Książę Liechtensteinu

Książę Liechtensteinu – tytuł głowy państwa Księstwa Liechtenstein.

Liechtenstein
Godło Liechtensteinu
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Liechtensteinu

Wikiprojekt Polityka

Jan Adam I Bogaty - pierwszy Książę Liechtensteinu
Jan II Dobry - najdłużej panujący monarcha Liechtensteinu (72 lata)
Herb rodu Liechtensteinów stanowiący równocześnie herb Księstwa Liechtenstein
Sztandar książęcy Księcia Liechtensteinu
Zamek Liechtenstein w Austrii - pierwsza posiadłość rodu Liechtensteinów
Zamek w Vaduz - siedziba monarchów Księstwa
Książę Jan Adam II wraz z małżonką księżną Marią Kinsky
Jan Adam II - aktualnie panujący Książę Liechtensteinu
Alojzy Liechtenstein - syn Jana Adama II, jego następca i regent od 2004 roku

Księstwo Liechtenstein jest dziedziczną monarchią konstytucyjną, co szczegółowo określa Konstytucja[1]. Książę jest jednym z suwerenów obok Narodu. Władzę monarchy tego alpejskiego Księstwa można uznać za silną, zwłaszcza w porównaniu jej z bardzo ograniczonymi kompetencjami koronowanych głów innych państw europejskich. Monarcha ma czynny wpływ na Rząd, a wszystkie zmiany w prawie wprowadzane przez władzę ustawodawczą wymagają jego kontrasygnaty.

Dynastią panującą w Księstwie nieprzerwanie od jego powstania w 1719 roku jest ród Liechtensteinów.

LiechtensteinowieEdytuj

Osobny artykuł: Liechtensteinowie.

Liechtensteinowie to dynastia panująca w Księstwie Liechtensteinu od początku jego istnienia, czyli od połączenia majątków Schellenberg i Vaduz przez księcia Jana Adama I w 1712 roku[2]. Rodzina posiadała już tytuł książęcy nadany przez cesarza w 1608 roku (pierwszym księciem był Karol I)[2]. Natomiast historia samego rodu sięga o wiele dalej w przeszłość i według oficjalnych informacji pierwszym członkiem dynastii miał być niejaki Hugo von Liechtenstein wspominany przez źródła około 1136 roku[2]. Genezy nazwiska upatruje się w austriackim zamku o tej samej nazwie, którego ród był właścicielem[2]. Początek książęcych rodowodów stanowi Henryk I Liechtenstein (zmarły około roku 1265), któremu król czeski Ottokar nadał ziemie na Morawach w Nikolsburgu (dzisiejszym Mikulov)[2]. Miejscowość była w rękach rodu aż do końca II wojny światowej[3].

Rodzina Liechtensteinów miała bardzo duże znaczenie dla historii małego alpejskiego kraju o czym świadczy choćby nazwa kraju, która jest identyczna jak nazwa rodu, czy herb kraju również zaczerpnięty z heraldyki rodowej Liechtensteinów. Dzięki istnieniu tak silnie ukorzenionej monarchii Liechtensteinowi udało się przetrwać jako suwerennemu państwu wojny napoleońskie, Wiosnę Ludów oraz I i II wojnę światową.

Dom Książęcy LiechtensteinówEdytuj

Kwestie związane z rodziną panującą i zasadami dziedziczenia tronu ustala dokument zwany układem rodzinnym (niem. Hausgesatz), do którego bezpośrednio odwołuje się Konstytucja w Art.3[4][3]. Dokument ten po raz pierwszy został zawarty 26 września 1606 roku[3], a w obecnym brzmieniu został wydany w 1993 roku[5].

Przynależność do Domu Książęcego Liechtensteinów jest dobrowolna i uzyskać ją można przez narodziny lub przez małżeństwo[3]. Członkami przez urodzenie są wszyscy potomkowie księcia Jana I Liechtensteina w męskiej linii[3].

Członkowie Domu Książęcego posiadają obywatelstwo Liechtensteinu, a Książę i jego następca nie mogą posiadać ponadto obywatelstwa innego kraju[3].

Dom Książęcy uznaje za pełnoletniego członka, który ukończył 18. rok życia, jednak w Hausgesatz znajduje się klauzula pozwalająca na pominięcie wieku i uznanie członka rodziny książęcej za pełnoletniego[3].

Wewnątrz rodziny książęcej wszyscy członkowie uprawnieni do głosowania (niem. die stimmberechtigten Mitglieder des Fürstlichen Hauses), czyli pełnoletni mężczyźni tworzą instancję rozstrzygającą w postaci gremium, które decyduje o sprawach Domu Książęcego[3].

Hausgesatz określa również, że Książę Panujący pełni trzy funkcje: głowy państwa, osoby zarządzającej Domem Książęcym oraz beneficjenta dóbr rodzinnych rodu książęcego[3].

Sukcesja tronuEdytuj

Jednym z najważniejszych aspektów poruszonych przez układ rodzinny Liechtensteinów jest kwestia sukcesji tronu[3]. Prawo do tronu jako pierwszy posiada najstarszy syn w najstarszej linii rodu – primogenitura męska[3][5]. Oznacza to, że jako pierwszy w linii sukcesyjnej będzie pierwszy syn panującego monarchy, następnie jego synowie według wieku i następnie potomkowie pierwszego wnuka monarchy itd[3].

Aktualnie pierwszym w kolejce do tronu jest syn panującego księcia Jana Adama II – książę Alojzy, a następny w kolejności jest jego syn, czyli wnuk Jana Adama II – książę Józef Wacław[5].

Oficjalna tytulatura i symbolikaEdytuj

Do wszystkich członków Domu Książęcego należy oficjalnie zwracać się per Książęca Mość (niem. Durchlaucht)[3].

Sam panujący władca nosi oficjalny tytuł: Książę z Liechtensteinu i na Liechtensteinie, książę Opawy i Karniowa, hrabia na Rietbergu, rządzący Domem z Liechtensteinu i na Liechtensteinie[a]. Tytulatura ta odnosi się poza Liechtensteinem do dóbr historycznie zajmowanych przez ród LiechtensteinówOpawa, Karniów i Rietberg, do których nawiązanie znajduje się również w herbie rodowym[3].

Sztandar książęcyEdytuj

Sztandar książęcy jest jedną z flag Księstwa Liechtensteinu, którą prawo posługiwania się przysługuje tylko panującej głowie państwa. Sztandar książęcy nie posiada korony w kantonie, a zamiast tego posiada herb rodowy Liechtensteinów pośrodku i złote obramowanie[6].

Rejestracje samochodów rodziny książęcejEdytuj

Samochody należące do rodu Liechtensteinów mają specjalne zarezerwowane tylko dla nich numery tablic rejestracyjnych od FL1, FL2, FL3, FL4, FL6, FL8 i FL10.

Pozycja monarchy w ustroju politycznym KsięstwaEdytuj

W Księstwie Liechtensteinu monarcha nie ma władzy absolutnej w związku z czym musi się liczyć z zapisami Konstytucji i innych ustaw[3]. Władca panujący (również jako regent) nie podlega odpowiedzialności prawnej[3].

Książę Liechtensteinu może w wyniku referendum dostać wotum nieufności od Narodu i teoretycznie Naród mógłby go odwołać, ale Księcia chroni układ rodzinny, który mówi, że tylko Rada Domu Książęcego może go odwołać z pełnionej funkcji głowy państwa i rodu[3]. Jednakże obywatele mogą w liczbie 1500 złożyć wniosek o referendum w sprawie zniesienia monarchii i gdy Naród poprze propozycję to Landtag jest zobowiązany do stworzenia nowej konstytucji na warunkach republikańskich[3][7].

Jeżeli władca jest niezdolny do pełnienia swoich obowiązku ma prawo (od 1984 roku) wyznaczyć swoje regenta, któremu przysługują takie same prawa suwerenu jak Panującemu Księciowi[8].

Zgodnie z Konstytucją Książę jest reprezentantem kraju poza jego granicami[9]. Władca może korzystać z tego prawa w zależności od swojego doświadczenia, wiedzy i zaangażowania[3]. Wyjątkowo aktywny w tej kwestii był aktualnie panujący monarcha - Jan Adam II, który osobiście starał się o wstąpienie Księstwa do ONZ i Europejskiego Obszaru Gospodarczego[3].

