Koronka (sztuka)

Ten artykuł dotyczy wyrobu włókienniczego. Zobacz też: inne znaczenia słowa koronka.

Koronka – wyrób sztuki użytkowej, często o dużych walorach artystycznych, będący rodzajem ażurowej plecionki z nici (najczęściej bawełnianych lub lnianych, czasem metalowych).

Izba w muzeum koronek. Na ścianach wyeksponowano dużą liczbę szydełkowych serwet, głównie okrągłych, o rożnych rozmiarach i wzorach. Wystawa zajmuje całą wysokość i prawie całą szerokość ściany, jedynie w narożniku wisi kilka portretów kobiet-koronczarek w tradycyjnych strojach z przełomu XIX i XX w.
Koronki z Koniakowa
Biały, ażurowy czepiec na czarnym tle, złożony z dwóch części. Górna część stanowi powiązaną supełkami siatkę o większych oczkach. Dolna to poziomy pas z siatki o mniejszych oczkach, na których wyszyte są geometryczne kwiatki oraz mereżka.
Czepiec wykonany techniką igiełkową w muzeum w Wiśle
Owalna, ażurowa szydełkowa serweta na czerwony tle. Widoczne są motywy kwiatowe połączone z siatkowym tłem, również wykonanym na szydełku.
Serweta z koronki szydełkowej

Ze względu na sposób wykonania i wygląd, koronki dzielimy na:

  • szydełkowe – wykonywane szydełkiem;
  • igłowe – wykonywane poprzez osnuwanie nici na kawałku tkaniny, którą po wykonaniu wzoru usuwa się;
  • klockowe – wykonywane za pomocą nici nawiniętych na specjalne klocki, przeplatanych i wiązanych w odpowiedni sposób;
  • siatkowe – wytwarzane przy użyciu sztabki i specjalnej igły, a następnie w zależności od wzoru, cerowane;
  • frywolitki – wyrabiane za pomocą czółenka, igły lub szydełka do frywolitek (cro-tat);
  • teneryfowe – wykonywane przy użyciu specjalnej foremki i igły.

Wszystkie opisane typy koronek produkuje się obecnie maszynowo, na skalę przemysłową.

Niektóre regiony i miejscowości Europy są szczególnie słynne z wytwarzania koronek, np. Brabancja, Bruksela, Chantilly, Alençon (koronka z Alençon), Mechelen, Gandawa, Wenecja, Paryż, w Polsce – Wach (Kurpie) i Koniaków (koronki szydełkowe) oraz Bobowa (Galeria Koronki Klockowej) i Brzozów (koronki klockowe).

Kobieta zajmującą się zawodowo wyrobem koronek – ręcznie i maszynowo – to koronczarka.

Patronką wytwórców koronek jest święta Teresa z Ávili.