Konstal 13N

polski tramwaj

Konstal 13N – typ tramwaju wytwarzanego w latach 1959–1969 przez zakłady Konstal w Chorzowie. 13N to pierwszy polski tramwaj szybkobieżny. Wyprodukowano 836 sztuk.

Konstal 13N[1][2]
Ilustracja
Dwuwagonowy skład 13N w al. „Solidarności”
w Warszawie
Dane ogólne
Kraj produkcji

 PRL

Producent

Konstal

Miejsce produkcji

Chorzów

Lata produkcji

1959–1969

Dane techniczne
Liczba członów

1

Długość

13 390 mm

Szerokość

2400 mm

Wysokość

3060 mm

Masa

17 500 kg

Rozstaw wózków

1435 mm

Rozstaw osi w wózkach

1900 mm

Układ osi

Bo’Bo’

Moc silników

4 × 41,5 kW

Typ silników

silniki prądu stałego
LTa-220

Napięcie zasilania

600 V
660 V

Prędkość maksymalna

68 km/h

Wnętrze
Liczba miejsc siedzących

13N: 21
13NS: 21
13NSD: 22

Liczba miejsc ogółem

13N: 115
13NS: 117
13NSD: 123

Wysokość podłogi

850 mm

Portal Transport szynowy
Wagon 13N nr 12 przerobiony na techniczny

KonstrukcjaEdytuj

 
Wnętrze

13N to jednokierunkowy wagon silnikowy wyposażony w trzy pary harmonijkowych drzwi.

Projekt tramwaju wzoruje się bezpośrednio na czechosłowackim wozie Tatra T1, który został zakupiony przez Polskę w 1955 roku w celu skopiowania niektórych rozwiązań konstrukcyjnych[3]. Następnie powstał w 1959 roku projekt oznaczony jako 11N, a po modernizacji wyposażenia elektrycznego opracowano prototyp 13N[3]. Konstrukcja oparta była na amerykańskich założeniach specyfikacji tramwaju PCC, ale w przeciwieństwie do Czechów, Polacy nie zakupili oficjalnie licencji na jej wykorzystanie. Wyposażenie elektryczne dla pierwszych kilkudziesięciu egzemplarzy zakupiono w belgijskiej firmie ACEC.

WersjeEdytuj

Oprócz podstawowej wersji 13N wyprodukowano także 3 składy 13NS+13NSD z rozrządem stycznikowym, przy czym wagony 13NSD były doczepami czynnymi, pozbawionymi stanowiska motorniczego. Wersją rozwojową miały być modele 14N i 14ND, ale powstały tylko prototypy przebudowane następnie na 13NS i 13NSD. Wykonano także prototypowy tramwaj przegubowy 15N[4] – od wozu 102Na odróżniała go m.in. konstrukcja przegubu (brezentowa tkanina) i nastawnik (w formie kierownicy).

DostawyEdytuj

Państwo Miasto Typ Lata dostaw Liczba Numery taborowe Uwagi
  PRL Warszawa 13N 1959–1969 832 503 – prototyp [1]
13NS 1968 3 534, 536, 538 w 1969 r. przebudowane na 13N [2]
13NSD 1968 3 535, 537, 539 w 1969 r. przebudowane na 13ND [2]
konurbacja górnośląska 13N 4 125–128 [5]
14N 1963, 1967 2 129, 140 prototypy, po 1969 r. nr 140 przebudowano na 13NS [5]
14ND 1967 1 141 prototyp, po 1969 r. przebudowana na 13NSD [5]
Łączna liczba: 845

EksploatacjaEdytuj

 
Zabytkowy tramwaj typu 13N w Warszawie
 
Zabytkowy tramwaj 13N w Katowicach

Tramwaje 13N przeznaczone były dla Warszawy, ale 4 sztuki przebudowane na stycznikowe, identyczne z 13NS (jakkolwiek nigdy tego oznaczenia nie nosiły) otrzymał także GOP. Wozy prototypowe były testowane w Warszawie i Katowicach, tam jeździły także składy 14N+14ND i przegubowy 15N.

13N na przestrzeni lat poddawane były różnym modernizacjom. W Chorzowie do dziś pracuje jeden wóz techniczny przebudowany ze śląskiego 13NS, a Poznań posiadał w latach 1998–2011 jeden egzemplarz muzealny #115 wymieniony z Warszawą na wagon 102Na. Wagon poznański został w marcu 2008 odstawiony ze względu na zły stan techniczny, a w 2010 przekazany Szkole Aspirantów PSP jako treningowy[6].

