Otwórz menu główne

Konfederacja żołnierska (także konfederacja wojskowa) – w dawnej Polsce i Litwie, w XVII wieku związki żołnierzy powstające zwykle w wyniku buntu z powodu niewypłacania żołdu. Konfederaci obierali sobie dowódców (regimentarzy) i najeżdżali dobra królewskie lub kościelne i siłą ściągali zaległy żołd. Pierwszym aktem związkowych było wypowiedzenie posłuszeństwa hetmanowi i wybranie innego wodza nazywanego marszałkiem konfederacji wojskowej. Obradowano publicznie, a dla utrzymania karności uchwalano nowe, bardzo surowe, artykuły wojskowe.

Prawo zabraniało zawiązywania konfederacji. Np. ustawa z 1609 r. Porządek około zachowania żołnierza (Volumina Legum, tom 2, f. 1662, s. 462) głosiła:

"Buntow y Konfederacyi żadnych, wieżdżania w dobra nasze [królewskie], duchowne, y świeckie czynić, aby się ciż żołnierze nie ważyli, sub poena capitis, infamiae, et confiscationis bonorum [pod karą śmierci, pozbawienia czci i przepadku mienia]. Czego My [król] żadnemi prywatnemi listami, y assekuraeyami, odpuszczać ani warować nie bçdziemy, ani będziem mogli, y choćbyśmy to uczynili, żadney wagi mieć nie będzie."

Zakazy te zwykle pozostawały bezskuteczne.

PrzykładyEdytuj

  • Konfederacja z 1590 r.
  • Konfederacja z 1597 r.
  • Konfederacje wojska inflanckiego z lat 1602-1608
  • Konfederacja grodzieńska z 1610 r.
  • Konfederacja lwowska z 1622 r.
  • Konfederacja w Wierzbołowie w 1655 r. - zawiązana przez zbuntowane oddziały radziwiłłowskie, przeciwko Szwedom i Januszowi Radziwiłłowi, w obronie króla Jana Kazimierza.
  • Konfederacja tyszowiecka z 1655. Zawiązana przez hetmanów i wojska koronne. Pierwsza konfederacja "przy królu".
  • Konfederacja w Choroszczy w 1657 r.
  • Konfederacja w Kamieńcu w 1657 r.
  • Konfederacja w Drohiczynie (Konfederacja Kmicicowska) w 1660 r.
  • Nexus Fraternus, czyli Wielka Konfederacja z lat 1661-1663
  • Konfederacja szczebrzeszyńska w 1672 r. zawiązana przez hetmana Jana Sobieskiego przeciwko królowi Wiśniowieckiemu
  • Konfederacja gołąbska - konfederacja generalna "przy królu", przeciwko tzw. malkontentom.
  • Konfederacja Baranowskiego w latach 1696-1697
  • Konfederacja łowicką kardynała Michała Radziejowskiego z lat 1697-1698
  • Konfederacja sandomierska z 1702 r. - konfederacja "przy królu" Auguście
  • Konfederacja tarnogrodzka z lat 1715-1717 (przeciwko obecności wojsk saskich)
  • Konfederacja dzikowska z 1734 r. (w obronie króla Stanisława Leszczyńskiego)

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Polskie tradycje wojskowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07675-8.
  • Marian Kukiel: Zarys historii wojskowości w Polsce. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1929. ISBN 83-89738-93-7.
  • Andrzej Rachuba, Konfederacje wojska litewskiego. 1657-1663, Zabrze 2010, ​ISBN 978-83-89943-48-4​.
  • E. Janas, Konfederacja wojska koronnego w latach 1661-1663, Lublin 1998.
  • E. Janas, Związek Święcony 1661–1663. Dzieje i ideologia, Wrocław 1999
  • A. Rachuba, Konfederacja Kmicicowska i Związek Braterski wojska litewskiego w latach 1660–1663, Warszawa 1989