Kontruderzenie znad Wieprza

Kontruderzenie znad Wieprza (nazywane również manewrem znad Wieprza) – rozpoczęte 16 sierpnia 1920 roku kontruderzenie wojsk polskich na tyły Frontu Zachodniego Armii Czerwonej atakującego Warszawę w czasie wojny polsko-bolszewickiej[2].

Kontruderzenie znad Wieprza
Wojna polsko-bolszewicka
Ilustracja
Druga faza Bitwy Warszawskiej – kontruderzenie znad Wieprza
Czas 16 sierpnia 1920
Miejsce Wieprz
Terytorium Polska
Przyczyna Bitwa Warszawska
Wynik zwycięstwo Polaków
Strony konfliktu
 Polska  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Józef Piłsudski Nikołaj Sołłohub
Tichon Chwiesin
Siły
3 Armia
4 Armia
16 Armia
Grupa Mozyrska
brak współrzędnych
Adam Przybylski
Wojna Polska 1918―1921[1]

Skład i rozmieszczenie grup uderzeniowychEdytuj

Grupy uderzeniowe wywodziły się z dwóch armii Frontu Środkowego generała Edwarda Śmigłego-Rydza:

Grupa uderzeniowa z 4 Armii generała Leonarda Skierskiego

Grupa uderzeniowa z 3 Armii generała Zygmunta Zielińskiego

Pierwsza grupa uderzeniowa ześrodkowała się w rejonie Dęblina. Przy tej grupie (przy 14 Dywizji generała Daniela Konarzewskiego) umieścił swoje stanowisko dowodzenia sam Marszałek. Obok, przy 16 Dywizji, generał Skierski. Generał Edward Śmigły-Rydz stanął przy 1 Dywizji Piechoty Legionów. Dowódcy najwyższego szczebla znaleźli się przy dywizjach[2], przede wszystkim po to, by w ten sposób podnieść morale wojska i ugruntować wiarę w powodzenie operacji.

Działania zbrojneEdytuj

Józef Piłsudski, który objął dowództwo grup wykonujących uderzenie, skoncentrował odwody wojsk polskich w okolicach rzeki Wieprz. Między Dęblinem i Lubartowem, wykonał niespodziewany dla bolszewików atak na ich skrzydło i tyły.

16 sierpnia o świcie ruszyło polskie uderzenie znad Wieprza, które całkowicie zmieniło układ operacyjny na przedpolach Warszawy. Doskonała dotychczas pozycja Frontu Zachodniego do szturmu na miasto i zadania klęski Polakom stała się pozycją śmiertelnego zagrożenia.

Dywizje grupy uderzeniowej, mające ogromną przewagę nad słabą bolszewicką Grupą Mozyrską Tichona Chwiesina, zgniotły południowe skrzydło 16 Armii Nikołaja Sołłohuba i zagroziły całkowitym rozbiciem infrastruktury Frontu Zachodniego z zadaniem, by już w drugim dniu natarcia dotrzeć do szosy Warszawa – Brześć. Rokowało to wyjście na tyły wojsk bolszewickich pod Warszawą.

Prawe skrzydło natarcia osłaniała 3 Dywizja Piechoty Legionów maszerująca na Włodawę i Brześć. Pod Warszawą wojska bolszewickie zostały związane energicznym zwrotem zaczepnym sił polskich broniących dotychczas Przedmościa Warszawskiego. Z broniącej Przedmościa Warszawskiego 15 Dywizji Piechoty generała Władysława Junga, wydzielono grupę uderzeniową pułkownika Stanisława Wrzalińskiego. Grupa ta składała się z XXIX Brygady Piechoty wspartej czołgami atakującymi z rejonu Warszawy na Mińsk Mazowiecki[3].

Postępy uzyskane już w pierwszym dniu natarcia były znaczne. 3 Dywizja Piechoty Legionów zajęła Włodawę. 1 Dywizja Piechoty Legionów odcinek WiszniceWohyń, a dywizje wielkopolskie 21, 16 i 14 osiągnęły rubież rzeki Wilgi, zajęły Garwolin i wysunęły patrole pod Wiązowną. 2 Dywizja Piechoty, przerzucona z zachodniego brzegu Wisły, przejęła rolę odwodu grupy uderzeniowej.

Rozpoczął się dramatyczny wyścig między czołówkami szturmowymi dywizji polskich, które dążyły do odcięcia dróg odwrotu armiom rosyjskim, a oddziałami rosyjskimi, osłaniającymi wycofywanie głównych sił.

Już 17 sierpnia 16 Armia straciła oś zaopatrzenia i ewakuacji – szosę Warszawa – Brześć – Mińsk i weszła na trakt StanisławówWęgrówBoćkiBielsk, odchylając kierunek wycofywania na północ, by uniknąć uderzenia polskiego od południa.

W tym dniu odbito Mińsk Mazowiecki, Siedlce, Międzyrzec Podlaski oraz Białą Podlaską[4].

Uderzenie zakończyło się całkowitym powodzeniem, zmuszając wojska bolszewickie do wycofania się.

24 sierpnia wielkie jednostki 4 Armii, które jako grupy uderzeniowe szły znad Wieprza, osiągnęły granicę Prus Wschodnich. Rosjanie zdecydowali się na jeszcze jedną próbę przerwania pozycji polskich.

25 i 26 sierpnia doszło do bitwy pod Kolnem, w której głównie 14 Dywizja Piechoty generała Konarzewskiego załamała rosyjskie próby przebicia się do swoich.

Uderzenie zakończyło się efektownym zwycięstwem Polaków i przesądziło o dalszym, korzystnym dla Polski, biegu wojny.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Przybylski 1930 ↓.
  2. a b Odziemkowski 2004 ↓, s. 441.
  3. Mariusz Robert Dzienio: Działania wojenne na terenie powiatu mińskiego w dniach 16–17 VIII 1920, „Rocznik Mińsko-Mazowiecki” nr 6, Mińsk Mazowiecki 2000, s. 49.
  4. Odziemkowski 2004 ↓, s. 442.

BibliografiaEdytuj