Otwórz menu główne

Konstytucja Kirgistanu

ustawa zasadnicza Republiki Kirgiskiej

Konstytucja Kirgistanu (kirg. Кыргыз Республикасынын Конституциясы) – podstawowy akt prawny w kirgiskim systemie prawnym.

Konstytucja Republiki Kirgiskiej
Кыргыз Республикасынын Конституциясы
Data wejścia w życie 27 czerwca 2010 roku
Rodzaj aktu konstytucja
Przedmiot regulacji prawo konstytucyjne
Status obowiązujący
Ostatnio zmieniony przez referendum konstytucyjne
Wejście w życie ostatniej zmiany 11 grudnia 2016 roku
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
Kirgistan
Godło Kirgistanu
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Kirgistanu

Wikiprojekt Polityka

Spis treści

HistoriaEdytuj

Obecna konstytucja została przyjęta 27 czerwca 2010 roku w drodze referendum. Wprowadzone zmiany zakładały zmianę systemu rządów z prezydenckiego na parlamentarny. Ograniczone zostały kompetencje prezydenta. Według nowego prawa może on być wybierany jednokrotnie na sześcioletnią kadencję. Mimo ograniczeń nie jest to jednak stanowisko tylko o funkcji reprezentatywnej: m.in. posiada on prawo weta oraz prawo powoływania szefów organów państwowych[1][2].

Ustawa zasadnicza zwiększyła liczbę deputowanych Rady Najwyższej z 90 do 120, przy czym jedna partia może wprowadzić maksymalnie 65 osób. Dodatkowo partie polityczne nie mogą być tworzone na religijnych lub etnicznych założeniach. Ich członkami nie mogą być: sędziowie, pracownicy milicji oraz sił zbrojnych[3][4].

Dokument ten kładzie szczególny nacisk na ochronę praw człowieka – w szczególności rozdział drugi. Artykuł 16 mówi o równości płci oraz zakazie dyskryminacji. Z kolei artykuł 20 zabrania stosowania tortur oraz kary śmierci[3][5].

Zgodnie z artykułem 97 zadanie sądowej kontroli konstytucyjności prawa będzie wypełniać Izba Konstytucyjna Sądu Najwyższego. Zniesiony został Sąd Konstytucyjny[6].

Ocena oraz reakcje opinii publicznejEdytuj

Wśród obywateli nowa konstytucja cieszyła się silnym poparciem: za jej przyjęciem głosowało 90,56% obywateli[7]. Wśród jej przeciwników powstał ruch Движение-93 (Ruch-93). Wzywają oni do bojkotu nowego aktu prawnego oraz powrót do konstytucji z 1993 roku. Uważają również, że okoliczności, w jakich przebiegało referendum (między innymi sytuacja nadzwyczajna na południu kraju oraz obecność niewystarczające ilości międzynarodowych obserwatorów), nie pozwalały na swobodne i powszechne głosowanie, a zaprowadzone zmiany spowodują powstanie nowego kryzysu[8].

Zdaniem Komisji Weneckiej „projekt konstytucji zasługuje na dużą pochwałę” w szczególności w obszarze praw człowieka, wzmocnienia władzy ustawodawczej, a także rozdziału kompetencji między władzą ustawodawczą, wykonawczą i prezydentem. Z krytyką spotkały się zapisy o rozwiązaniu Sądu Konstytucyjnego oraz skomplikowany system formowania rządu. Rekomendowała także wzmocnienie niezależnego sądownictwa[9].

Poprawki z 2016 rokuEdytuj

Latem 2016 roku zostały wniesione do Parlamentu poprawki, w szczególności dotyczące rozszerzenia kompetencji premiera[10][11]. We wrześniu, w pierwszym czytaniu, Rada Najwyższa zdecydowała o poddanie zaproponowanych zmian pod referendum[12]. Izba Konstytucyjna Sądu Najwyższego uznała zaproponowane zmiany za zgodne z prawem[13]. Za głosowało dziesięciu sędziów, przeciw jeden: Emil Oskonbajew – zwrócił on uwagę, że artykuł 114 obowiązującej ustawy zasadniczej mówi o tym, że niedozwolone jest jej zmienianie do 1 września 2020 roku[14]. Negatywną opinię na temat przekształceń wyraziła również w specjalnym raporcie Komisja Wenecka[15]. Przeciwko przeprowadzaniu głosowania wystąpili również Roza Otunbajewa i Ömürbek Tekebajew[16].

