Otwórz menu główne

Kryzys sejmowy w Polsce

kryzys polityczny w Polsce

Kryzys sejmowy w Polsce – kryzys polityczny, który rozpoczął się 16 grudnia 2016 a zakończył się 12 stycznia 2017 w związku z próbą wprowadzenia zmian w organizacji pracy dziennikarzy w kompleksie budynków Sejmu i wykluczeniem z 33. posiedzenia Sejmu VIII kadencji posła Michała Szczerby.

Kryzys sejmowy w Polsce
Ilustracja
Zablokowanie przez posłów opozycji mównicy w Sali Posiedzeń Sejmu po wykluczeniu z obrad posła PO Michała Szczerby, 16 grudnia 2016
Państwo  Polska
Miejsca wystąpień Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Początek wystąpień 16 grudnia 2016
Koniec wystąpień 12 stycznia 2017
Przyczyny wystąpień próba wprowadzenia zmian w organizacji pracy dziennikarzy w Sejmie, wykluczenie z 33. posiedzenia Sejmu VIII kadencji posła PO Michała Szczerby
Rezultat wystąpień zawieszenie protestu oraz wniosek PO o wotum nieufności wobec Marszałka Sejmu Marka Kuchcińskiego
brak współrzędnych
Blokada mównicy w Sali Posiedzeń Sejmu, w centrum widoczny Michał Szczerba, po lewej prezes Prawa i Sprawiedliwości Jarosław Kaczyński, 16 grudnia 2016
Demonstracja w obronie wolności mediów przed Urzędem Wojewódzkim w Krakowie, 16 grudnia 2016
Brama wjazdowa na teren kompleksu Sejmu przy budynku H, ul. Wiejska, 17 grudnia 2016
Płot ustawiony na środku ul. Wiejskiej z widocznymi kartkami i plakatami krytykującymi politykę rządu, 21 grudnia 2016

Część posłów opozycji zablokowała mównicę w Sali Posiedzeń Sejmu i kontynuowała tam protest po zamknięciu posiedzenia. W Warszawie oraz innych miastach Polski odbyły się uliczne manifestacje.

Spis treści

PrzyczynyEdytuj

14 grudnia 2016 Biuro Prasowe Kancelarii Sejmu opublikowało informację na temat zmian w organizacji pracy dziennikarzy w Sejmie[1]. Zmiany miały polegać m.in. na:

  • przeniesieniu pracy mediów do nowego Centrum Medialnego w budynku F, oddalonego o 150 m od głównego budynku Sejmu (dziennikarze mieliby nieograniczony dostęp do Centrum Medialnego);
  • ograniczenie nagrywania i fotografowania relacji z obrad Sejmu i obrad komisji sejmowych tylko do czasu ich trwania – zakaz nagrywania parlamentarzystów przed lub po zakończeniu obrad;
  • utworzeniu w budynku Sejmu jednego miejsca dla stacji telewizyjnych do prowadzenia relacji „na żywo” oraz nagrywania do późniejszej emisji (które dziennikarze musieliby rezerwować);
  • ograniczeniu liczby korespondentów sejmowych do dwóch na redakcję (dziennikarze mieliby pracować na zmiany)[2].

Propozycje Biura Prasowego Kancelarii Sejmu spotkały się z krytyką wielu dziennikarzy. 16 grudnia 2016 niektóre ogólnopolskie media wprowadziły bojkot polityków polegający na nieprzeprowadzaniu z nimi wywiadów. Wzięły w nim udział stacje telewizyjne TVN24, Polsat News i Superstacja oraz radiowe RMF FM, Radio Zet i Tok FM. Zdjęcia polityków zostały zamazane m.in. w „Fakcie” oraz w portalu Gazeta.pl. Do akcji przyłączyły się też m.in. Onet.pl, Wirtualna Polska, „Rzeczpospolita”, „Super Express” i „Dziennik Gazeta Prawna[3].