Książę bierze udział w stanowieniu prawa[3]. Każda ustawa, która zostaje przyjęta przez Landtag musi być kontrasygnowana przez monarchę, co oznacza, że de facto posiada on prawo bezwzględnego weta, jednak w historii władcy Liechtensteinu byli bardzo wstrzemięźliwi jeśli chodzi o to prawo, gdyż zastosowali je tylko raz w 1961 roku, kiedy Książę odrzucił propozycję zmian w prawie łowieckim[3]. Projekt ostatecznie został przyjęty z kilkoma zmianami. Ponadto monarcha Liechtensteinu posiada inicjatywę ustawodawczą jednak jedynie za pośrednictwem Rządu (może wprowadzać propozycje do Landtagu w formie tzw. przedłożeń rządowych)[3]. Dodatkowo Książę może wydawać (za pośrednictwem Rządu) rozporządzenia, których celem jest realizacja zapisów ustaw, a także rozporządzenia specjalne, które mają zapewnić bezpieczeństwo kraju w sytuacjach kryzysowych (takie rozporządzenia wymagają jednak kontrasygnaty szefa rządu)[3]. Rozporządzenia wyjątkowe nie mogą łamać podstawowych praw człowieka, a także zmieniać wybranych artykułów Konstytucji: 13 (dziedziczność tronu), 13ter (prawo obywateli do wyrażenia wotum nieufności władcy na drodze referendum) i 113 (prawo obywateli do zniesienia monarchii na drodze referendum)[3]. Książęta Liechtensteinu zastosowali rozporządzenia wyjątkowo tylko trzykrotnie w historii Księstwa: w 1943 roku, kiedy Książę przedłużył kadencję Landtagu, czego celem było niedopuszczenie nazistów do władzy; w 1982, kiedy sąd orzekł, że szwajcarska ustawa dot. handlu narkotykami nie obowiązuje na terenie Księstwa, władca nakazał korzystanie z tej ustawy do czasu wprowadzenia własnych przepisów; oraz po raz ostatni w 1990, kiedy alpejskie państwo starało się o przystąpienie do ONZ i Książę nałożył sankcje gospodarcze na Irak[3].

Książę zwołuje inauguracyjne spotkanie nowej kadencji Landtagu, a także pierwsze spotkania każdego roku kalendarzowego. Ma prawo również zamknąć, odroczyć obrady lub całkowicie rozwiązać Parlament[3].

Książę pełni również ważną rolę w kreacji organów Konstytucyjnych. Odnosi się to przede wszystkim do władzy wykonawczej i sądowniczej, gdyż to właśnie monarcha mianuje zarówno członków Rządu i Premiera jak i sędziów wymiaru sprawiedliwości[3].

Panujący monarcha posiada również prawo łaski, które może stosować według własnego uznania[10].

Książę Liechtensteinu ma wyjątkowo silną władzę jak na warunki XXI-wiecznej Europy[3] i mimo jeszcze większego umocnienia władzy w 2003 roku przywileje władców nigdy nie były nadużywane, a sama monarchia jest tak zakorzeniona w lokalnej społeczności[3], że zwolennicy reform ponoszą sromotne porażki w referendach, jak np. w 2012 roku, kiedy przeciwko wprowadzeniu zmiany pozwalającej na przyjęcie ustawy bez zgody Księcia a jedynie przez referendum została odrzucona, za czym głosowało ponad 75% obywateli[3].

Lista Książąt LiechtensteinuEdytuj

Obecny KsiążęEdytuj

Obecnie panującym (od 1989 roku) Księciem Liechtensteinu jest Jan Adam II Liechtenstein, będący pierworodnym synem księcia Franciszka Józefa II. Jest piętnastym Księciem tego alpejskiego państwa i jednocześnie pierwszym, który się w nim wychował[11]. Jego żoną, a zarazem księżną Liechtensteinu jest Maria Aglaë Kinsky. W praktyce od 2004 rok władzę sprawuje jego najstarszy syn Alojzy[11], który jako jego następca został wówczas mianowany regentem. Żoną Alojzego, więc księżniczką i przyszłą księżną Liechtensteinu jest Zofia Bawarska.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

UwagiEdytuj

  1. W oryginale: Fürst von und zu Liechtenstein, Herzog von Troppau und Jägerndorf, Graf zu Rietberg, Regierer des Hauses von und zu Liechtenstein

PrzypisyEdytuj

  1. Art.2 Konstytucji Księstwa Liechtensteinu
  2. a b c d e History of the Princely House, LGT Group [dostęp 2021-02-10].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae Krzysztof Koźbiał, System polityczny Księstwa Liechtensteinu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013, s. 88-104, ISBN 978-83-233-3523-8.
  4. Art.3 Konstytucji Księstwa Liechtensteinu
  5. a b c Hausgesetz, LGT Group [dostęp 2021-02-10].
  6. Wappen, Staatswappen, Flagge, Fahne – Fürstentum Liechtenstein, www.liechtenstein.li [dostęp 2021-02-10].
  7. Art.113 Konstytucji Księstwa Liechtensteinu
  8. Art.13bis Konstytucji Księstwa Liechtensteinu
  9. Art.8 Konstytucji Księstwa Liechtensteinu
  10. Art.12 Konstytucji Księstwa Liechtensteinu
  11. a b S.D. Fürst Hans-Adam II., LGT Group [dostęp 2021-02-10].

BibliografiaEdytuj