Konstantin Czernienko

radziecki polityk, przywódca ZSRR w latach 1984–1985

Konstantin Ustinowicz Czernienko (ros. Константин Устинович Черненко, ur. 11 września?/24 września 1911 we wsi Bolszaja Tieś, zm. 10 marca 1985 w Moskwie) – radziecki działacz partyjny i państwowy, wieloletni członek naczelnych władz KPZR oraz, przez nieco ponad rok (1984–1985), faktyczny przywódca i tytularna głowa państwa Związku Radzieckiego.

Konstantin Czernienko
Константин Черненко
Ilustracja
Konstantin Czernienko (1982)
Pełne imię i nazwisko

Konstantin Ustinowicz Czernienko

Data i miejsce urodzenia

24 września 1911
Bolszaja Tieś (koło Krasnojarska)

Data i miejsce śmierci

10 marca 1985
Moskwa

6. Sekretarz generalny KC KPZR
Okres

od 13 lutego 1984
do 10 marca 1985

Pierwsza dama

Anna Czernienko

Poprzednik

Jurij Andropow

Następca

Michaił Gorbaczow

9. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR
Okres

od 11 kwietnia 1984
do 10 marca 1985

Przynależność polityczna

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

Poprzednik

Wasilij Kuzniecow

Następca

Wasilij Kuzniecow

podpis
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Pracy Socjalistycznej Złota Gwiazda Bohatera Pracy Socjalistycznej Złota Gwiazda Bohatera Pracy Socjalistycznej Nagroda Leninowska Nagroda Leninowskiego Komsomołu Bohater Ludowej Republiki Bułgarii
Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Order Georgi Dimitrowa (Bułgaria) Order Klementa Gottwalda

Był najkrócej rządzącym radzieckim przywódcą, rządził łącznie 391 dni (Jurij Andropow i Gieorgij Malenkow rządzili nieco dłużej, kolejno: 454 dni, 705 dni). Był też najstarszym w momencie obejmowania steru rządów (objął urząd w wieku 72 lat). Czernienko uznawany był za członka „partyjnego betonu”, czyli breżniewowskiego skrzydła partii, które z niechęcią odnosiło się do wszelkich prób zreformowania ZSRR. Przyjmuje się, że jego niezdolność do sprawowania rządów doprowadziła do postępującego rozkładu państwa i przyspieszyła rozpad ZSRR[1].

Młodość i kariera

edytuj

Pochodzący z Syberii Konstantin Czernienko w 1931 roku wstąpił w szeregi Komsomołu. Po krótkiej służbie w wojsku na granicy z Chinami zaczął karierę działacza partyjnego i państwowego. Przez dość długi czas, w porównaniu np. z Andropowem, pracował na prowincji, zanim, w 1960 roku, został wezwany do Moskwy i sześć lat później – promowany przez Breżniewa, którego został protegowanym – na kandydata do Komitetu Centralnego KPZR, którego pełnoprawnym członkiem został w wieku 60 lat (1971). Do Politbiura wszedł w listopadzie 1978.

Niedoszły spadkobierca Breżniewa

edytuj

Wiele elementów, w tym KGB i znaczna część Armii Radzieckiej, była niezadowolona z rządów Breżniewa, zwłaszcza z końcowego okresu. Czernienko, jego bliski współpracownik i protegowany, był początkowo uznawany za pewnego następcę, ale szybko zaczęła się walka o władzę, z której zwycięsko wyszedł Jurij Andropow, przewodniczący KGB, który podjął pierwsze próby reform systemu radzieckiego. Czernienko zachował mocną pozycję w partii i rychło stał się rzecznikiem antyreformistycznego skrzydła.

