek chemiczny zawierający kobalt jako atom centralny. W organizmach żywych pełni rolę regulatora produkcji erytrocytów (czerwonych ciałek krwi). Jego niedobór powoduje niedokrwistość. Zaliczany jest do witamin z grupy B, tj. rozpuszczalnych w wodzie prekursorów koenzymów.

Cyjanokobalamina
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C63H88CoN14O14P
Masa molowa 1355,37 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 68-19-9
PubChem 184933[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC B03BA01

Spis treści

Rola w organizmieEdytuj

Witamina B12 jest bardzo ważnym koenzymem w reakcjach metylacji w organizmie:

Powyższe reakcje istotne są w przemianach węglowodanów, białek, tłuszczów i w innych procesach. Uczestniczy także w wytwarzaniu czerwonych ciałek krwi, przeciwdziała niedokrwistości, umożliwia syntezę kwasów nukleinowych w komórkach, przede wszystkim szpiku kostnego; wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego, uczestniczy w tworzeniu otoczki mielinowej ochraniającej komórki nerwowe i neuroprzekaźników nerwowych, zapewnia dobry nastrój, równowagę psychiczną, pomaga w uczeniu się, skupieniu uwagi; dzięki niej zmniejsza się poziom lipidów we krwi; wpływa na układ kostny, pobudza apetyt.

Przyczyny niedoboruEdytuj

Osobny artykuł: Niedobór witaminy B12.

Niedobory witaminy B12 w organizmie mogą wystąpić np. przy diecie wegańskiej bez suplementacji witaminy B12 lub w wyniku zaburzeń jej wchłaniania, np. w podeszłym wieku lub spowodowanego chorobami[2][3].

Skutki nadmiaruEdytuj

Witamina B12 nie jest toksyczna, jednakże przy stosowaniu przez dłuższy czas bardzo dużych dawek tej witaminy zaobserwowano u niektórych ludzi objawy uczuleniowe. Przy bardzo wysokich dawkach może również wystąpić krwotok z jam nosowych. Wydalana jest przez nerki, jej okres półtrwania w organizmie wynosi w przybliżeniu 6 dni (w wątrobie 400 dni).

Źródła w pożywieniuEdytuj

Witamina B12 produkowana jest głównie przez bakterie żyjące w układzie pokarmowym zwierząt. U człowieka powstaje w symbiozie z bakteriami układu pokarmowego. Następuje to dopiero w dystalnych częściach układu trawiennego, to jest w jelicie grubym. Ma to znaczące konsekwencje, gdyż w tej części jelit witaminy nie podlegają wchłanianiu i wszystko co wyprodukują bakterie, zostaje wydalone wraz z kałem.

Witamina B12 występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Do źródeł witaminy B12 w pożywieniu człowieka należą produkty mięsne, ryby, jajka, mleko i jego przetwory, pieczarki[4]. W witaminę tę często są wzbogacane płatki śniadaniowe[5]. Wbrew wcześniejszym poglądom, glony nie zawierają witaminy B12, tylko jej analog strukturalny, który w przypadku człowieka jest nieprzyswajalny i może utrudniać wchłanianie właściwej witaminy. Produkty sojowe są wzbogacane w witaminę B12 w celu zapobiegania niedoborom tej witaminy u osób, które nie spożywają produktów odzwierzęcych (weganie). Stosuje się także suplementy diety. Pewne wskazówki może dawać również dieta Genmai-Saishoku, która obejmuje brązowy ryż, warzywa i algi morskie. Jest to dieta wegańska, jednak poziom witaminy B12 w osoczu dorosłych i dzieci, którzy ją stosują, nie odbiega od wyników grupy kontrolnej[6]. Do 1995 r. naukowcom nie udało się wytłumaczyć tego zjawiska[7].

ZapotrzebowanieEdytuj

Zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę  B12 wynosi 2,4 μg na dobę. Kobiety w ciąży powinny spożywać 2,6 μg, natomiast kobiety karmiące piersią 2,8 μg witaminy na dobę[5].

Prawidłowe stężenie witaminy B12 w surowicy krwi – 118-664 pmol/l[8].

Podawanie pozajelitoweEdytuj

Witaminę B12 stosuje się ze wskazań lekarskich i wyłącznie domięśniowo, podając głęboko w pośladek. Podanie bywa bolesne, można zmniejszyć ból poprzez bardzo wolne wstrzyknięcie. Plan leczenia jest zależny od wskazań lekarskich i nasilenia zaburzeń związanych z niedoborem witaminy w ustroju.