W nocy z 31.12.2012 na 1.01.2013, na okolicznościowej linii 13N, oficjalnie zakończono eksploatację tramwajów typu 13N w Warszawie[7].

Wagony historyczneEdytuj

Pochodzenie Numer taborowy Obecny właściciel Typ Rok produkcji Historyczny od roku Uwagi
Warszawa 115 Szkoła Aspirantów PSP w Poznaniu 13N 1965 1998 Od 2010 jako obiekt ćwiczeniowy na poligonie strażackim w Luboniu, wcześniej jako historyczny w Poznaniu. [8]
407 Tramwaje Warszawskie 13N 1967 2013 [9]
503 Tramwaje Warszawskie 13N 1959 2013 [10]
534 Tramwaje Warszawskie 13NS 1968 1996 [11]
535 Tramwaje Warszawskie 13N 1968 2013 [12]
642 Tramwaje Warszawskie 13N 1968 2012 [13]
795 Tramwaje Warszawskie 13N 1969 1994 [14]
821+818 Tramwaje Warszawskie 13Nmod 1969 2013 [15]
308 Tramwaje Śląskie 13N 1967 2013 [16]

Inne informacjeEdytuj

 
Zmodernizowany skład 13Nmod 821+818
  • Wagony te były trzecim typem wózkowym w Warszawie (po wagonach wrocławskich typu Maximum firmy Falkenried oraz wagonach Tatra T1) dostarczonych po wojnie,
  • Tramwaje w początkowym okresie były nazywane trumnami ze względu na swoją smukłość wynikającą z wózkowej konstrukcji, całkowicie je odróżniające od wagonów ostojnicowych,
  • W 1994 zmodernizowano wagony 821 i 818 na typ 13Nmod. Wagonowi 821 zamontowano dwa reflektory a 818 zamieniono w doczepę czynną, na miejscu przodu zamontowano tył innego rozbitego wagonu przeznaczonego do kasacji. W składzie zamontowano drzwi odstawiane na zewnątrz, wymieniono też elektronikę. Skład 821+818 przez swój nietypowy wygląd nazywany jest „żabą”.
  • Tym modelem tramwaju na warszawskiej linii 18 kieruje bohater serialu Miodowe lata, motorniczy Karol Krawczyk.
  • W filmie animowanym Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń profesor T’Alent przerobił wagon 13N nr 711 na wszechkosmiczny pojazd dla głównych bohaterów. Oryginalny 13N #711 został przyjęty na stan Tramwajów Warszawskich 7 grudnia 1968 i skreślony 12 lutego 1993. Wagony „sąsiedzkie”, tj. 710 i 712, pozostawały w eksploatacji kolejno do 1999 i 2011 roku.
  • 5 stycznia 2013 ostatni raz można było się przejechać tramwajem typu 13N w ruchu liniowym. Od tego dnia tramwaje te można spotkać tylko podczas różnych imprez kulturalnych w Warszawie.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b MKM 101: WAGONY TYPU 13N. tramwar.pl. [dostęp 2019-12-10].
  2. a b c MKM 101: WAGONY 13NS, 13NSD i 13ND. tramwar.pl. [dostęp 2019-12-10].
  3. a b Michal Brunner. Nieśmiertelna Tatra T-3. „Świat Kolei”. Nr 6/1999. s. 35. 
  4. zdjęcie wagonu 15N.
  5. a b c najpopularniejszy tramwaj na świecie – PCC, część 4: Polska. KMK Kraków. [dostęp 2019-12-10].
  6. Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu – Tabor.
  7. „Ostatnia paróweczka”, czyli tramwaj legenda przechodzi do historii. Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie, 2012-12-21. [dostęp 2012-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-19)].
  8. -=[Fotogaleria Transportowa]=- - Phototrans.eu, phototrans.pl [dostęp 2022-04-19].
  9. -=[Fotogaleria Transportowa]=- - Phototrans.eu, phototrans.pl [dostęp 2022-04-19].
  10. Konstal 13N #503. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12]. (pol.).
  11. -=[Fotogaleria Transportowa]=- - Phototrans.eu, phototrans.pl [dostęp 2022-04-19].
  12. -=[Fotogaleria Transportowa]=- - Phototrans.eu, phototrans.pl [dostęp 2022-04-19].
  13. -=[Fotogaleria Transportowa]=- - Phototrans.eu, phototrans.pl [dostęp 2022-04-19].
  14. Konstal 13N #795. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12]. (pol.).
  15. Konstal 13N #821. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12]. (pol.).
  16. Konstal 13N #308. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12]. (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj