Otwórz menu główne
Schemat stacji, przystanków i linii kolejowych
EP09-022 wyjeżdżający z Poznania Głównego

W granicach poznańskiego węzła kolejowego odbywa się ruch regionalny, międzyregionalny i międzynarodowy. Średnio w ciągu doby na stacji Poznań Główny przyjmowanych i wyprawianych jest ok. 450 pociągów[1]. W 1986 było to 165 pociągów na dobę (4 ekspresowe, 35 pospiesznych i 126 osobowych) w ciągu roku i 192 w szczycie letnim[2].

Ruch kolejowy jest zarządzany elektronicznie w całości przez Lokalne Centrum Sterowania. Jednakże węzeł posiada alternatywne zabezpieczenie na wypadek awarii i istnieje możliwość przeniesienia sterowania do jednej z trzech stacji: Swarzędz, Poznań Wschód lub Poznań Górczyn[3].

Linie kolejoweEdytuj

W Poznaniu zbiega się 8 linii kolejowych:

Pięć z ośmiu linii kolejowych zbiegających się w PWK to linie o znaczeniu państwowym (nr 3, nr 271, nr 272, nr 351, nr 353)[4]. Odcinek linii kolejowej nr 3 przebiegający przez Poznań jest częścią międzynarodowej linii kolejowej E 20. Natomiast linie nr 271 Wrocław GłównyPoznań Główny oraz nr 351 Poznań GłównySzczecin Główny są częścią korytarza E 59.

Obwodnica towarowaEdytuj

W 1943 z uwagi na niemożność dalszej rozbudowy stacji: Poznań Główny Towarowy oraz Luboń Towarowy wybudowano i oddano do użytku dużą stację towarowo-rozrządową Poznań Franowo. Włączono ją do istniejącej dotychczas sieci kolejowej budując:

W 1970 otwarto północną część obwodnicy Poznania (linia kolejowa nr 395) łączącą posterunek odgałęźny Zieliniec z linią kolejową Poznań – Szczecin niedaleko stacji Kiekrz, budując m.in. estakadę nad doliną Warty. W 1971 dobudowano łącznicę ze stacji Poznań Piątkowo do Suchego Lasu łączącą obwodnicę z linią kolejową nr 354. Trasa przebiega obok elektrociepłowni Poznań Karolin, do której odchodzi bocznica dla pociągów dostarczających do niej paliwo.

Stacje i przystankiEdytuj

HistoriaEdytuj

Początki kolei żelaznych w Poznaniu sięgają 1. połowy XIX wieku. 9 sierpnia 1848 (podawana jest również data 10 sierpnia[5]), po 3 latach budowy, Towarzystwo Kolei Stargardzko-Poznańskiej (niem. Stargard-Posener Eisenbahn-Gesellschaft[5]) uruchomiło 192-kilometrową, częściowo dwutorową, linię kolejową Stargard – Poznań Jeżyce, łączącą miasto ze Szczecinem[6].

 
Mapa linii kolejowej Stargard-Poznań, 1847 (zbiory Archiwum Państwowego w Poznaniu)

W latach 1856–1857 Towarzystwo Kolei Górnośląskiej (niem. Oberschlesische Eisenbahn-Gessellschaft) wybudowało linię kolejową łączącą Wrocław Główny i Poznań Jeżyce, zaś w czerwcu 1870 Poznań otrzymał wreszcie bezpośrednie połączenie ze stolicą Niemiec (wcześniej skupiano się na połączeniach północ-południe, pomijając ruch wschód-zachód ze względu na opór władz wojskowych, obawiających się łatwości, z jaką armia rosyjska w razie ewentualnej wojny mogłaby zaatakować Berlin). Linia ta, zbudowana przez Towarzystwo Kolei Marchijsko-Poznańskiej (niem. Märkisch-Posener Eisenbahn-Gesellschaft), prowadziła do Gubina oraz Frankfurtu nad Odrą, a kończyła się własnym dworcem w pobliżu ul. Zachodniej. W 1872 powstała, zbudowana przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej, linia łącząca Poznań z Inowrocławiem, Bydgoszczą i Toruniem. W 1875 Towarzystwo Kolei Poznańsko-Kluczborskiej (niem. Posen-Kreuzburger Eisenbahn-Gesellschaft) uruchomiło linię kolejową łączącą Poznań i Kluczbork. W 1879 powstał natomiast nowy dworzec łączący wszystkie linie, funkcjonujący obecnie jako Poznań Główny. W tym samym roku uruchomiono też pierwszą państwową linię łączącą Poznań i Piłę z Kołobrzegiem, Ustką i Słupskiem[5].