Na czele

edytuj
 
Mapa zimnej wojny krajów socjalistycznych i komunistycznych za rządów Czernienki

Kiedy w lutym 1984 roku Andropow zmarł, jego z kolei następcą wydawał się Michaił Gorbaczow, jednakże konserwatywne skrzydło, przestraszone wizją kontynuowania reform rozpoczętych przez Andropowa, zjednoczyło siły i wysunęło kandydaturę, jednomyślnie przyjętą. Niedługo potem, bo 11 kwietnia, Czernienko został Przewodniczącym Prezydium Rady Najwyższej. Nowo wybrany przywódca był już jednak wówczas nie tylko podeszły wiekiem, ale i poważnie schorowany.

Krótkie rządy Czernienki charakteryzowały się hamowaniem reform (choć paradoksalnie Gorbaczow pozostał jego bliskim współpracownikiem). Czernienko doprowadził do przywrócenia jako członka KPZR Wiaczesława Mołotowa, rozpatrywał także podobne rozwiązanie w odniesieniu do innych żyjących członków tzw. grupy antypartyjnej: Gieorgija Malenkowa i Łazara Kaganowicza. Opowiadał się też m.in. za polityczną rehabilitacją Józefa Stalina, ale nie zdążył tego przeprowadzić, zmarł bowiem w marcu 1985 roku, po równo 13 miesiącach rządów. Jego następcą został Gorbaczow, który, mimo bliskiej z nim współpracy, był z przekonania reformistą i „człowiekiem Andropowa”.

W związku ze śmiercią Czernienki w Związku Radzieckim ogłoszono żałobę narodową w dniach 11–13 marca[2][3]. Trzydniową żałobę narodową ogłosiły Indie[4], Irak[4], Syria[5] i Nikaragua[6], dwudniową żałobę ogłoszono w Pakistanie[7], a jednodniową Niemiecka Republika Demokratyczna[8] i Czechosłowacja[9]. Czernienko został pochowany na cmentarzu pod murami Kremla w Moskwie. W pogrzebie na Placu Czerwonym brały udział delegacje z całego świata. Przybyli m.in. przywódcy PRLWojciech Jaruzelski, NRDErich Honecker, BułgariiTodor Żiwkow, CzechosłowacjiGustáv Husák, RumuniiNicolae Ceaușescu, Węgier János Kádár, MongoliiDżambyn Batmönch, premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher, premier Indii Rajiv Gandhi, wiceprezydent Stanów Zjednoczonych George Bush, kanclerz Niemiec Helmut Kohl, prezydent Francji François Mitterand, prezydent Malty Agatha Barbara, pierwsza dama Filipin Imelda Marcos, prezydent Austrii Rudolf Kirchschläger, przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny Jasir Arafat, prezydent Angoli José Eduardo dos Santos i kilkadziesiąt innych głów państw i szefów rządów.

Odznaczenia i nagrody

edytuj

Literatura przedmiotu

edytuj
  • Historia władzy w Związku Radzieckim. 1945–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 978-83-01-16721-9, s. 446–449.

Przypisy

edytuj
  1. Rudolf G. Pichoja, Historia władzy w Związku Radzieckim. 1945–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 978-83-01-16721-9, s. 446–449.
  2. Gorbachev Becomes Soviet Leader Hours After Chernenko Dies at 73 - The Washington Post [online], washingtonpost.com [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  3. GORBACHEV CHOSEN – Chicago Tribune [online], chicagotribune.com [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  4. a b East, West Leaders Mourn Chernenko's Death - Los Angeles Times [online], latimes.com [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  5. Gorbachev and the Syrians | SpringerLink [online], springer.com [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  6. https://www.nytimes.com/1985/03/23/world/sandinista-government-viewed-as-leftist-hybrid.html
  7. [1].
  8. https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/succession-in-moscow-tributes-from-abroad-moscow-s-allies-extend-condolences.html
  9. Polská tragédie: Hradec vyvěsí vlajky na půl žerdi - Chrudimský deník [online], denik.cz [dostęp 2024-04-23] (cz.).

Linki zewnętrzne

edytuj