Referendum zostało przeprowadzone 11 grudnia. Za zmianami zagłosowało 79,59% obywateli[17]. Przebiegało ono przy braku obserwatorów z OBWE[18].

PrzypisyEdytuj

  1. Kadyr Toktogulov, Richard Boudreaux: Kyrgyzstan Endorses New Constitution Shedding a Tradition of Autocratic Rule, New System Will Expand Parliament and Limit Presidents to One Term (ang.). The wall street journal, 2010-06-28. [dostęp 2017-08-29].
  2. Kirgistan: w referendum prawie 80 proc. wyborców za zmianami w konstytucji (pol.). Bankier, 2016-12-11. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-29)].
  3. a b Charles Recknagel: How Strong Is Kyrgyzstan's New Constitution? (ang.). Radio Free Europe/Radio Liberty, 2010-07-02. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-29)].
  4. Сергей Расов: Конституция Кыргызстана: плюсы и минусы (ros.). Политком, 2010-05-04. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-12)].
  5. New Kyrgyz constitution approved (ang.). Al Jazeera, 2010-06-28. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-05)].
  6. Кыргызстанда Конституциялык көзөмөлдүн түзүлүү жана өнүгүү тарыхы (kirg.). КР Конституциялык палатасы. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-17)].
  7. Kyrgyz vote wins 90 percent support (ang.). Reuters, 28 czerwca 2010. [dostęp 2010-06-28].
  8. РЕЗОЛЮЦИЯ «ДВИЖЕНИЯ-93» (ros.). BISHKEKINFO, 2012-02-29. [dostęp 2016-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-02)].
  9. ЗАКЛЮЧЕНИЕ ПО ПРОЕКТУ КОНСТИТУЦИИ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ1 (редакция, опубликованная 21 мая 2010 года) Принято Венецианской Комиссией на ее 83 пленарном заседании (Венеция, 4 июня 2010 года) (ros.). Council of Europe, 2010-06-08. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-29)].
  10. Эрмек Абдрисаев: ИАЦ «Кабар». Конституция КР: без подводных мин и внешнего влияния (ros.). КНИА КАБАР. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-29)].
  11. Виктория Панфилова: В Киргизии меняют Конституцию (ros.). Независимая газета, 2016-08-01. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-24)].
  12. Наргиза ОСМОНОВА: Жогорку Кенеш одобрил в первом чтении законопроект о назначении референдума по внесению поправок в Конституцию (ros.). ИА «24.kg», 2016-09-29. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-02)].
  13. ИМЕНЕМ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ З А К Л Ю Ч Е Н И Е КОНСТИТУЦИОННОЙ ПАЛАТЫ ВЕРХОВНОГО СУДА КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ к проекту Закона Кыргызской Республики «О внесении изменений в Конституцию Кыргызской Республики» (ros.). 2016-10-11. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-22)].
  14. Наргиза ОСМОНОВА: Судья Конституционной палаты Эмиль Осконбаев не поддержал поправки в Конституцию (ros.). ИА «24.kg», 2016-09-13. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-03)].
  15. КЫРГЫЗСКАЯ РЕСПУБЛИКА ПРЕДВАРИТЕЛЬНОЕ СОВМЕСТНОЕ ЗАКЛЮЧЕНИЕ ПО ПРОЕКТУ ЗАКОНА «О ВНЕСЕНИИ ИЗМЕНЕНИЙ В КОНСТИТУЦИЮ» (ros.). 2016-08-29. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-17)].
  16. Zakończyło się referendum. 80 procent za zmianami w konstytucji (pol.). TVN24, 2016-12-11. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-22)].
  17. Дмитрий Вачедин: ЦИК Киргизии подвел окончательные итоги референдума (ros.). Deutsche Welle, 2016-12-22. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-24)].
  18. Элеонора Бейшенбек кызы: ОБСЕ отказалась отправлять наблюдателей в Кыргызстан (ros.). Радио Азаттык, 2016-12-02. [dostęp 2017-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-20)].

BibliografiaEdytuj