Otwórz menu główne

Kroczyce

wieś w województwie śląskim

Kroczycewieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Kroczyce.

Kroczyce
Herb
Herb
Kroczyce centrum
Kroczyce centrum
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat zawierciański
Gmina Kroczyce
Liczba ludności (30.06.2018) 1920
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-425[1]
Tablice rejestracyjne SZA
SIMC 0136509
Położenie na mapie gminy Kroczyce
Mapa lokalizacyjna gminy Kroczyce
Kroczyce
Kroczyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kroczyce
Kroczyce
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kroczyce
Kroczyce
Położenie na mapie powiatu zawierciańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zawierciańskiego
Kroczyce
Kroczyce
Ziemia50°33′41″N 19°34′10″E/50,561389 19,569444

Wieś królewska położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie lelowskim województwa krakowskiego[2]. Wchodziła w skład klucza wsi, stanowiącego uposażenie wojewodów krakowskich[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego. Obecnie kościół i parafia kroczycka administracyjnie należy do dekanatu lelowskiego, diecezji kieleckiej.

Miejscowość jest siedzibą gminy Kroczyce.

PołożenieEdytuj

Kroczyce zajmują rozległą równinę przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 78 z drogą wojewódzką 792, nad strugą o nazwie Wodząca. W pobliżu Kroczyc wznoszą się wzgórza Bleszczowa, Bilanów, Żmijów i Góra Zborów z rezerwatem przyrody Góra Zborów[4]. W jaskini w okolicach Kroczyc odkryto również ślady bytności człowieka z początku naszej ery – była to prawdopodobnie grota grzebalna[5]. Pod względem geograficznym znajdują się na Wyżynie Częstochowskiej będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej[6].

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Kroczyce[7][8]
SIMC Nazwa Rodzaj
0136515 Jeziorki część wsi
0136521 Kajetanówka część wsi
0136538 Kroczyce Okupne część wsi
0136544 Marianka część wsi
0136550 Perek część wsi
0136567 Podlaszcze część wsi
0136573 Przybyszów część wsi
0136580 Stare Kroczyce część wsi
0136596 Zefirek część wsi

NazwaEdytuj

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istniała już w XIII wieku. Wymieniona w 1262 jako Crocice, Crociche, 1333 Criciche, 1373 Grocicze, 1374 Grodzicze, 1397 de Croczicz, 1420 Craczicze, 1423 Kroczycze, 1426 Crocicze, 1493 Skroczycze, 1498 Krotczycze[9].

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1262 i zawarta została w dokumencie księcia polskiego Bolesława Wstydliwego gdzie wymienione są Crocice - wieś należąca do wojewody krakowskiego jako punkt przy szlaku z Krakowa do Częstochowy. W 1333 miejscowość po raz kolejny odnotowuje dokument wystawiony przez króla polskiego Władysława Łokietka[9].

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze rosyjskim i leżała w Królestwie Polskim. W 1827 we wsi znajdowały się 32 domy, w których mieszkało 223 mieszkańców. W 1885 w XIX wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość wymieniona jest jako wieś i folwark leżące w powiecie olkuskim, gminie i parafii Kroczyce. Wieś należała wówczas prawie w całości do chłopów, a obszar dworski został pomiędzy nich całkowicie rozparcelowany. Według danych Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Królestwie Polskim dobra kroczyckie składały się z folwarków: Kroczyce, Siamoszyce oraz nomenklatury Zefirek. W jej skład wchodziły wsie Kroczyce, Siemszyce i Podlesie. Całkowita rozległość dominialna wynosiła 3365 morg powierzchni w tym 750 ziemi ornej i ogrodów, 2315 morg lasu, 76 zarośli, 59 pastwisk, 7 wody, 73 nieużytków oraz placów. W uprawie stosowano płodozmian 12-polowy. W miejscowości funkcjonowała gorzelnia, młyn napędzany kołem wodnym. Eksploatowano także pokłady torfu, kamienia wapiennego używanego do kładzenia posadzek oraz rudy żelaza. Znajdowały się w niej murowany kościół oraz szkoła gminna. W całej parafii kroczyckiej mieszkało wówczas 1529 mieszkańców. Natomiast obszar całej gminy Kroczyce wynosił 14 275 morg ziemi zamieszkanej przez 3500 mieszkańców[10].

ZabytkiEdytuj

W miejscowości znajduje się zbudowany w latach 1893-1895 kościół św. Jacka i św. Marii Magdaleny. Wcześniej, bo w XV w. istniała tu drewniana świątynia, którą ufundował rycerz maltański Petrasius Firlej. Kościół zawiera pewne elementy pierwszej rozbudowy drewnianego kościoła w 1818 roku. W środku znajduje się ołtarz w formie groty zbudowany z kalcytu, na wzór groty z sanktuarium w Lourdes. Zabytkowe obrazy z XVII i XVIII wieku. Koło kościoła rosną pomniki przyrody – lipy (ma około 500 lat). Figurka św. Nepomucena z XVII wieku znajduje się w kapliczce niedaleko basenu.

We wsi znajduje się również obelisk ku czci żołnierzy Batalionów Chłopskich, zamordowanych przez hitlerowców. Dowódcą 150-osobowego oddziału, który działał w tych okolicach, był Stanisław Śnitko (pseudonim "Sowa"). Postawiony został w 1990 roku. Na ulicy Żareckiej znajduje się Pomnik Piotra Wieczorka i Stanisława Surowca upamiętniający ich męczeńską śmierć z rąk hitlerowców, która miała miejsce 7 sierpnia 1944 roku.

Na wzgórzu Bleszczowa znajduje się cmentarz wojenny w Kroczycach, na którym pochowano 938 żołnierzy poległych podczas I wojny światowej. W 1972 Kroczyce zostały odznaczone Krzyżem Partyzanckim.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2008, k. 1.
  3. Władysław Pałucki, Studia nad uposażeniem urzędników ziemskich w Koronie do schyłku XVI wieku, Warszawa 1962, s. 126.
  4. Mapa. Jura Krakowsko-Częstochowska. Część północna 1:52 000. Warszawa: ExpressMap, 2015. ISBN 978-83-88112-71-3.
  5. POLSKA – Nawigator turystyczny, Tomasz Kaliński, wyd. Wyd. 4, Warszawa: Carta blanca, 2009, ISBN 978-83-61444-46-6, OCLC 460867887.
  6. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  7. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  8. GUS. Rejestr TERYT
  9. a b Bukowski 1994 ↓.
  10. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. IV, hasło „Kroczyce”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1885. s. 679. [dostęp 2018–07–11].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj