Kornel Krzeczunowicz

polski pisarz i polityk
Zobacz też: Kornel Krzeczunowicz (1815–1881).

Kornel Krzeczunowicz (ur. 22 sierpnia 1894 w Bołszowcach, zm. 3 grudnia 1988 w Londynie) – polski pisarz emigracyjny i ziemianin oraz oficer kawalerii: cesarskiej i królewskiej Armii, Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, major, a także poseł na Sejm IV kadencji (1935–1938).

Kornel Krzeczunowicz
Ilustracja
Kornel Krzeczunowicz w 1935 roku
Data i miejsce urodzenia 22 sierpnia 1894
Bołszowce
Data i miejsce śmierci 3 grudnia 1988
Londyn
Poseł na Sejm IV kadencji (II RP)
Okres od 1935
do 1938
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

Kornel Krzeczunowicz pochodził ze starej ormiańskiej rodziny od wieków osiadłej w Polsce i związanej ze Lwowem, której udokumentowane dzieje sięgały czasów założenia Stanisławowa w 1662. Na świat przyszedł w rodzinnym majątku Bołszowce, którego był właścicielem do momentu odebrania tych ziem Polsce po zakończeniu II wojny światowej. Urodził się w Bołszowcach, w powiecie rohatyńskim, w rodzinie Aleksandra (1863–1922) i Kornelii Felicji z Tustanowskich. Jego ojciec był znanym politykiem konserwatywnym związanym z ugrupowaniem tzw. Podolaków, posłem na Sejm Galicyjski oraz marszałkiem powiatu rohatyńskiego. Jego dziadkiem był Kornel, a pradziadkiem Walerian (1760–ok.1866)

W 1914 zmobilizowany do korpusu automobilowego armii austriackiej, następnie przeniesiony do Kadry 1 Galicyjskiego pułku ułanów w Krakowie. W 1915 ukończył szkołę podchorążych w Holíč na Słowacji oraz kurs strzelecki w Bruck a/d Leitha. Po powrocie do pułku brał udział w walkach na froncie wschodnim i włoskim, m.in. wziął udział w trzeciej bitwie nad Isonzą.

W październiku 1918 zdemobilizowany powrócił do rodzinnych Bołszowiec, wkrótce zajętych przez wojska ukraińskie. Do Wojska Polskiego udało mu się wstąpić dopiero w lutym 1919. Przydzielony – na własną prośbę – do 8 pułku ułanów. W marcu 1919 objął dowództwo 4 szwadronu. W lipcu 1920 po reorganizacji jednostki został p.o. dowódcy 8 pułku w stopniu rotmistrza (po ppłk. Henryku Brzezowskim). Funkcję tę pełnił z dwiema krótkimi przerwami aż do końca wojny polsko-bolszewickiej (dowództwo złożył 19 marca 1921).

Dowodził pułkiem w wielu ważnych bitwach, m.in. 31 sierpnia 1920 pod Komarowem w największej bitwie kawaleryjskiej XX wieku, gdzie poprowadzona przez rotmistrza Krzeczunowicza brawurowa szarża przechyliła szalę na stronę Polaków doprowadzając do panicznej ucieczki Konarmii Budionnego.

Po zakończeniu wojny Krzeczunowicz objął po ojcu majątek ziemski, w którym gospodarzył do II wojny światowej. Działał także w wielu organizacjach społecznych i politycznych. Należał między innymi do Związku Ludowo-Narodowego (do 1927), Zespołu Stu we Lwowie oraz Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W 1934 roku, w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 86. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii, pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Brzeżany. Posiadał przydział w rezerwie do 8 pułku ułanów[1].

W latach 1935–1938 poseł na Sejm IV kadencji z okręgu 68, członek sejmowego Koła Rolników. Po wybuchu wojny udał się do Francji, gdzie wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych. Po upadku Francji ewakuował się do Wielkiej Brytanii, gdzie wziął udział w odtwarzaniu armii polskiej. W latach 1941–1943, w stopniu majora, był komendantem placu w Glasgow, w wojsku pozostawał zapewne do końca wojny.

Po zakończeniu wojny osiadł na stałe w Anglii, gdzie założył szklarnie z kwiatami w Ascot. Przebywając na emigracji, należał do Związku Rolników Polskich w Wielkiej Brytanii (przez wiele lat jako prezes), Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1954 roku wszedł do Tymczasowej Rady Jedności Narodowej.

Poza pracą zawodową i społeczną zajmował się także publicystyką historyczną. Artykuły i polemiki drukował m.in.: w londyńskich „Wiadomościach”, w „Przeglądzie Kawalerii i Broni Pancernej” oraz w paryskiej „Kulturze”. W tym czasie napisał wiele prac poświęconych m.in. kawalerii. W latach 1980–1983 był redaktorem naczelnym „Przeglądu Kawalerii i Broni Pancernej”. Ze stanowiska tego musiał odejść po tym, jak wydał Wspomnienie o generale Tadeuszu Rozwadowskim, która to praca spotkała się z gwałtowną krytyką środowisk piłsudczykowskich. W 1985 roku został uhonorowany nagrodą Stowarzyszenia Polskich Kombatantów za całokształt twórczości. Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)[2].

 
Grób Kornela, Heleny i Leilah Krzeczunowiczów

Zmarł 3 grudnia 1988 roku w Londynie. Został pochowany 5 grudnia 1988 roku na cmentarzu Gunnersbury.

Kornel Krzeczunowicz był żonaty z Heleną z domu Lubieniecką (ur. 13 sierpnia 1904 w Zameczku, działaczka społeczna, udzielająca się w opiece nad chorymi i potrzebującymi, zm. 27 grudnia 1981 w wieku 77 lat[3]), z którą miał trzech synów: Jana (1928), Aleksandra (1929) i Andrzeja (1930).

Dorobek pisarskiEdytuj

  • Ułani księcia Józefa. Historia 8 Pułku Ułanów ks. Józefa Poniatowskiego 1784–1945, Londyn 1960
  • Uzupełnienia do Ułanów księcia Józefa, Londyn 1962
  • Leon Sapieha 1883–1944, Londyn 1967
  • Ostatnia kampania konna. Działania jazdy polskiej przeciw armii konnej Budiennego w 1920 roku, Londyn 1971
  • Historia jednego rodu i dwu emigracji, Londyn 1973
  • Rodowody pułków jazdy polskiej 1914–1947, Londyn 1983 (redaktor pracy zbiorowej)
  • Wspomnienie o generale Tadeuszu Rozwadowskim, Londyn 1983 (dodatek do „PKiBP”, T. 109/110)
  • Księgę 200-lecia ułanów ks. Józefa, Londyn 1984

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 118, 592.
  2. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 34.
  3. Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 43, s. 98, Czerwiec 1982. Koło Lwowian w Londynie. 
  4. Dekret Wodza Naczelnego L. 3313 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 3)
  5. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 31, Nr 7 z 31 grudnia 1980. 
  6. M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 277.

BibliografiaEdytuj

  • Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1934. [dostęp 2016-06-11].
  • Biogram K. Krzeczunowicza, [w:] Kto był kim w drugiej Rzeczypospolitej, pod red. J.M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, s. 334
  • Biogram K. Krzeczunowicza, [w:] Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939–1980, pod red. B. Klimaszewszewskiego, Warszawa 1993, s. 187
  • Piotr Mikietyński, 1. Uhlanen Regiment – polski pułk w c.k. armii (1784–1918), Studia Historyczne, 1994, z. 1
  • Mariusz Patelski, Kornel Krzeczunowicz – żołnierz, ziemianin i pisarz, Zeszyty Historyczne, Paryż 2001, z. 138, s. 98–114