Otwórz menu główne

Krzemionki

rezerwat archeologiczny w Polsce
Zobacz też: Krzemionki w innych znaczeniach tej nazwy.

Krzemionki, znane także jako Krzemionki Opatowskierezerwat archeologiczny, chroniący zespół neolitycznych kopalni krzemienia pasiastego. Położony jest on pomiędzy wsiami Sudół i Magonie w gminie Bodzechów, w powiecie ostrowieckim, w województwie świętokrzyskim, w odległości 5 km na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego.

Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Rezerwat archeologiczny Krzemionki
Państwo  Polska
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV
Numer ref. 1599
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2019
na 43. sesji
Położenie na mapie powiatu ostrowieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowieckiego
Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia
Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia
Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia
Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia
Ziemia50°58′21,63″N 21°29′47,45″E/50,972675 21,496514
Neolityczny chodnik w kopalni Krzemionki
Krzemień pasiasty na ścianie kopalni Krzemionki

16 września 1994 roku zarządzeniem Prezydenta RP, Krzemionki zostały uznane za pomnik historii Polski[1].

6 lipca 2019 roku podczas 43. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa odbywającej się w Baku podjęto decyzję o wpisaniu Krzemionkowskiego Regionu Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Kopalnie krzemienia pasiastego, eksploatowane były w latach ok. 3900-1600 p.n.e. Kopalnia ta należała do jednej z najważniejszych w Europie. W neolicie minerał ten wydobywany był przez ludność kultury pucharów lejkowatych i kultury amfor kulistych, a w epoce brązu – przez ludność kultury mierzanowickiej. Część wydobytego tutaj krzemienia była też przetwarzana w okolicznych osadach i później rozprowadzana nawet na odległość 660 km. Najpopularniejszymi produktami były czworościenne siekiery i dłuta. W sąsiedztwie pola górniczego znajdują się rekonstrukcje domostw z końca neolitu i początków epoki brązu.

Kopalnie krzemienia w tym miejscu zostały odkryte w 1922 przez geologa Jana Samsonowicza. W obiekcie występują cztery rodzaje kopalń: jamowe, niszowe, filarowo-komorowe oraz komorowe[3]. Zlokalizowano tu przeszło 2700 szybów połączonych siecią rozchodzących się promieniście chodników. Przeciętna głębokość szybu wynosi 5-6 m, maksymalna 9 m. Maksymalna średnica 4 – 5 m. Szerokość chodników dochodzi do 0,7, a ich wysokość waha się w granicach 0,6-1,2 m.

W chodnikach odnaleziono pozostawione filary i ślady stemplowania. Na powierzchni odkryto pozostałości pracowni, w której obrabiano wydobyty krzemień. Na ścianach chodników zachowały się nieliczne rysunki wykonane przy pomocy węgla drzewnego. Podziemia są udostępnione do zwiedzania dzięki trasie turystycznej o długości 465 m.

Po okresie eksploatacji neolitycznej tereny krzemionek przez długi czas zarastał las. Dzięki temu ślady prahistorii nie zostały zniszczone. Dopiero w 1913 roku powstała wieś Krzemionki, nastąpił wyręb lasów, a następnie odkrycie wyrobisk górniczych.

Rezerwat przyrodyEdytuj

Na terenie kopalni i w jego otoczeniu utworzono rezerwat przyrody Krzemionki Opatowskie, będący częścią Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej.

TurystykaEdytuj

Przez rezerwat przechodzi   niebieski szlak turystyczny z Łysej Góry do Pętkowic[4].

Do rezerwatu można dojechać autobusem komunikacji prywatnej Trans Katrina - linia 110

UpamiętnienieEdytuj

W dniu 18 lipca 2012 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety upamiętniające Krzemionki Opatowskie, o nominałach:
20 zł wykonaną w srebrze z krzemieniem pasiastym,
2 zł wykonaną ze stopu Nordic Gold[5].

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  1. Jerzy Tomasz Bąbel, Krzemionki. Prahistoryczne kopalnie krzemienia pasiastego, Ostrowiec Świętokrzyski 2003
  2. Stefan Krukowski, Krzemionki opatowskie Warszawa 1939
  3. Teresa Węgrzynowicz, Jacek Miśkiewicz, Wędrówki po wykopaliskach. Wiedza Powszechna, Warszawa 1972
  • Praca zbiorowa: Polska. Pradzieje – Piastowie. T. 31. Poznań: Polskie Media Amer.Com, s. 18-19. ISBN 978-83-252-0200-2.

PrzypisyEdytuj

  1. Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 419)
  2. Angelina Kosiek: Krzemionki na Światowej Liście Dziedzictwa Unesco (pol.). W: kielce.wyborcza.pl [on-line]. wyborcza.pl, 2019-07-06. [dostęp 2019-07-07].
  3. Krzemionki - neolityczne kopalnie krzemienia pasiastego, 26 września 2016 [dostęp 2016-09-26] (pol.).
  4. S. Krukowski, Krzemionki Opatowskie, Warszawa 1939
  5. Zabytki kultury materialnej w Polsce. Krzemionki Opatowskie (pol.). NBP, 2015-02-10.

Linki zewnętrzneEdytuj