Komisariat Rzeszy Wschód

jednostka administracyjna utworzona na terytorium Litwy, Łotwy, Estonii, części ZSRR i Polski okupowanej przez Niemców podczas II wojny światowej.

Komisariat Rzeszy Wschód (niem. Reichskommissariat Ostland) – nazwa organizmu okupacyjnego powstałego w 1941 roku po agresji III Rzeszy na ZSRR. W skład Komisariatu wchodziły tereny Polski, Białoruskiej SRR i państw bałtyckich. Istniał on jako zwarta jednostka administracyjna od grudnia 1941 do kwietnia 1944 roku, później istniały tylko izolowane tereny kontrolowane przez Niemców (np. część Kurlandii).

Komisariat Rzeszy Wschód
Reichskommissariat Ostland
Flaga III Rzeszy
Godło III Rzeszy
Flaga III Rzeszy Godło III Rzeszy
Położenie III Rzeszy
Język urzędowy

niemiecki

Stolica

Kowno, później Ryga

Zależne od

 III Rzesza

Głowa terytorium

Komisarz Rzeszy (Reichskommissar) Hinrich Lohse
(1941–1944)
Erich Koch
(1944–1945)

Mapa III Rzeszy

HistoriaEdytuj

Między sierpniem a grudniem 1941 r. na okupowanych terenach istniał zarząd wojskowy, dopiero 5 grudnia zaczyna funkcjonować administracja cywilna i od tego momentu w użycie wchodzi nazwa „Komisariat”. Stolicą tej jednostki administracyjnej zostaje początkowo Kowno, a następnie Ryga.

Komisariat Rzeszy dzielił się na cztery Komisariaty Generalne – Estonii, Litwy, Łotwy i Białorusi. Każdy Komisariat Generalny dzielił się na kilka dystryktów, które posiadały dość rozbudowany samorząd i własne oddziały policyjno-ochronne współpracujące z Niemcami (dotyczy to zwłaszcza dystryktów leżących na terenach państw bałtyckich).

Sytuacja uległa zmianie na przełomie 1943 i 1944 roku, gdy na terenie Komisariatu zaczęły działać coraz aktywniej partyzantki niepodległościowe Bałtów, Białorusinów i partyzantka sowiecka.

Obowiązki Komisarza Rzeszy (Reichskommissar) pełnił Hinrich Lohse. Większość niemieckich urzędników Komisariatu stanowili młodzi studenci prawa i powiązanych z nim kierunków, pochodzący ze Szlezwiku-Holsztynu, rodzinnego landu komisarza.

Podział administracyjnyEdytuj

Komisariat Generalny Estonia (Generalbezirk Estland)Edytuj

Generalnym komisarzem był Karl Sigismund Litzmann.

  1. Arensburg
  2. Dorpat
  3. Narva
  4. Pernau
  5. Petschur
  6. Reval-Stadt
  7. Reval-Land

Komisariat Generalny Łotwa (Generalbezirk Lettland)Edytuj

Generalnym komisarzem był Otto-Heinrich Drechsler.

  1. Dünaburg
  2. Libau
  3. Mitau
  4. Riga-Stadt
  5. Riga-Land
  6. Wolmar

Komisariat Generalny Litwa (Generalbezirk Litauen)Edytuj

Generalnym komisarzem był dr Theodor Adrian von Renteln.

  1. Kauen-Stadt
  2. Kauen-Land
  3. Ponewesch-Land
  4. Schaulen
  5. Wilna-Stadt
  6. Wilna-Land

Komisariat Generalny Białoruś (Generalbezirk Weißruthenien)Edytuj

Osobny artykuł: Generalny Okręg Białorusi.

Generalnymi komisarzami byli kolejno: Wilhelm Kube (od 1 września 1941 do śmierci w zamachu 22 września 1943) oraz Curt von Gottberg.

  1. Barisau
  2. Baranowitschi
  3. Glubokoje
  4. Hanzewitz
  5. Lida
  6. Minsk-Stadt
  7. Minsk-Land
  8. Nowogródek
  9. Slonim
  10. Sluzk
  11. Wilejka

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Mieczysław Juchniewicz: Polacy w radzieckim ruchu partyzanckim 1941-1944, Warszawa 1973