 
Stacja Poznań Jeżyce, 1863
 
Poznań Główny, październik 1939
 
Perspektywa kolejowa miasta planowana na rok 1980, projekt powstał w 1950 roku, ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu

W 1887 powstała pokrywająca się z obecną linia do Wrześni, w następnym roku wydłużona do Strzałkowa, która jednak nie posiadała swego przedłużenia w zaborze rosyjskim. W 1905 powstała linia Poznań – Skoki – Janowiec. Pośrednie połączenie Poznania z Warszawą powstało dopiero w 1906 po połączeniu Skalmierzyc z Kaliszem, z którego przez Łódź można było dojechać do Warszawy. W 1909 powstała linia Poznań – LubońGrodzisk. Po jej wybudowaniu w Poznaniu skupiało się już 10 linii kolejowych (6 dwutorowych i 4 jednotorowe[7]) i w kolejnych latach prace nad węzłem skupiły się na rozbudowie stacji. Pierwsze bezpośrednie połączenie z Warszawą powstało w 1921, już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, po wybudowaniu połączenia Strzałkowa z Kutnem[8]. W 1929 Poznań był w ruchu towarowym trzecią co do wielkości stacją odbiorczą (po Warszawie i Łodzi, przed Lwowem i Krakowem)[7]. Podczas okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej powstały południowa i wschodnia obwodnica oraz stacja rozrządowa na Franowie. W 1964 zakończono elektryfikację linii do Warszawy. Obwodnica północna doprowadzająca ruch z linii ze Szczecina bezpośrednio do Franowa z ominięciem centrum miasta powstała w 1970. W tym też roku zelektryfikowano linię do Wrocławia. W 1974 zakończono elektryfikację linii do Katowic, w 1977 do Krzyża (rok później wydłużając elektryfikację do Szczecina), a w 1979 do Zbąszynka (wydłużając w 1984 do Frankfurtu)[8].

Równolegle z rozwojem połączeń prowadzono budowę dworców i przystanków kolejowych. Pierwszy dworzec w Poznaniu powstał w 1848[2] poza obrębem fortyfikacji miejskich, we wsi Jeżyce na terenie osiedla Gaj[5] (między dzisiejszymi ulicami Sienkiewicza i Zwierzyniecką – po likwidacji dworca kolejowego aż do 2010 roku była to zajezdnia tramwajowa i częściowo Stare Zoo w Poznaniu), na potrzeby obsługi linii Poznań-Stargard (-Szczecin). Po powstaniu nowych połączeń zdecydowano o budowie centralnego poznańskiego dworca. Jego budowa zakończyła się w 1879 (obecna forma pochodzi z 1976). W 2012 roku uruchomiono nowy budynek dworcowy, będący częścią powstającej nad peronami 1-3 galerii handlowej. Stary budynek „dworca centralnego” został wyłączony z eksploatacji w październiku 2013 r. W 1870 uruchomiono na linii do Zbąszynka dworzec Poznań Górczyn (przebudowany w 1976), w 1872 dworzec Poznań Wschód (obecny budynek z 1912), w 1875 dworzec Poznań Starołęka, od 1888 czynny jest dworzec Poznań Garbary, w 1900 powstał dworzec letni, w 1902 dworzec Poznań Wola, w 1912 Poznań Antoninek, w 1922 Poznań Strzeszyn, w 1928 wejście zachodnie dworca głównego, w 1930 Poznań Krzesiny, w 1932 Poznań Podolany, w 1940 Poznań Dębiec, w 1942 Poznań Franowo, w 1970 Poznań Dębina, w 1972 przy stacji Poznań Garbary powstała pierwsza w Polsce stacja kontenerowa, a w 1983 Poznań Karolin[2].

Oprócz dworców i przystanków na potrzeby obsługi ruchu towarowego w węźle poznańskim powstawały w Poznaniu bocznice kolejowe. W 1929 w mieście funkcjonowało 41 bocznic przemysłowych i kolejowych, w tym do rzeźni miejskiej, do portu na Warcie, do gazowni, elektrowni, poznańskich przedsiębiorstw. Ruch w węźle był wówczas dodatkowo obsługiwany przez normalnotorową Średzką Kolej Powiatową na wschodnim brzegu Warty, która łączyła dworzec Poznań Starołęka z dworcem Poznań Wschód i szeregiem bocznic z terenami przemysłowymi i wojskowymi na Głównej, Komandorii, Chartowie, Ratajach i Starołęce[7].

Od czerwca 2006 do stycznia 2009 trwała modernizacja Poznańskiego Węzła Kolejowego, która obejmowała urządzenia i elementy infrastruktury: urządzenia sterowania ruchem kolejowym (srk), układ torowy, nawierzchnię i podtorze kolejowe, zasilanie elektroenergetyczne i sieć trakcyjną, obiekty inżynieryjne i inżynierskie[3]. Projekt „Modernizacja Poznańskiego Węzła Kolejowego (Linia Kolejowa E 20)” wdrożono w celu zwiększenia przepustowości, co było związane m.in. z usprawnieniem organizacji i podniesieniem poziomu bezpieczeństwa ruchu pociągów[9].

Modernizacja Poznańskiego Węzła KolejowegoEdytuj

Z powodu pogarszającego się stanu technicznego infrastruktury węzła na początku XXI w. podjęto decyzję o kompleksowej modernizacji. W ramach przedakcesyjnych funduszy pomocowych przygotowano projekt Modernizacja Poznańskiego Węzła Kolejowego (Linia Kolejowa E 20).

Zmodernizowany w latach 2006-2008 odcinek to 21 km linii kolejowej nr 3 od stacji Swarzędz do stacji Poznań Junikowo w ramach korytarza europejskiego E 20.

Modernizacja węzła objęła[10]:

  • urządzeń sterowania ruchem kolejowym (srk),
  • układu torowego,
  • nawierzchni i podtorza kolejowego,
  • zasilania elektroenergetycznego i sieci trakcyjnej,
  • obiektów inżynieryjnych i inżynierskich.

W ramach modernizacji węzła wyremontowano w pełnym zakresie także stacje: Poznań Antoninek, Poznań Wschód, Poznań Garbary, oraz Poznań Górczyn. Prace objęły remont peronów, przejść podziemnych oraz budowę nowych wiat. W Antoninku przesunięto perony bliżej przejścia podziemnego pod ulicą Warszawską. W miejscu naziemnego przejścia dla pieszych prowadzącego do Cmentarza Miłostowskiego wybudowano podziemny tunel dla pieszych wraz z windami. Perony przystanku Poznań Junikowo zostały przesunięte w okolice przejazdu kolejowego na ulicy Grunwaldzkiej.

 
Szynobus w barwach województwa wielkopolskiego w Poznaniu

Na stacji Poznań Główny wykonano tylko część niezbędnych robót obejmujących modernizację głowicy północnej i południowej, wymianę infrastruktury energetycznej oraz SRK. Prace uzupełniające do projektu unijnego na części wschodniej stacji Poznań Główny będącej fragmentem linii kolejowej E 20 obejmujące modernizacje peronów 1, 2, 3 oraz 1a i 2a, wiat, przejścia podziemnego oraz nawierzchni torowej wraz z odwodnieniem mają być zakończone do 2012 roku. Prace te finansowane są już w całości ze środków krajowych[11].

Finansowanie[12]:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Bogdan Bresch: Transport w aglomeracjach miejskich zintegrowany z infrastrukturą kolejową. Wielkopolska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa, 2010. [dostęp 2010-10-01].
  2. a b c Dworzec Główny i inne dworce kolejowe. W: Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz: Poznań od A do Z. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, s. 32–33. ISBN 83-03-01260-6.
  3. a b Teresa Masłowska. Węzeł na miarę przyszłości. „Kurier PKP”. 8, 2009-02-22. 
  4. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 20 sierpnia 2010 r. w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym (Dz. U. z dnia 7 września 2010 r.) link.
  5. a b c d Teresa Dohnalowa: Połączenia pocztowe i kolejowe. W: Dzieje Poznania. T. 2*. Warszawa-Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 212–220. ISBN 83-01-11393-6.
  6. Ogólnopolska Baza Kolejowa. [dostęp 2009-02-06].
  7. a b c Księga pamiątkowa miasta Poznania. Dziesięć lat pracy Polskiego Zarządu stołecznego miasta Poznania. Magistrat Stołecznego Miasta Poznania, 1929, s. 251–252.
  8. a b Kolej. W: Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz: Poznań od A do Z. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, s. 61. ISBN 83-03-01260-6.
  9. Krzysztof Rytel, Monika Mizerska: Modernizacja Poznańskiego Węzła Kolejowego – umowy na realizację. Stowarzyszenie „Zielone Mazowsze”, 2006-02-24. [dostęp 2010-10-01].
  10. PKP Polskie Linie Kolejowe – o projekcie.
  11. opis realizowanych prac.
  12. PKP Polskie Linie Kolejowe – o projekcie.