PrzebiegEdytuj

33. posiedzenie SejmuEdytuj

16 grudnia 2016, podczas 33. posiedzenia Sejmu VIII kadencji, w trakcie trzeciego czytania ustawy budżetowej na rok 2017, poseł Platformy Obywatelskiej Michał Szczerba, który zgłosił się do zabrania głosu w sprawie poprawki dotyczącej finansowania orkiestry Sinfonia Varsovia, został wykluczony z obrad przez Marszałka Sejmu Marka Kuchcińskiego[4]. Powodem miało być zakłócanie pracy izby (Szczerba wyszedł na mównicę z kartką z hasztagiem #WolneMediawSejmie). W reakcji na to wydarzenie grupa posłów PO i Nowoczesnej zablokowała mównicę w Sali Posiedzeń Sejmu[5].

Po ogłoszeniu przerwy w obradach, prezes Prawa i Sprawiedliwości Jarosław Kaczyński zarządził posiedzenie klubu w Sali Kolumnowej[6]. Po jego zakończeniu ogłoszono decyzję marszałka Marka Kuchcińskiego o kontynuowaniu tam 33. posiedzenia. Do Sali Kolumnowej nie zostali wpuszczeni przedstawiciele mediów, posłom opozycji uniemożliwiono zgłaszanie wniosków formalnych, zastawiając krzesłami przejście w głąb sali i nie dopuszczając ich do głosu, a poprawki do ustawy budżetowej na 2017 rok przegłosowano blokami[4]. Część posłów Prawa i Sprawiedliwości podpisała listy obecności już po zamknięciu posiedzenia, chociaż zgodnie z art. 7 regulaminu Sejmu obecność posła na posiedzeniu Sejmu jest potwierdzana na liście obecności wykładanej każdego dnia posiedzenia do czasu zakończenia obrad oraz poprzez potwierdzony wydrukami udział w głosowaniach[4][7][6]. Głosowano przez podniesienie ręki, a głosy były liczone ręcznie przez posłów sekretarzy z PiS[6]. Przeprowadzono 23 głosowania dotyczące 8 ustaw, w tym m.in. ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach, nazwanej później „lex Szyszko”[8][9][10]. Ustawę budżetową na rok 2017 uchwalono ok. 22.00 głosami 234 posłów przy 2 głosach przeciw[11]. Zdaniem posłów opozycji w Sali Kolumnowej nie było kworum, więc obrady były nielegalne a głosowania – nieważne[6].

Przed północą uczestnicy manifestacji odbywającej się przed Sejmem zaczęli blokować wyjścia z kompleksu parlamentu. Protestujący m.in. starali się zablokować samochody, którymi ok. 3.00 nad ranem 17 grudnia 2016 opuszczali Sejm Jarosław Kaczyński i Beata Szydło. Doszło do starć z policją[6].

P.o. Szefa Kancelarii Sejmu Agnieszka Kaczmarska w opublikowanej 18 grudnia 2016 na stronach Sejmu notatce poinformowała, że posiedzenie w Sali Kolumnowej zostało przeprowadzone przy zachowaniu wymogów konstytucyjnych i regulaminowych[12]. 20 grudnia 2016, podczas konferencji prasowej Jarosława Kaczyńskiego, Beaty Szydło, Marka Kuchcińskiego, Stanisława Karczewskiego i Ryszarda Terleckiego, wyjaśnienia w tej sprawie z taką samą konkluzją przedstawił Marszałek Sejmu Marek Kuchciński[13].

20 grudnia 2016 Senat odrzucił wnioski PO, aby nie procedować ustaw przyjętych przez Sejm podczas 33. posiedzenia w Sali Kolumnowej[14]. 5 stycznia 2017 Kancelaria Sejmu opublikowała trzy opinie prawne dotyczące zgodności z Konstytucją RP i Regulaminem Sejmu kontynuacji 33. posiedzenia Sejmu w Sali Kolumnowej[15].

Protest posłów opozycji w budynku SejmuEdytuj

17 grudnia Marszałek Sejmu Marek Kuchciński zakazał dziennikarzom wstępu do Sejmu[16]. Zakaz został uchylony 20 grudnia 2016[17]. Tego samego dnia posłowie PSL wycofali się z uczestnictwa w proteście[18].

22 grudnia 2016 posłowie PO i Nowoczesnej zapowiedzieli, że będą kontynuowali swój rozpoczęty 16 grudnia protest w Sali Posiedzeń Sejmu również w czasie Świąt Bożego Narodzenia do 11 stycznia, tj. do 34. posiedzenia Sejmu[19]. We wspólnym oświadczeniu napisali m.in., że nie zgadzają się na zastraszanie posłów, niszczenie parlamentaryzmu i trójpodziału władzy oraz bezprawne uchwalanie budżetu[20].

24 grudnia 2016 grupa posłów obu partii zorganizowała w gmachu Sejmu Wigilię, a wieczorem pod Sejm przyszło kilkaset osób, aby wyrazić swoją solidarność z opozycją[21]. Sejmowy protest w Święta Bożego Narodzenia skrytykowali arcybiskup metropolita warszawski Kazimierz Nycz[21], biskup diecezjalny warszawsko-praski Henryk Hoser[22] i arcybiskup metropolita gdański Sławoj Leszek Głódź[21].

5 stycznia 2017 Kancelaria Sejmu opublikowała cztery opinie prawne dotyczące konsekwencji blokowania obrad Sejmu i możliwości przywrócenia porządku w Sali Posiedzeń[23].

12 stycznia 2017 przewodniczący PO Grzegorz Schetyna poinformował, że jego partia zawiesza protest w Sejmie i składa wniosek o odwołanie marszałka Sejmu Marka Kuchcińskiego[24]. We wniosku PO zarzuciła Markowi Kuchcińskiemu m.in. prowadzenie obrad w Sali Kolumnowej przy braku kworum i złamanie zasady trzech czytań[25]. Wniosek został odrzucony na 36. posiedzeniu Sejmu 22 lutego 2017. Za wnioskiem głosowało 174 posłów, przeciw 241 a 24 wstrzymało się od głosu[26].

Protesty uliczneEdytuj

 
Instalacja „Cmentarz wartości, które pogrzebał lub usiłuje pogrzebać obecny rząd” naprzeciwko budynków C-D Sejmu, 21 grudnia 2016

16 grudnia 2016 przed kompleksem budynków Sejmu Komitet Obrony Demokracji (KOD) zorganizował manifestację[27]. Protesty odbyły się także przed Pałacem Prezydenckim[28]. Tego samego dnia doszło do protestów w innych miastach Polski, m.in. w Poznaniu, Krakowie, Szczecinie, Gdańsku, Katowicach, Olsztynie, Płocku, Kielcach, Gdyni i we Wrocławiu[29][30].

17 grudnia 2016 przed Pałacem Prezydenckim odbyła się kontrmanifestacja zorganizowana przez Kluby „Gazety Polskiej”, przeprowadzona pod hasłem „obrony demokracji” w wyrazie poparcia rządzącej partii[31].

W nocy z 19 na 20 grudnia 2016 na środku ul. Wiejskiej ustawiono płot, który miał oddzielać protestujących od gmachu parlamentu[32]. Płot ustawiła stołeczna policja na prośbę Straży Marszałkowskiej[33]. Pojawiły się na nim dziesiątki kartek i plakatów krytykujących politykę rządu[32]. Płot zdemontowano 21 grudnia 2016[34]. W nocy z 20 na 21 grudnia na skwerze przy pomniku Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego naprzeciwko budynków C-D Sejmu ustawiono instalację „Cmentarz wartości, które pogrzebał lub usiłuje pogrzebać obecny rząd”[35].

31 grudnia 2016 pod gmachem Sejmu zebrało się kilkaset osób, aby powitać wspólnie Nowy Rok[36].

ReakcjeEdytuj

Reakcje polskich władzEdytuj

Zarówno Prezydent RP Andrzej Duda, jak i premier Beata Szydło wystąpili publicznie w sprawie wydarzeń[37]. Prezydent zaoferował pomoc w rozwiązaniu sporu. Spotkał się z liderami opozycji, a także prezesem PiS i Marszałkiem Sejmu[38]. Wystąpił także o ekspertyzy prawne dotyczące spornej części 33. posiedzenia Sejmu[4].

