Krzyżodziób sosnowy

Krzyżodziób sosnowy[3] (Loxia pytyopsittacus) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae).

Krzyżodziób sosnowy
Loxia pytyopsittacus[1]
Borkhausen, 1793
Ilustracja
Samiec
Ilustracja
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Carduelini
Rodzaj Loxia
Gatunek krzyżodziób sosnowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

WystępowanieEdytuj

To gatunek północny. Zamieszkuje północną Europę, od Półwyspu Skandynawskiego po zachodnią Rosję (obszary wokół Bałtyku), a także północno-wschodnią Szkocję[4]. Prowadzi osiadły lub koczowniczy tryb życia. Jest to gatunek monotypowy[4][5].

W Polsce dawniej skrajnie nielicznie gniazdował na północy kraju (w latach 60.70. odnotowywano lęgi na Mierzei Helskiej), obecnie rzadko zalatuje[6] (do lutego). Znacznie rzadszy od podobnego krzyżodzioba świerkowego. Spotyka się go pojedynczo lub w małych grupach w trakcie nalotów populacji ze wschodu.

Zapis kopalny potwierdza jego istnienie już w plejstocenie. Jego skamieniałości odkryto w osadach ze środkowego plejstocenu we Francji oraz w osadach z późnego plejstocenu we Francji, we Włoszech i w Czechach. W Polsce jego skamieniałości odkryto w Jaskini na Biśniku[7].

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunku
Podobny do krzyżodzioba świerkowego, ale o silniejszej, krępej sylwetce, grubszej szyi, dużej głowie z płaskim czołem i potężniejszym skrzyżowanym dziobie. Jest też od niego większy. Samce ceglastoczerwone, mają bardziej amarantowy odcień w porównaniu z jego krewniakiem, samice żółtozielone, u obu płci ciemne skrzydła. Silna budowa dzioba, który jest wysoki u nasady i ma wybrzuszoną żuchwę, pozwala mu na wyłuskiwanie nasion (poprzez podważanie łusek) z twardych szyszek sosny, czego krzyżodziób świerkowy nie potrafi. Oba spokrewnione gatunki rozróżnia się po kształcie głowy i wysokości dzioba, choć w terenie jest to dość trudne.
Wymiary średnie
  • Długość ciała ok. 17–18 cm[4]
  • Rozpiętość skrzydeł ok. 29 cm
  • Masa ciała ok. 44–69 g[4]

BiotopEdytuj

Stare, otwarte bory sosnowe, niekiedy świerkowe, głównie północnej Europy. Czasem zamieszkuje drzewostany o innym składzie gatunkowym, ale i tam musi przeważać sosna.

Okres lęgowyEdytuj

 
Jajo krzyżodzioba sosnowego
 
Samiec na ilustracji autorstwa von Wrighta

Trwa od marca do maja. Ptaki wyprowadzają najczęściej jeden lęg, rzadziej dwa.

Gniazdo
W wierzchołkowej partii korony drzewa, na znacznej wysokości przy pniu lub w rozwidleniu gałęzi. Konstrukcją podobne do gniazda krzyżodzioba świerkowego. Uwite jest z kory, gałązek, mchu, gałązek i porostów, a wyścielone puchem roślinnym, trawą, piórami i włosiem.
Jaja
W marcu składa 3–4 kremowych lub niebieskawych jaj z rdzawym nakrapianiem o średnich wymiarach 23 x 17 mm.
Wysiadywanie
Od złożenia pierwszego jaja trwa przez ok. 14–15 dni. Wykonuje je tylko samica. Pisklęta opuszczają gniazdo po trzech tygodniach.

PożywienieEdytuj

Głównie nasiona sosny, a także świerka.

OchronaEdytuj

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8]. Polska Czerwona Księga Zwierząt w kraju uznaje go za gatunek zanikły lub prawdopodobnie zanikły.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Loxia pytyopsittacus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. BirdLife International 2016, Loxia pytyopsittacus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2019-2 [dostęp 2019-09-23] (ang.).
  3. P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2020-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-06-16].
  4. a b c d Clement, P.: Parrot Crossbilll (Loxia pytyopsittacus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-24)].
  5. F. Gill, D. Donsker (red.): Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-23].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 760. ISBN 83-919626-1-X.
  7. Teresa Tomek, Zbigniew M. Bocheński, Paweł Socha i Krzysztof Stefaniak. Continuous 300,000-year fossil record: changes in the ornithofauna of Biśnik Cave, Poland. „Palaeontologia Electronica”. 15 (1), s. 2A, 2012 (ang.). 
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj