Otwórz menu główne

Kropywnycki

miasto w centralnej części Ukrainy

Kropywnycki[1] (ukr. Кропивницький, trb. Kropywnyćkyj), dawniej: Jelizawietgrad (do 1924, pol. Elizabetgród[2]), Zinowjewsk (1924–1934), Kirowo (1934–1939), Kirowohrad (1939–2016, ros. Kirowograd) – miasto w centralnej części Ukrainy, około 250 km na południe od Kijowa. Ma 239 tys. mieszkańców (2004). Stolica obwodu kirowohradzkiego. Miasto leży na obszarze historycznego Zaporoża.

Kropywnycki
Кропивницький
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Kirovohrad Oblast.svg kirowohradzki
Burmistrz Andrij Rajkowicz
Powierzchnia 103 km²
Wysokość 124 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

233 333
2265 os./km²
Nr kierunkowy +380 522
Kod pocztowy 25000-490
Położenie na mapie obwodu kirowohradzkiego
Mapa lokalizacyjna obwodu kirowohradzkiego
Kropywnycki
Kropywnycki
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kropywnycki
Kropywnycki
Ziemia48°30′N 32°16′E/48,500000 32,266667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

OpisEdytuj

Przez miasto przepływa rzeka Inguł (dopływ Bohu). Kropywnycki posiada kompleksowy węzeł komunikacji osobowej: połączenia autobusowe, kolejowe i lotnicze. Obecnie Kropywnycki to miasto słabo uprzemysłowione, pogrążone w dużym bezrobociu i pozostałościach po byłym ZSRR (niedokończone i opustoszałe, monumentalne budowle socjalistyczne i upadające fabryki). Jedną z lepiej prosperujących dziedzin przemysłu jest górnictwo – na peryferiach miasta znajduje się kopalnia uranu. Wokół miasta przebiegają ważne drogowe trakty komunikacyjne łączące południe z północą (Odessa–Kijów) oraz wschód z zachodem (DnieprWinnica).

HistoriaEdytuj

 
Plan miasta z 1914

Miasto powstało pod nazwą Jelizawietgrad w pobliżu twierdzy św. Elżbiety zbudowanej przez Rosjan w 1752 roku na południe od terytorium określanym ówcześnie jako Nowa Serbia. W 1769 roku twierdza była oblężona przez wojska turecko-tatarskie. Po zniszczeniu przez Rosję Siczy Zaporoskiej i aneksji Chanatu Krymskiego w 1775 roku znaczenie twierdzy straciło na znaczeniu, dlatego jej uzbrojenie przeniesiono do Chersonia.

W maju 1919 doszło do krwawego pogromu żydowskiej ludności miasta. W przeciągu trzech dni oddziały atamana Hryhorjewa zamordowały od 1300 do 3000 osób, plądrując wraz z tłumem domy i sklepy. Prawie wszyscy spośród 50 tysięcy ówczesnych żydowskich mieszkańców Jelizawietgradu zostali zepchnięci w stan nędzy[3].

NazwyEdytuj

Nazwa Rok
przyjęcia
Jelizawietgrad/Elizabetgród 1784 rok
Zinowjewsk 1924 rok
Kirowo 1934 rok
Kirowograd/Kirowohrad 1939 rok
Kropywnycki 2016 rok

Pierwotna nazwa założonego w 1784 miasta Jelizawietgrad (ros. Елисаветград, pol. Elizabetgród[4]) nawiązuje do sąsiadującej z miastem Twierdzy świętej Elżbiety. Twierdza istniała od roku 1752 i została założona przez cesarzową Rosji Elżbietę Romanową, córkę Piotra Wielkiego, w ramach jej planów budowania umocnień na ziemiach hetmanatu zaporoskiego przyłączonych do Imperium Rosyjskiego.

Pośrednio więc (poprzez patronkę) nazwa miasta upamiętniała cesarzową Elżbietę, podobnie jak nazwa Sankt Petersburg upamiętniała jej ojca.

Po przewrocie bolszewickim zaczęto usuwać nazwy miejscowe nawiązujące do caratu i religii prawosławnej. I tak w styczniu 1924 dokonano zmiany nazwy Sankt Petersburg na Leningrad, a kilka miesięcy później na VII partyjnej konferencji podniesiono kwestię zmiany nazwy Jelizawietgradu. Wśród proponowanych nowych nazw były Iljicz (otczestwo Lenina), Trocki i Lewgrad (na cześć Lwa Trockiego) i inne. W końcu w sierpniu 1924 roku miasto przemianowano na Zinowjewsk (ros. Зиновьевск) na cześć Grigorija Zinowjewa, ówczesnego członka Biura Politycznego WKP(b), który urodził się w 1883 w Jelizawietgradzie.

