Kopalnia soli Bochnia

zabytkowa kopalnia soli

Kopalnia Soli Bochnia – czynna dla ruchu turystycznego i leczniczego, nieczynna wydobywczo, zabytkowa kopalnia soli, która prowadziła eksploatację od 1251 do 1990 roku; jest polskim Pomnikiem Historii oraz została wpisana w 2013 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Obiekt zabytkowy nr rej. A-238 z 11.12.1981[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Typ kulturowy
Spełniane kryterium IV
Numer ref. 32
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2013
na 37. sesji
Położenie na mapie Bochni
Mapa lokalizacyjna Bochni
Kopalnia Soli w Bochni
Kopalnia Soli w Bochni
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kopalnia Soli w Bochni
Kopalnia Soli w Bochni
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kopalnia Soli w Bochni
Kopalnia Soli w Bochni
Położenie na mapie powiatu bocheńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bocheńskiego
Kopalnia Soli w Bochni
Kopalnia Soli w Bochni
Ziemia49°58′08,9″N 20°25′02,1″E/49,969139 20,417250

HistoriaEdytuj

Okolice Bochni znacznie wcześniej, bo już w okresie neolitu były znane[2] z uzyskiwania soli przez odparowywanie wody z solanki (sól warzona). Najstarszym dokumentem opisującym produkcję soli w okolicach Bochni jest pochodzą z 1136 roku bulla papieża Innocentego II, która wspomina warzelnię soli w "Babizy" pod Krakowem[3][4].

Początki kopalni sięgają roku 1248, kiedy to odkryto pokłady soli kamiennej. Studnie solankowe zlokalizowany w okolicy potoku Babica stały się zalążkiem dwóch szybów Gazaris i Sutoris, w których zaczęto wydobywać sól metodami górniczymi. Wydobycie rozpoczęto w 1251 roku[2][5].

Bocheńska kopalnia była przedsiębiorstwem królewskim, przynoszącym olbrzymie dochody Rzeczypospolitej. Od XIII wieku do 1772 wchodząca w skład żup krakowskich. W 1368 roku Kazimierz Wielki wydał dokument zwany Statutem żupnym. Dokument ten ustanawiał zasady organizacyjne żup solnych i prawa rządzące sprzedażą soli. W tym czasie eksportowano sól na Ruś i na Węgry. W kopalni pracowało od 120 do 150 osób. W XV i XVI wieku kopalnia w Bochni (Żupa bocheńska) w ramach żup krakowskich, a więc wraz z kopalnią soli w Wieliczce, rozwinęła się znacznie – zatrudniając około 500 kopaczy (górników). Powstały też nowe szyby: Regis, Bochneris, Campi. W XVI i XVII wieku kopalnia składała się z dwóch części: Stare Góry – najstarszej (wschodniej) i praktycznie wyeksploatowanej części kopalni z szybami Floris, Sutoris i Gazaris oraz części zachodniej Nowe Góry z szybami Regis, Bochneris i Campi. Głębokość kopalni w tym czasie osiągnęła około 300 metrów[6].

W XVII wieku za przyczyną wojen i upadku gospodarczego kraju nastąpiło zahamowanie rozwoju przedsiębiorstwa.

Po roku 1772 kopalnia dostała się w ręce austriackie, przez okres rozbiorów aż do roku 1918 pozostawała pod ich kontrolą. Okres ponownego rozwoju saliny nastąpił po 1785 r., kiedy stanowisko jej naczelnika objął Dionizy Stanetti. Rozbudowa systemu wentylacji oraz nowy podziemny szyb (nazwany później „Stanetti”) otwarły w 1794 r. dostęp do nowych pokładów soli, które zapewniły kopalni funkcjonowanie przez następne dziesięciolecia. Dopiero w XX w. z powodu wyczerpujących się pokładów soli i związanej z tym nieopłacalności wydobycia nastąpiło zaniechanie produkcji na skalę przemysłową.

W 1981 wpisano historyczne wyrobiska do rejestru zabytków. Kopalnia przekształciła się w obiekt turystyczny i leczniczy. Komora Ważyn, największe podziemne pomieszczenie w Europie wykonane przez człowieka, ze względu na specyficzny mikroklimat, wzbogaciła zakres funkcji turystycznych i leczniczych.

W 1990 roku zakończono przemysłowe wydobycie soli w kopalni[7][8]. Pośród wielu zabytkowych urządzeń kopalni funkcjonuje sprawny i okazjonalnie uruchamiany mechanizm napędowy wind w szybach napędzany maszyną parową. Jest to unikatowy w Europie czynny zabytek techniki. 6 października 2000 roku obiekt został wpisany na listę Pomników historii[9]. 23 czerwca 2013 kopalnia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO[10].

Do kopalni Bochnia należała także Otworowa Kopalnia Soli Łężkowice w Łężkowicach, działająca w latach 1968–1987[11][12].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2019-12-31. [dostęp 23 czerwca 2013].
  2. a b Flasza 2005 ↓.
  3. Treść bulli gnieźnieńskiej z częściowym tłumaczeniem
  4. W okolicach Krakowa znajdują się jeszcze dwa potencjalne miejsca o podobnej nazwie: wieś Babice w powiecie chrzanowskim oraz wieś Babice w powiecie oświęcimskim.
  5. Wojciechowski 2016 ↓.
  6. Kopalnia soli w Bochni.
  7. Górnicy świętowali Barbórkę – zdjęcia. mojabochnia.pl, 2015-12-07. [dostęp 2017-12-22].
  8. Kamil Kosiński: Bochnia ma być jak Wieliczka. W: Puls Biznesu [on-line]. Bonnier, 2013-04-15. [dostęp 2017-12-22].
  9. Dz.U. 2000 nr 83, poz. 938.
  10. PAP, Kopalnia w Bochni i Zamek Żupny w Wieliczce trafiły na listę UNESCO, polskatimes.pl, 23 czerwca 2013 [dostęp 2013-06-23] (pol.).
  11. Poborska-Młynarska 2009 ↓.
  12. Zięba 2009 ↓.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj