„Korpusówka” – potoczna nazwa oznaki korpusu osobowego w Wojsku Polskim i pozostałych służbach mundurowych.

W Wojsku Polskim, podobnie jak wielu innych armiach, członkowie poszczególnych korpusów osobowych noszą na mundurze oznaki oznaczające ich specjalność, zwane popularnie „korpusówkami” (tj. oznakami korpusów osobowych). Współcześnie polskie korpusówki wojskowe mają formę niewielkich (zwykle średnicy ok. 1,5 cm) wytłaczanych i oksydowanych znaczków metalowych, noszonych na patkach kurtki munduru wyjściowego i płaszcza. Liczba, nazewnictwo i rodzaje „korpusówek” wojskowych nie pokrywają się obecnie z przepisami prawnymi regulującymi politykę personalną w Wojsku Polskim i stanowią bardziej odzwierciedlenie tradycji wojskowych poszczególnych służb niż sytuacji prawnej. Nie są także jednolitym systemem oznaczania specjalności wojskowych, ale bywają również oznaką przynależności do określonych formacji wojskowych lub dodatkowym oznaczeniem stopnia wojskowego (dla generałów). Podobną do wojskowych formę mają korpusówki innych służb mundurowych (np. Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służbie Więziennej, itp.).

Korpusówki wojskowe edytuj

korpusy
i grupy osobowe w wojsku
Oznaka korpusu osobowego
wojska zmechanizowane
 
strzelcy podhalańscy (do 1945)
 
strzelcy podhalańscy (po 1945)
 
11 Karpacka Dywizja
Piechoty Górskiej
 
wojska pancerne
 
wojska lotnicze
(personel latający)
 
wojska lotnicze
(personel naziemny)
 
infrastruktura
(dawniej: służba zakwaterowania i budownictwa)
 
wojska inżynieryjne
 
służba komunikacji wojskowej
 
wojska samochodowe
 
logistyka
(dawniej: służby kwatermistrzowskie)
 
administracja wojskowa
 
służba meteorologiczna
 
służba topograficzna
 
wojska łączności
 
wojska radiotechniczne
 
służba informatyki
 
służba uzbrojenia i elektroniki
 
wojska rakietowe i artyleria
 
wojska chemiczne
 
wojskowa służba zdrowia
 
służba weterynaryjna
 
służba sprawiedliwości
i obsługi prawnej
(do 2013)
 
Żandarmeria Wojskowa
 
duszpasterstwo wojskowe
(do 1996)
 
duszpasterstwo rzymskokatolickie
 
duszpasterstwo prawosławne
 
duszpasterstwo ewangelickie
 
wojskowe zespoły artystyczne
 
korpus generałów
(wersja metalowa)
 
Wojskowa Służba Wewnętrzna
(do 1990)
 
piechota
(do 1960)
 
artyleria
(do 1960)
 
służba uzbrojenia
(do 1960)
 
wojska inżynieryjne i saperzy
(do 1960)
 
wojska lotnicze
(do 1960)
 
wojska samochodowe
(do 1960)
 
wojska kolejowe
(do 1960)
 
wojska łączności
(do 1960)
 
służby kwatermistrzowskie
(do 1960)
 
bataliony budowlane
(do 1960)
 
wojska pontonowe
(do 1960)
 
służba zdrowia
(do 1960)
 
służba weterynaryjna
(do 1960)
 
sądownictwo wojskowe
(do 1960)
 
Wojskowa Służba Wewnętrzna
(do 1960)
 
orkiestry wojskowe
(do 1960 r.)
 

Korpusówki niewojskowych formacji mundurowych edytuj

Instytucja Oznaka
Wojska Ochrony Pogranicza,
Straż Graniczna
 
Państwowa Straż Pożarna
 
Służba Więzienna
 
Biuro Ochrony Rządu
 
Straż Miejska
 
Straż Gminna
 
Straż Przemysłowa
(do 1995 r.)
 

Korpusówki Policji edytuj

służby Policji naszywka na
kołnierzu munduru
naszywka na rękawie
służba kryminalna
 
 
służba wspomagająca
Wyższa Szkoła Policji
i ośrodki szkolenia policji (od 1995 r.)
policja lokalna (do 1995 r.)
 
 
oddziały prewencji
i antyterrorystyczne
 
 
służba prewencji
 
 
służba ruchu drogowego
 
 
policja sądowa
 
 
Centralne Biuro Śledcze (od 2000 r.)

Centralne Biuro Śledcze Policji (od 2014r.)

 
Służba kontrterrorystyczna (od 2018 r.)
 
Służba spraw wewnętrznych (od 2018 r.)
 
nadinspektor i generalny inspektor policji (do 1995 r.)
 
inne służby policji (do 1995 r.)
 
policja kolejowa (do 1995 r.)
 
orkiestra policyjna (do 1995 r.)
 
służba lotniskowa (do 1995 r.)
 
policja wodna (do 1995 r.)
 
metalowa „palemka” MO (do 1990 r.)
 
patka kołnierzowa szeregowych
i podoficerów MO (do 1990 r.)
 
patka kołnierzowa chorążych
i oficerów MO (do 1990 r.)
 

W Policji występują trzy rodzaje służb, tj. służba kryminalna obejmująca piony: operacyjno-rozpoznawczy, dochodzeniowo-śledczy, techniki kryminalistycznej i techniki operacyjnej, służba prewencji (w tym ruchu drogowego) oraz służba logistyczna zapewniająca środki do realizacji zadań służbom kryminalnym i prewencji (zaopatrzenie, łączność, kadry, finanse itp.). Na polskich mundurach policyjnych noszone są w patkach kurtek mundurowych oraz na rękawach mundurów podobne oznaczenia, ale wytłaczane w tkaninie. Są one nazywane oznakami służb policyjnych i pełnią podobną rolę jak „korpusówki” wojskowe. Ich wzory, rodzaje i sposób noszenia reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 listopada 2001 r. w sprawie umundurowania policjantów (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2002 r.). Obecne formy graficzne znaków służb policyjnych zostały wprowadzone podobnym rozporządzeniem z 1991 r. Do 1995 r. policje specjalistyczne (kolejowa, wodna, itp.) miały specjalne oznaczenia na mundurach. W policji II Rzeczypospolitej i Milicji Obywatelskiej w PRL na patkach kurtek mundurowych noszono metalowe „palemki”.

Korpusówkami nie są natomiast oznaczenia hierarchii służbowej noszone na patkach lub wyłogach mundurów, takie jakie noszą górnicy, leśnicy, członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej, kolejarze (choć w tym ostatnim przypadku barwna podkładka stopnia służbowego oznacza także rodzaj służby kolejarskiej).

Forma i sposób noszenia „korpusówek” zmieniały się w czasie, są one także rozmaite w poszczególnych armiach i służbach mundurowych. Wykształciły się one z tzw. barw mundurowych, tj. dawnych tradycyjnych oznaczeń rodzaju służby wojskowej, zaznaczanej odrębną barwą munduru lub jego barwnym elementem. W Wojsku Polskim barwne oznaki rozpoznawcze wprowadzono w okresie Księstwa Warszawskiego. Dobierano je z dużą dbałością kolorystyki mundurów (lub jego elementów) dla poszczególnych rodzajów broni i oznaczano odrębność specjalistów wojskowych i pododdziałów, a także ściśle przestrzegano wszelkich uregulowań w tym zakresie. Wyrazistość tych elementów, a także różnorodność kolorystyczna mundurów zniknęły w końcu XIX w., z chwilą wprowadzania do armii różnych krajów umundurowania w barwach maskujących (khaki, feldgrau i innych). Pozostałością dawnych barw mundurowych w Wojsku Polskim są barwne otoki czapek garnizonowych (w większości takie same jak w mundurach WP do 1939 r.), apaszki do mundurów polowych i różne barwy beretów. Graficzne oznaki rodzajów wojsk i służb (początkowo noszone na rękawie) pojawiły się w międzywojennym Wojsku Polskim (wojska lotnicze, balonowe, drużyny ciężkich karabinów maszynowych i inne), a oficerowie wychowawczy WP nosili haftowane bajorkiem pióro na kołnierzu.

Wzory, zasady i sposoby noszenia poszczególnych oznak zostały określone w „Przepisach ubiorczych żołnierzy WP”, wprowadzonych po raz pierwszy w 1949. Początkowo miały one dość niejednolity wygląd, gdyż były wyrabiane w różnych zakładach produkcyjnych, z użyciem różnych materiałów i technologii. W latach 1952, 1960, 1971 były one uzupełnianie i nowelizowane, aż do obowiązujących obecnie, opublikowanych w 1995.

W Polsce metalowe oznaki korpusów zaczęto wprowadzać do umundurowania po zmianie kroju munduru wojskowego w 1952. Zrezygnowanego wtedy z niewygodnego, stojącego kołnierza kurtki i wprowadzono oznaki wpinane na szpilce w patkę kurtki munduru wyjściowego. W 1960 zmieniono wzory wielu oznak korpusów i wprowadzono oznaki z nakrętką, wpinane w kołnierz płaszcza i kurtki wyjściowej, które nosili żołnierze zawodowi oraz podchorążowie. Były one wykonywane najpierw w Mennicy Państwowej, później także w innych zakładach. Od tego czasu wzory „korpusówek” były względnie stałe, uzupełnianie co pewien czas nowymi rodzajami, zgodnie z potrzebami sił zbrojnych.

W latach 1986-1989, obok oznak korpusów osobowych, zostały wprowadzone oznaki rozpoznawcze rodzajów wojsk i służb noszone przez wszystkich żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego na prawym rękawie kurtek galowych, wyjściowych i służbowych oraz płaszczach.

Ponieważ tradycyjne oznaczenia korpusów w Wojsku Polskim nie różnią się znacząco od kilkudziesięciu lat, stąd forma graficzna „korpusówek” wojskowych przeniknęła do wielu innych znaków graficznych, mających symbolizować określone umiejętności. „Korpusówki” są przedmiotem badań falerystyki i munduroznawstwa oraz atrakcyjnym obiektem zbiorów kolekcjonerskich.

Bibliografia edytuj

  • Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/I, tom I Wojska lądowe, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972.
  • Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/II, tom II-A Wojska lotnicze i obrony powietrznej kraju, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972.
  • Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/III, tom III-A Marynarka wojenna, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972.
  • Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie wzorów oraz noszenia umundurowania i oznak wojskowych przez żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych, Dziennik Ustaw z 2005 r. Nr 7, poz. 53 z póź. zm.
  • Zarządzenie Nr 48/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 października 1995 r. w sprawie wprowadzenia przepisów ubiorczych żołnierzy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Rozkazów Ministra Obrony Narodowej z 1995 r. poz. 188.
  • Mieczysław Wełna, Odznaki i oznaki Ludowego Wojska Polskiego. Katalog, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02954-5.

Zobacz też edytuj

Linki zewnętrzne edytuj