Po zabójstwie 1 grudnia 1934 roku Siergieja Kirowa, pierwszego sekretarza Komitetu Miejskiego WKP(b) w Leningradzie, w Związku Sowieckim rozpoczął się okres tzw. wielkiej czystki. Stalin wykorzystał to wydarzenie do rozprawienia się z zagrażającymi jego władzy członkami władz partii. Pierwszą ważną ofiarą czystki stalinowskiej był Grigorij Zinowjew, który został aresztowany już w grudniu 1934 roku i oskarżony o spisek na życie Kirowa (został osądzony w procesie pokazowym i stracony w 1936 roku). 27 grudnia 1934 roku władze partyjne podjęły decyzję o przemianowaniu Zinowjewska na Kirowo (ros. Кирово), choć sam Kirow nigdy nie był w mieście i nie miał z nim nic wspólnego. Natomiast 10 kwietnia 1939 roku zmieniono nazwę miasta na Kirowograd (ros. Кировоград, ukr. Кіровоград, Kirowohrad), aby odróżnić od innych miast na terenie ZSRR noszących nazwę Kirowo.

Od 1990 trwały debaty o nowej nazwie, która nie nawiązywałaby do okresu komunizmu i stalinizmu. Próby zmiany nazwy nasiliły się zwłaszcza po uzyskaniu niepodległości Ukrainy. Proponowano między innymi nazwy nawiązujące do położenia geograficznego: Ingulskoje, Ingułograd (od nazwy rzeki Inguł), Stepogrod, Złotoje Pole, Złotopol, albo do historycznego dziedzictwa kozaków zaporoskich: Sławianopol, Bugogradskoje, Nowyj Gard i inne. Podnoszono również propozycję przywrócenia pierwotnej nazwy Jelizawietgrad. Jednak w referendum, które odbyło się w 2000 roku, pozostawiono starą nazwę.

Zmiany nastąpiły dopiero po rewolucji na Majdanie. W lutym 2014 roku usunięto pomnik Kirowa z centralnego placu miasta, a 14 lipca 2016 zgodnie z ustawą o dekomunizacji miasto zostało przemianowane na Kropywnycki[5], na cześć ukraińskiego pisarza, dramaturga realistycznego i aktora Marka Kropywnyckiego, współtwórcy ukraińskiego teatru zawodowego.

Marko Kropywnycki urodził się niedaleko od miasta i uczył się w miejskiej szkole.

DemografiaEdytuj

Skład narodowościowo-etniczny na podstawie spisów powszechnych:

w 1897 roku[6]:

  1. Żydzi – 37,8%
  2. Rosjanie – 34,6%
  3. Ukraińcy – 23,6%
  4. Polacy – 1,9%

w 2001 roku:

  1. Ukraińcy – 85,8%
  2. Rosjanie – 12,0%
  3. Białorusini – 0,5%
  4. Mołdawianie – 0,3%

ZabytkiEdytuj

WyznaniaEdytuj

 
Kościół rzymskokatolicki

Miasto obecnie w przeważającym stopniu zamieszkane przez wyznawców prawosławia. Jest siedzibą eparchii kirowohradzkiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego (jej katedrą jest sobór Narodzenia Matki Bożej w Kropywnyćkim)[7] oraz eparchii kirowohradzkiej niekanonicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego[8]. W mieście znajduje się także kościół rzymskokatolicki, który w minionych czasach służył polskim wiernym. W Kropywnyckim istnieje niewielka społeczność żydowska, która dysponuje własną synagogą.

Urodzeni w mieścieEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zmiany wprowadzone na 95. posiedzeniu Komisji (23 listopada 2016 roku)
  2. Elizabetgród w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.
  3. E. Heifetz: The slaughter of the Jews in the Ukraine In 1919 (ang.). Thomas Seltzer, Inc., 1921. s. 243-8. [dostęp 2013-02-12]. O. Budnitskii: Russian Jews Between the Reds and the Whites, 1917-1920. University of Pennsylvania Press, 2012, s. 218. ISBN 978-0-8122-4364-2. [dostęp 2013-02-12]. (ang.) Y. Arad: The Holocaust in the Soviet Union. Jad Waszem, 2009, s. 13-14. [dostęp 2013-02-12]. (ang.) Y. Slutsky: Kirovograd (ang.). Jewish Virtual Library, 2008. [dostęp 2013-02-12].
  4. Elizabetgród w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.
  5. ТСН: НАРДЕПИ НАРЕШТІ ДЕКОМУНІЗУВАЛИ КІРОВОГРАД (ukr.). tsn.ua, 2016-07-14. [dostęp 2016-07-16].
  6. Demoscope Weekly - Annex. Statistical indicators reference, demoscope.ru [dostęp 2017-11-24].
  7. strona eparchii.
  8. Strona eparchii.

Linki zewnętrzneEdytuj