Prezes Prawa i Sprawiedliwości Jarosław Kaczyński określił działania opozycji jako „próbę puczu[39].

20 grudnia 2016 śledztwo w sprawie „szeregu zdarzeń mających miejsce na terenie Sejmu i w jego najbliższej okolicy” wszczęła Prokuratura Okręgowa w Warszawie[40]. 18 stycznia 2017 stołeczna policja opublikowała wizerunki 21 osób, w grudniu protestowały pod Sejmem. Minister spraw wewnętrznych i administracji poinformował, że odpowiedzą one za złamanie prawa, a w dniach 16–17 grudnia 2016 pod Sejmem doszło do „próby wywołania zamieszek”[40].

Śledztwo prokuraturyEdytuj

Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa w związku z posiedzeniem w Sali Kolumnowej złożyły m.in. kluby PO i Nowoczesna. Wobec braku znamion czynu zabronionego Prokuratura Krajowa umorzyła śledztwo w sierpniu 2017 roku[41]. W grudniu 2017 Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpatrując zażalenie złożone przez posłów PO Michała Szczerbę i Cezarego Tomczyka, uchylił decyzję o umorzeniu postępowania i nakazał prokuraturze ponowne zbadanie sprawy[42].

Reakcje międzynarodoweEdytuj

Przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk wystąpił publicznie w sprawie prób pozbawiania społeczeństwa dostępu do informacji[37].

Relacje w mediachEdytuj

Wydarzenia w Polsce były komentowane przez zagraniczne media, m.in.: The Guardian[43], BBC[44][45], The Daily Telegraph[46], Reuters[47], New York Times[48], Die Zeit[49] i Tagesschau[50].

Kara dla telewizji TVNEdytuj

W grudniu 2017 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiTV) nałożyła karę na telewizję TVN w wysokości 1 mln 479 tys. zł za sposób relacjonowania kryzysu w dniach 16–18 grudnia 2016 (m.in. za „propagowanie działań sprzecznych z prawem oraz sprzyjających zachowaniom zagrażających bezpieczeństwu” oraz „rezygnacji przez dziennikarzy TVN24 z przedstawienia widzom informacji o prawnej ocenie blokowania sali plenarnej Sejmu”)[51][52]. Rada oparła się na ekspertyzie wykonanej przez Hannę Karp z Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu[51]. Była to najwyższa kara w historii KRRiTV[51].

