Krzysztof Zygmunt Pac

Ten artykuł dotyczy kanclerza wielkiego litewskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Krzysztof Zygmunt Pac herbu Gozdawa (ur. 1621, zm. 10 stycznia 1684 w Warszawie), kanclerz wielki litewski, marszałek Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1650 roku,[1], marszałek sejmu nadzwyczajnego w Brześciu Litewskim (od 24 marca do 7 kwietnia 1653), starosta piński, szadowski, wilkiski, wilkowiski, kozienicki, ostryński, tryski, administrator ekonomii grodzieńskiej i olickiej, leśniczy niemonojcki.

Krzysztof Zygmunt Pac
Ilustracja
portret pędzla Daniela Schultza z ok. 1670 roku
Herb
Gozdawa
Rodzina Pacowie herbu Gozdawa
Data urodzenia 1621
Data i miejsce śmierci 10 stycznia 1684
Warszawa
Ojciec Stefan Pac
Żona

Klara Isabelle de Mailly

Dzieci

syn

Trumny Krzysztofa Zygmunta Paca (z lewej), jego żony (z prawej) i syna w kościele klasztornym w Pożajściu

ŻyciorysEdytuj

Był synem Stefana Paca, podkanclerzego litewskiego i podskarbiego wielkiego litewskiego. Odebrał staranne wykształcenie - studiował w Krakowie, Liège, a potem spędził 8 lat na Uniwersytecie w Perugii. Uzyskał z Rzymu pozwolenie na sprowadzenie Kamedułów do klasztoru w Pożajściu, którego był fundatorem.

W 1646 został chorążym wielkim litewskim. Poseł na sejm 1649/1650 roku z sejmiku wileńskiego[2]. Na sejmie koronacyjnym 1649 roku wyznaczony z Koła Poselskiego komisarzem do zapłaty wojsku Wielkiego Księstwa Litewskiego[3]. W 1655 otrzymał od króla Jana Kazimierza w dowód zasług dyplomatycznych (a także dzięki małżeństwu z damą dworu królowej) pieczęć mniejszą litewską. Popierał plany królowej Ludwiki Marii Gonzagi przeprowadzenia elekcji vivente rege.

Wykonawszy szereg funkcji politycznych i dyplomatycznych, został jednym z filarów stronnictwa francuskiego. W 1658 został kanclerzem wielkim litewskim. Jako reprezentant Litwy prowadził rokowania ze Szwecją, zakończone podpisaniem pokoju oliwskiego w 1660. W 1661 roku otrzymał ze skarbu francuskiego 30 000 liwrów[4]. W 1662 pobierał z kasy ambasadora francuskiego w Rzeczypospolitej Antoine de Lumbres'a pensję w wysokości 15 000 franków za poparcie planu elekcji vivente rege kandydata francuskiego Ludwiki Marii Gonzagi[5]. Prowadził także pertraktacje z Rosją, doprowadził do podpisania rozejmu w Andruszowie 1667. W latach 1661-1663 brał udział w kampaniach wojennych przeciwko Rosji. Po śmierci królowej Ludwiki Marii stopniowo zmienił orientację polityczną na prohabsburską. Na sejmie abdykacyjnym 16 września 1668 roku podpisał akt potwierdzający abdykację Jana II Kazimierza Wazy[6]. Po abdykacji Jana II Kazimierza Wazy w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę carewicza Fiodora[7]. Był jednym z przywódców partii dworskiej za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego, obok Olszewskiego, głównym jego doradcą. Za czasów Jana III Sobieskiego stanął wraz z Michałem Kazimierzem Pacem na czele opozycji i dał się przekupić Austrii i Brandenburgii.

W 1672 poselstwo brandenburskie wręczyło mu łapówkę 500 dukatów[8].

W 1673 udało mu się przeforsować ustawę w Sejmie, że co trzecie jego posiedzenie powinno mieć miejsce w Grodnie. Elektor Jana III Sobieskiego z powiatu kowieńskiego w 1674 roku[9]. W czasie elekcji 1674 roku popierał do korony polskiej cara Rosji Aleksego Michajłowicza[10].

W 1654 poślubił Klarę Isabellę de Mailly, damę dworu królowej Ludwiki Marii, znaną z autorytatywnego charakteru. Miał z nią jedynego syna, który zmarł w wieku 8 lat. Ich rodzinny grób znajdujący się w kościele klasztornym w Pożajściu był wielokrotnie niszczony i profanowany, w 2003 ponownej ceremonii pochówku dopełnił biskup Kowna Sigitas Tamkevičius.

Swoją warszawską rezydencję ulokował w nowo zbudowanej (bądź przebudowanej ze starszego obiektu) willi na skarpie wiślanej, od pięknego widoku nazwanej Belwederem (z włoskiego „bel vedere”).

PrzypisyEdytuj

  1. Złota księga szlachty polskiej, r. XVIII, Poznań 1896, s. 133.
  2. Łucja Częścik, Sejm warszawski w 1649/50 roku, 1978, s. 149.
  3. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 146.
  4. Kazimierz Waliszewski, Polsko-francuzkie stosunki w XVII wieku 1644-1667. Opowiadania i źródła historyczne ze zbiorów archiwalnych francuzkich publicznych i prywatnych..., Kraków 1889, s. 102.
  5. Kazimierz Waliszewski, Polsko-francuzkie stosunki w XVII wieku 1644-1667. Opowiadania i źródła historyczne ze zbiorów archiwalnych francuzkich publicznych i prywatnych..., Kraków 1889, s. 110-111.
  6. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, 481.
  7. Wacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 315.
  8. Jacek Kaniewski, Z badań nad zjawiskiem korupcji w nowożytnej Rzeczypospolitej. XVII-XVIII wieku. Wieki Stare i Nowe 1(6), 2009, s. 146-147.
  9. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 151.
  10. Krystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 18.

BibliografiaEdytuj