Struktura chemicznaEdytuj

Z chemicznego punktu widzenia witamina B12 jest złożonym związkiem kompleksowym, w którym centralny atom kobaltu na III stopniu utlenienia jest koordynowany do atomów azotu sprzężonych pierścieni pirolowych tworzących makrocykliczny układ korynowy (będący zredukowaną formą porfiny). Jedno wiązanie koordynacyjne azot-kobalt występuje prostopadle do płaszczyzny korynu. Drugie wiązanie prostopadłe do tej płaszczyzny jest labilne, tzn. mogą być w tym miejscu przyłączone różne ligandy, które stosunkowo łatwo się odrywają od całej cząsteczki. W pozycji tej może znajdować się grupa cyjankowa (cyjanokobalamina), metylowa (metylokobalamina, MeCbl), grupa hydroksylowa (hydroksykobalamina), cząsteczka wody (akwakobalamina) lub reszta 5'-deoksyadenozyny (adenozylokobalamina, AdoCbl)[9][10]. Znana jest także naturalna sulfitokobalamina (R = SO3)[11] oraz szereg analogów syntetycznych z innymi grupami zawierającymi siarkę, grupami alkilowymi, grupą azotynową lub ligandami halogenkowymi[12]. Cyjanokobalamina jest najbardziej stabilna i dlatego występuje ona w preparatach handlowych. W organizmie ulega ona szybkiemu przekształceniu do metylokobalaminy, która po wymianie na ligand 5'-deoksyadenozynowy staje się aktywnym biologicznie koenzymem-B12[9][10].

Kobalaminy zawierające wiązanie Co-węgiel to unikatowe przykłady naturalnych związków metaloorganicznych[13][14]. Strukturę przestrzenną witaminy B12 z trwałymi wiązaniami węgiel-metal rozwiązano za pomocą badań rentgenograficznych w 1956 roku, za co Dorothy Crowfoot Hodgkin otrzymała Nagrodę Nobla z chemii w 1964 roku[15].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Witamina B12 (CID: 184933) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. Dagna Bobilewicz, Nowe spojrzenie na witaminę B12, „Abbott Voice”, 3 (6), 2003, s. 2-3 [zarchiwizowane z adresu 2010-09-17].
  3.   Reem Malouf, John Grimley Evans, Folic acid with or without vitamin B12 for the prevention and treatment of healthy elderly and demented people, „Cochrane Library”, 2008, DOI10.1002/14651858.cd004514.pub2 (ang.).
  4.   Sundar Rao Koyyalamudi i inni, Vitamin B12 is the active corrinoid produced in cultivated white button mushrooms (Agaricus bisporus), „Journal of Agricultural and Food Chemistry”, 57 (14), 2009, s. 6327–6333, DOI10.1021/jf9010966, PMID19552428 (ang.).
  5. a b Dietary Supplement Fact Sheet: Vitamin B12, Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health [dostęp 2019-05-31].
  6. Witamina B12 w tempeh, glonach, produktach ekologicznych i innych produktach roślinnych, www.surawka.webd.pl [dostęp 2019-05-31].
  7.   Hideo Suzuki, Serum Vitamin B12 Levels in Young Vegans Who Eat Brown Rice, „Journal of Nutritional Science and Vitaminology”, 41 (6), 1995, s. 587–594, DOI10.3177/jnsv.41.587, PMID8926531 (ang.).
  8. „Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej” pod redakcją Władysława Z. Traczyka i Andrzeja Trzebskiego.
  9. a b Structural Details for Vitamin B12, University of Bristol, School of Chemistry [dostęp 2019-05-31] (ang.).
  10. a b Robert Kincaid Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell, Biochemia Harpera ilustrowana, t. VI uaktualnione, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010, s. 601–602, ISBN 978-83-200-4087-6.
  11.   J.A. Begley, C.A. Hall, Sulphitocobalamin, „The American Journal of Clinical Nutrition”, 31 (5), 1978, s. 739–741, DOI10.1093/ajcn/31.5.739, PMID645621 (ang.).
  12.   D.H. Dolphin, A.W. Johnson, N. Shaw, Sulphitocobalamin, „Nature”, 199, 1963, s. 170–171, DOI10.1038/199170b0, PMID14043188 (ang.).
  13.   J.R. Guest i inni, A methyl analogue of cobamide coenzyme in relation to methionine synthesis by bacteria, „Nature”, 195, 1962, s. 340–342, DOI10.1038/195340a0, PMID13902734 (ang.).
  14.   Ruma Banerjee, Stephen W. Ragsdale, The many faces of vitamin B12: catalysis by cobalamin-dependent enzymes, „Annual Review of Biochemistry”, 72, 2003, s. 209–247, DOI10.1146/annurev.biochem.72.121801.161828, PMID14527323 (ang.).
  15. Vitamin B12, University of Bristol, School of Chemistry [dostęp 2019-05-31] (ang.).