Kryzys w kulturze masowejEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Informacja na temat zmian w organizacji pracy mediów w Parlamencie. sejm.gov.pl, 2016-12-14. [dostęp 2017-12-19]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  2. Nowe centrum medialne. sejm.gov.pl, 2016-12-14. [dostęp 2017-12-19]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. Dzień bez polityków w największych mediach. To reakcja na wprowadzanie ograniczeń dla dziennikarzy w Sejmie. 2016-12-15. [dostęp 18 grudnia 2016].
  4. a b c d Małgorzata Kryszkiewicz i in.. Demokracja kolumnowa. Budżet kolumnowy. „Dziennik Gazeta Prawna”, s. A4, 19 grudnia 2016. 
  5. Rano protest w mediach, w nocy tłumy blokujące wyjścia z Sejmu. 'Nie wyjdziecie do Wigilii’. gazeta.pl, 2016-12-16. [dostęp 2016-12-19].
  6. a b c d e Anna Dąbrowska. Głos Sejmu, głos ulicy. „Polityka (dodatek specjalny „Kryzys grudniowy 2016”)”. 52/53, s. 2, 19 grudnia 2016 – 27 grudnia 2016. 
  7. Sprawozdanie Stenograficzne z 33. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 grudnia 2016 r.. W: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. sejm.gov.pl. s. 64–71. [dostęp 2016-12-20].
  8. Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (druk 1143). sejm.gov.pl. [dostęp 2017-06-18].
  9. Głosowania w dniu 16-12-2016 r. na 33. posiedzeniu Sejmu. W: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2016-12-25].
  10. Koniec lex Szyszko: Wycinka drzew na nowych zasadach, „serwisy.gazetaprawna.pl” [dostęp 2017-06-05].
  11. Głosowanie nr 18 na 33. posiedzeniu Sejmu. sejm.gov.pl. [dostęp 2016-12-24].
  12. Notatka Szefa Kancelarii Sejmu ws. kontynuacji 33. posiedzenia Sejmu w Sali Kolumnowej. W: Kancelaria Sejmu [on-line]. sejm.gov.pl, 18 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-23].
  13. Oświadczenie Marszałka Sejmu w sprawie przebiegu 33. posiedzenia Sejmu 16 grudnia 2016 r.. W: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. sejm.gov.pl, 21 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-23].
  14. Małgorzata Kryszkiewicz, Grzegorz Osiecki. Twarda linia Prawa i Sprawiedliwości. „Dziennik Gazeta Prawna”, s. A6, 21 grudnia 2016. 
  15. Opinie prawne dotyczące legalności kontynuacji 33. posiedzenia Sejmu w Sali Kolumnowej. W: Kancelaria Sejmu [on-line]. sejm.gov.pl, 5 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-08].
  16. Marszałek Sejmu wydał dziennikarzom zakaz wstępu do Sejmu. onet.pl. [dostęp 19 grudnia 2016].
  17. Komunikat Biura Prasowego ws. wstępu dziennikarzy do budynków Sejmu. W: Biuro Prasowe Kancelarii Sejmu [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2016-12-23].
  18. PSL wycofało się z protestu w Sejmie. Kosiniak-Kamysz apeluje o uspokojenie nastrojów, „WPROST”, 20 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-20] (pol.).
  19. Protest posłów opozycji trwa. PO i Nowoczesna zostają w Sejmie na Święta. gazeta.pl, 22 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-23].
  20. Dlaczego spędzamy Wigilię w Sejmie. Wspólne oświadczenie posłów Platformy Obywatelskiej i Nowoczesnej. „Gazeta Wyborcza”, s. 4, 24 grudnia 2016. 
  21. a b c Michał Wilgocki. Sejmowa opowieść wigilijna z biskupami w tle. „Gazeta Wyborcza”, s. 5, 27 grudnia 2016. 
  22. Abp Hoser: Inscenizowany protest w Sejmie. rp.pl, 25 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-28].
  23. Opinie prawne dotyczące konsekwencji blokowania obrad Sejmu i możliwości przywrócenia porządku w sali posiedzeń. W: Kancelaria Sejmu [on-line]. sejm.gov.pl, 5 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-08].
  24. PO zawiesza protest w Sejmie; składa wniosek o odwołanie Kuchcińskiego | Aktualności | Polska Agencja Prasowa, PAP, 12 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-12].
  25. Druk nr 1235. Poselski wniosek o odwołanie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Marka Kuchcińskiego.. sejm.gov.pl, 12 stycznia 2017. s. 3. [dostęp 2017-03-07].
  26. Głosowanie nr 2 na 36. posiedzeniu Sejmu. Głosowanie nad przyjęciem wniosku o odwołanie posła Marka Kuchcińskiego z funkcji marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i za wyborem posła Rafała Grupińskiego na to stanowisko. sejm.gov.pl, 22 stycznia 2017. [dostęp 2017-03-07].
  27. Wolność Mediów w całej Polsce. Protesty poza Warszawą. „Gazeta Wyborcza”. [dostęp 18 grudnia 2016]. 
  28. Warszawa: policja ściągnęła posiłki. Opancerzony wóz na miejscu protestu. wp.pl. [dostęp 18 grudnia 2016].
  29. Wolność Mediów w całej Polsce. Protesty poza Warszawą. wyborcza.pl. [dostęp 18 grudnia 2016].
  30. Poseł PiS kontra setka demonstrantów w Gdyni. „Dyskusja do łatwych nie należała”. onet.pl. [dostęp 22 grudnia 2016].
  31. Kluby „Gazety Polskiej” za władzą i przeciwko KOD, interia.pl, 18 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-19].
  32. a b Dziesiątki antyrządowych haseł na płocie przed Sejmem. tvn24.pl, 21 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-24].
  33. Informacja na temat dodatkowego zabezpieczenia Sejmu. sejm.gov.pl, 20 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-24].
  34. Zdemontowali barierki przed Sejmem. tvn24.pl, 21 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-24].
  35. Obok parlamentu powstał „cmentarz pogrzebanych wartości”. tvn24.pl, 21 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-25].
  36. Karolina Słowik, Wojciech Tymowski. Sylwester pod Sejmem. „Za jeden uśmiech twój”. „Gazeta Wyborcza”, s. 5, 2 stycznia 2017. 
  37. a b Wystąpienie Dudy przerosło o klasę orędzie Szydło. Premier przemówiła w stylu Gierka. polityka.pl. [dostęp 18 grudnia 2016].
  38. Jarosław Kaczyński i Marek Kuchciński u prezydenta Andrzeja Dudy. rp.pl, 2016-12-19. [dostęp 2016-12-19].
  39. Kaczyński we „wSieci”: To był pucz!. wsieci.pl, 27 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-30].
  40. a b Łukasz Woźnicki. Byłeś pod Sejmem? Policja cię szuka. „Gazeta Wyborcza”, s. 4, 19 stycznia 2017. 
  41. Maciej Orłowski: Prokuratura umorzyła śledztwo ws. posiedzenia Sejmu w Sali Kolumnowej (pol.). Gazeta Wyborcza, 2017-08-07. [dostęp 2017-08-08].
  42. Piotr Szymaniak, Małgorzata Kryszkiewicz. Sąd nie pozwala zamieść sprawy budżetu pod dywan. „Dziennik Gazeta Prawna”, s. B1, 19 grudnia 2017. 
  43. Poland crisis: Donald Tusk calls for respect of people and constitution. theguardian.com. [dostęp 18 grudnia 2016].
  44. Polish protesters block parliament. bbc.com. [dostęp 18 grudnia 2016].
  45. Poland protests: Crowds renew calls for press freedom. bbc.com. [dostęp 18 grudnia 2016].
  46. Polish leader evacuated from parliament in ‘coup’ crisis. telegraph.co.uk. [dostęp 18 grudnia 2016].
  47. Opposition protest brings Polish parliament to a halt. reuters.com. [dostęp 19 grudnia 2016].
  48. Polish Lawmakers, Warsaw Residents Protest New Media Rules. nytimes.com. [dostęp 19 grudnia 2016].
  49. Demonstranten blockieren Parlament. zeit.de. [dostęp 19 grudnia 2016].
  50. Neue Proteste gegen Mediengesetz. tagesschau.de. [dostęp 19 grudnia 2016].
  51. a b c Elżbieta Rutkowska, Patryk Słowik. Prawda o rekordowej karze dla TVN. „Dziennik Gazeta Prawna”, s. A7, 14 grudnia 2017. 
  52. Uzasadnienie kary dla TVN 24. W: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji [on-line]. krrit.gov.pl. [dostęp 2017-12-26].
  53. TVP pokazała film o „puczu” w Sejmie. Burza w internecie po emisji dokumentu. dziennik.pl. [dostęp 2017-01-26].
  54. Oni stoją za narracją o puczu. Powrót starych spin doktorów PiS. onet.pl. [dostęp 2017-01-26].
  55. d, Ciamajdan. Internauci nie mają litości dla posłów okupujących sejm [MEMY], „warszawa.naszemiasto.pl”, 25 grudnia 2016 [dostęp 2018-01-13] (pol.).
  56. ​„Nadciąga ciamajdan”. Opozycja bezlitośnie wykpiona przez internautów, „NIEZALEZNA.PL”, 19 grudnia 2016 [dostęp 2018-01-13] (pol.).
  57. Internauci śmieją się ze strajku opozycji. Hashtag #ciamajdan podbija Twittera! „Posłanka Gajewska zakrztusiła się czarną oliwką z pizzy” | wMeritum.pl, „wMeritum.pl”, 19 grudnia 2016 [dostęp 2018-01-13] (pol.).