Otwórz menu główne
Schemat fazowej struktury gleby

Kompleks sorpcyjny (sorbenty glebowe)[a] – stosowane w gleboznawstwie określenie stałych (głównie koloidalnych) składników glebymineralnych, organicznych i organiczno-mineralnych – biorących w glebie udział w wymiennej sorpcji jonów z roztworu glebowego, w tym biogenów przekazywanych roślinom[1][2].

Charakterystyka kompleksów sorpcyjnychEdytuj

Osobny artykuł: pojemność sorpcyjna gleby.

Właściwości użytkowe gleb zależą m.in. od powierzchni właściwej koloidów glebowych i gęstości ładunku elektrycznego na powierzchni ich cząstek (zob. podwójna warstwa elektryczna), co znajduje wyraz w wartościach np.:

  • całkowitej pojemności sorpcyjnej (T, me/100 gramów gleby),
  • pojemności sorpcyjnej kationów wymiennych (PWK), „zasadowej pojemności sorpcyjnej” (S), ; „kationy zasadowe”, „zasady”: np. Ca2+, Mg2+, K+, Na+, NH+4),
  • stopnia wysycenia gleby zasadami; V = 100 % * S/T,
  • hydrolitycznej kwasowości gleby (Hh).

Stwierdzono, że pojemność sorpcyjna T zwiększa się[3]:

  • o 0,34–0,56 milirównoważnika na 100 g gleby ze wzrostem zawartości części koloidalnych o 1 %,
  • o 1,14–1,33 milirównoważnika na 100 g gleby ze wzrostem zawartości próchnicy o 1 %,
  • o 0,66–2,42 milirównoważnika na 100 g gleby na jeden stopień skali pH.

Tabela zawiera wartości T, S, Hh i V, wyznaczone dla gleb Polski przez H. Pondela[3].

Typ gleby Charakterystyka Rodzaj i gatunek gleby
piaski gliny pyły
luźne
i słabo-gliniaste
gliniaste lekkie średnie ciężkie pochodzenia wodnego lessy
brunatne T 5,3 5,92 7,18 10,38 14,5 9,47 11,6
S 2,75 3,06 4,97 8,4 12 6,65 9,25
Hh 2,55 2,86 2,39 1,98 2,5 2,82 2,35
V 46,2 49,2 65 77,1 80 64,2 76,5
pseudobielicowe T 4,38 6,02 5,83 7,13 9,99 7,19 9,27
S 1,96 3,34 3,53 4,58 7,53 4,49 5,98
Hh 2,42 2,68 2,3 2,55 2,46 2,7 3,29
V 44,1 53,6 57,9 62,4 73 59,8 62,7
czarne ziemie
i czarnoziemy
T * 10,27 11,34 14,02 20,27 14,29 13,66
S * 7,95 9,74 12,38 18,35 12,5 11,15
Hh * 2,12 1,6 1,64 1,92 1,79 2,51
V * 72,6 82,6 86,1 89,6 86,5 78,7

UwagiEdytuj

  1. Ze względu na niejednoznaczność pojęcia kompleks proponuje się pojęcie „kompleksy sorpcyjne” zastąpić określeniem „sorbenty glebowe”.

PrzypisyEdytuj

  1. Renata Bednarek, Helena Dziadowiec, Urszula Pokojska, Zbigniew Prusinkiewicz: Badania ekologiczno-gleboznawcze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 175. ISBN 83-01-14216-2.
  2. Mariusz Fotyma, Stanisław Mercik: Chemia rolna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
  3. a b Mariusz Fotyma, Stanisław Mercik: op.cit. Chemia rolna. s. 37–38.

Linki zewnętrzneEdytuj