Księstwo lwóweckie

Księstwo lwóweckie – dzielnica wydzielona Bernardowi Zwinnemu w 1281, stanowiąca zachodnią część księstwa jaworskiego[1]. Po bezpotomnej śmierci Bernarda w 1286 wróciła do granic księstwa jaworskiego[1].

Księstwo lwóweckie
1281-1286
Typ państwa

księstwo

Głowa państwa

Bernard Zwinny

Wydzielenie z księstwa jaworskiego

1281

Włączenie do księstwa jaworskiego

Bolko I Surowy
1286

Powstanie księstwaEdytuj

Powstanie księstwa lwóweckiego wiąże się z rozpadem księstwa legnickiego Bolesława Rogatki. Po śmierci władcy część północną z Legnicą objął jego najstarszy syn Henryk V Brzuchaty (wcześniej panujący w Jaworze). Zaś część południową, księstwo jaworskie, Henryk przekazał młodszym braciom Bolkowi I Srogiemu i Bernardowi Zwinnemu, zwanemu też Zręcznym lub Skoczkiem[2]. Bolko zaś w 1281 roku wydzielił ziemię lwówecką młodszemu Bernardowi na osobną dzielnicę[3]

HistoriaEdytuj

Bernard miał swą główną siedzibę najprawdopodobniej w zamku lwóweckim, powstałym w czasach Henryka Brodatego. Tutaj najpewniej wystawił dwa znane dokumenty, na których poświadczony jest m.in. marszałek Tymo de Posern[4].

Panowanie Bernarda w osobnym księstwie rozpoczęło od najazdu Henryka Probusa, księcia wrocławskiego, który w tym czasie próbował podporządkować sobie innych władców śląskich[5]. Probus więził w owym czasie brata Bernarda Henryka legnickiego oraz Henryka, księcia głogowskiego. W lipcu 1281 roku w Jeleniej Górze, w otoczeniu Bernarda przebywał brat Henryka głogowskiego Konrad, którego dzielnicę ścinawską Henryk Prawy zajął[5]. Wkrótce Konrad również znalazł się w niewoli Probusa. Na Probusa ściągnęło to klątwę, ponieważ Konrad był również prepozytem lubuskim[6]. W rezultacie księstwa legnickie, głogowskie, żagańskie i ścinawskie znalazły się w stosunku lennym do Wrocławia; Bernardowi i jego bratu Bolkowi udało się jednak zachować niezależność.

Między 1281 a 1282 rokiem do księstwa lwóweckiego zbiegli dwaj rycerze, bracia, Burchard i Jaśko/Jeszko Nikoszowice, z rodu Wierzbnów, skazani na banicję przez sąd księcia wrocławskiego Henryka Probusa za spalenie wsi Muszkowice. Zrobili to nie godząc się z wyrokiem książęcym nakazującym im zwrot wsi jej pierwotnemu właścicielowi, a ojcu ich matki, Janowi z Osiny[7]. Wybór dworu lwóweckiego nie był przypadkowy bowiem w otoczeniu księcia Bernarda znajdował się Stefan z Wierzbnej[8]. Burchard został pojmany i ścięty, zaś Jaśko na początku 1282 roku odzyskał łaskę Probusa i powrócił do księstwa wrocławskiego[9].

W 1283 roku książę Bernard zatwierdził darowiznę 3 łanów we wsi Parzyce klasztorowi magdalenek w Nowogrodźcu, dokonaną przez rycerza Gerharda z Druskwicz[10].

Bernard Zwinny najprawdopodobniej się nie ożenił i został pochowany w kościele dominikańskim w Legnicy[11]. Wraz z bezdzietną śmiercią Bernarda 25 kwietnia 1286 dzielnica lwówecka została zajęta przez Bolka Surowego, który przyjął tytuł pana lwóweckiego[3]. Bolko I występował jako książę Lwówka do roku 1293, kiedy to tytuł lwówecki zostaje w jego tytulaturze zastąpiony przez tytuł „pana na Książu” (Bolko dei gratia dux Slesie et dominus de Wrstenberc)[12]. Wiązało się to z opanowaniem przez Bolka, po śmierci Hernyka Probusa, południowej części księstwa wrocławskiego ze Strzegomiem, i wybudowaniem nowego zamku w Książu, który miał się stać nowym centrum władzy[12]. W 1289 roku król czeski Wacław II dokonał nadania na rzecz Bolka, jako księcia lwóweckiego, pogranicznych ziem: miasteczka Chełmsko i wsi Miszkowice, Kochanów, Dobromyśl i Královec[13]. Ostatni raz tytuł księcia lwóweckiego pojawia się w tytulaturze Bolka na początku 1291 roku[14]

Położenie i terytoriumEdytuj

Księstwo znajdowało się w południowo-zachodniej części Dolnego Śląska, na terenie obecnego powiatu lwóweckiego i wraz ze swoją południową częścią obejmowało większość terytorium obecnego powiatu jeleniogórskiego, którego zresztą Lwówek Śląski był naczelnym grodem. W obrębie księstwa znajdowały się m.in. takie miejscowości jak: Lwówek Śląski, Wleń, Gryfów Śląski czy Jelenia Góra[15][16].

  • Miasta księstwa lwóweckiego
    Miasto Prawa Miejskie
    Lwówek przed 1217[17]
    Wleń przed 1214[17]
    Gryfów 1242
    Jelenia Góra przed 1281
    Lubomierz 1291
  • Zamki księstwa lwóweckiego
    Zamek Data Powstania Kasztelan
    Kotlina 1161 lub 1168[18]
    Wleń 1170-1200[19] Maciej Mezyvoge (1281)[19]
    Gryf 1198[20] Thymo von Kessel[18]
    Podskale (Rząsiny) 1207[21]
    Lwówek 1201-1238[4]
    Marczów 2 poł. XIII w.[22]
    Pirszyn (Gradówek) przed 1277[23]
    Rybnica ok. 1288?[24] Henryk Reibnicz? (1288)[24]
    Hyrzberk (Jelenia Góra) przed 1291[25]
    Płoszczyna 2 poł. XIII w. – pocz. XIV w.[26]
  • Chronologia księstwa lwóweckiegoEdytuj

    Księstwo lwóweckie na przestrzeni lat
    Lata Państwo Księstwo Dzielnica
    1273–1278   Polska  

    Księstwo Legnickie

    Dzielnica Henryka V Brzuchatego
    1278–1281   Polska  

      Księstwo jaworskie

    Dzielnica Bolka I Surowego – współrządy Bolka I Surowego i Bernarda Zwinnego
    1281–1286[27]   Polska  

    Księstwo lwóweckie

    Dzielnica Bernarda Zwinnego
    1286–1301   Polska  

    Księstwo Jaworskie

    Dzielnica Bolka I Surowego

    PrzypisyEdytuj

    1. a b Dawid Kopa: Zasięg geograficzny księstwa świdnicko-jaworskiego około połowy XIV wieku. „Kwartalnik Opolski” 2015. Nr 4, s. 79.
    2. Michał Szuster, Bernard Zwinny (Zręczny, Skoczek) – POCZET.COM, www.poczet.com [dostęp 2017-09-04] (pol.).
    3. a b Boguszewicz 2010, s. 107.
    4. a b Boguszewicz 2010, s. 108.
    5. a b Jurek 1987, s. 560.
    6. Jurek 1987, s. 560–561.
    7. Cetwiński 1982, s. 83–84.
    8. Cetwiński 1980, s. 192.
    9. Cetwiński 1982, s. 134.
    10. Cetwiński 1982, s. 101–102.
    11. Jasiński 2007 ↓, s. 152-153 i przyp. 10.
    12. a b Boguszewicz 2010, s. 115.
    13. Boguszewicz 2010, s. 109.
    14. Boguszewicz 2010, s. 263.
    15. Z dziejów Lwówka Śląskiego.
    16. http://4.bp.blogspot.com/-rRx6py9zF8M/UTtQc8beqXI/AAAAAAAAAgI/3X4jDMQZ8p8/s1600/ksi%C4%99stwo+jaworskie+i+lw%C3%B3weckie.JPG
    17. a b Tomek, Najstarsze miasta w Polsce, Przewodnik po Polsce, 2 listopada 2015 [dostęp 2019-10-31] (pol.).
    18. a b Boguszewicz 2010, s. 229.
    19. a b Boguszewicz 2010, s. 233.
    20. Boguszewicz 2010, s. 250.
    21. Boguszewicz 2010, s. 255.
    22. Boguszewicz 2010, s. 234–236.
    23. Boguszewicz 2010, s. 209.
    24. a b Boguszewicz 2010, s. 251.
    25. Według tradycji wybudowany przez Bolesława Krzywoustego; Boguszewicz 2010, s. 223.
    26. Boguszewicz 2010, s. 246.
    27. Krystian Krawczyk, DOLNY ŚLĄSK: Księstwo świdnicko-jaworskie, DOLNY ŚLĄSK, 19 lutego 2013 [dostęp 2017-07-25].

    BibliografiaEdytuj

    • Artur Boguszewicz, Corona Silesiae. Zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku, Wrocław 2010.
    • Marek Cetwiński, Rycerstwo śląskie do końca XIII w. Pochodzenie, gospodarka, polityka, Wrocław 1980.
    • Marek Cetwiński, Rycerstwo śląskie do końca XIII w. Biogramy i rodowody, Wrocław 1982.
    • Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich. Piastowie wrocławscy, legnicko-brzescy, świdniccy, ziębiccy, głogowscy, żagańscy, oleśniccy, opolscy, cieszyńscy i oświęcimscy, Kraków 2007.
    • Tomasz Jurek, Henryk Probus i Henryk głogowski. Stosunki wzajemne w latach 1273–1290, w: „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, nr 42 (1987).