Kosmatka gajowa

Kosmatka gajowa (Luzula luzuloides) – gatunek rośliny należący do rodziny sitowatych (Juncaceae). Występuje jako gatunek rodzimy w Europie środkowej na południe od Morza Północnego i Bałtyku. Zawleczony na Półwysep Skandynawski, do Wielkiej Brytanii i Ameryki Północnej[4]. W Polsce spotykany na całym obszarze, w górach aż po piętro halne, gdzie jest rośliną dość pospolitą, na niżu rzadko w kwaśnych buczynach.

Kosmatka gajowa
Ilustracja
Kosmatka gajowa przed kwitnięciem
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd wiechlinowce
Rodzina sitowate
Rodzaj kosmatka
Gatunek kosmatka gajowa
Nazwa systematyczna
Luzula luzuloides (Lam.) Dandy & Wilmott
J. Bot. 76: 352 1938[3]
Synonimy
  • Juncoides nemorosa (Pollich) Kuntze
  • Juncus albidus Hoffm.
  • Luzula albida (Hoffm.) DC.
  • Luzula nemorosa (Pollich) E.Mey[3].
Kwiatostan

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Bylina. Pędy wyrastają z pełzającego i rozgałęziającego się kłącza tworząc luźne kępy. Łodyga osiąga do 60, rzadziej do 80 cm wysokości[5].
Liście
Odziomkowe skupione są w różyczce, łodygowe są skrętoległe. Pochwy liściowe są zamknięte i silnie, gęsto owłosione w gardzieli włosków. Blaszka liściowa jest równowąska o szerokości od 3 do 6 mm, dłuższa od międzywęźli zwykle do 25–30 cm długości). Najwyższy liść (podsadka) jest podobnej długości jak kwiatostan lub od niego dłuższy. Na brzegu liście są silnie owłosione przylegającymi i długimi włoskami[5] (liście odziomkowe są silniej owłosione od łodygowych[6]). Koniec blaszki liściowej zaostrzony[7].
Kwiaty
Zebrane są w kwiatostan w formie baldachowatej rozrzutki. Wyrastają w skupieniach po 2–6 na wzniesionych szypułkach. Osiągają 2,5 do 3,5 mm długości. Składają się z 6 lancetowatych i ostrych listków okwiatu (te z zewnętrznego okółka są nieco krótsze[8]), białawych (u podgatunku luzuloides) lub brązowawych (u podgatunku cuprina). Szyjka górnego słupka zwieńczona jest trzema nitkowatymi znamionami. Pręcików jest sześć i są one krótsze od okwiatu[5].
Owoc
Torebka ciemnobrązowa, błyszcząca i trójbocznie stożkowata. Podobnej długości jak okwiat[5]. Nasiona lśniąco brązowe, o długości 1,2–1,4 mm[9] z elajosomem[10][7].

Biologia i ekologiaEdytuj

ZastosowanieEdytuj

Stosowana jako roślina okrywowa na stanowiskach słonecznych lub półcienistych. Wymaga gleb wilgotnych lub umiarkowanie suchych. Zalecana do uprawy do 4 strefy mrozoodporności[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-26] (ang.).
  3. a b Luzula luzuloides (Lam.) Dandy & Wilmott. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-11-16].
  4. Luzula luzuloides (White Wood-rush). W: Online Atlas of the British & Irish Flora [on-line]. [dostęp 2014-11-17].
  5. a b c d e L. Witkowska-Żuk: Flora Polski. Atlas roślinności lasów.. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2008, s. 470–471. ISBN 978-83-7073-649-1.
  6. Luzula luzuloides subsp. luzuloides. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-11-17].
  7. a b Luzula luzuloides (Lam.) Dandy & Wilmott. W: e-monocot.org [on-line]. [dostęp 2014-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
  8. a b Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom II, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 565. ISBN 978-83-7506-846-7.
  9. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1986, s. 822. ISBN 83-01-05287-2.
  10. a b Grau, Kremer, Moseler, Rambold, Triebel: Trawy. Warszawa: GeoCenter, 1984, s. 188. ISBN 83-7129-701-7.
  11. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005, s. 139, 154, 155. ISBN 83-01-14439-4.
  12. Bolesław W. Alexandrowicz: Roślinność dna lasu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1951, s. 39.