Kultura sabatinowska

Kultura sabatinowskakultura archeologiczna epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od miejscowości Sabatinowka na Ukrainie, gdzie przebadano stanowisko archeologiczne, przynależne do tej kultury.

GenezaEdytuj

Powstanie kultury sabatinowskiej było zwieńczeniem procesów rozgrywających się w obrębie kultury grobów zrębowych. Rozwinęła się ona na bazie ludności kultury ceramiki wielowałeczkowej, przy silnej presji ze strony kultury zrębowej oraz w sytuacji odcięcia przez nią od surowców kaukaskich, co zmusiło ją do kontaktów ze światem siedmiogrodzikim.

Chronologia i obszar występowaniaEdytuj

Kultura sabatinowska rozwijała się według lat kalibrowanych w przedziale czasowym około 1600/1500-1200 lat p.n.e. Powstała w zachodniej części obszarów stepowych między Dnieprem a dolnym Dunajem, skąd rozprzestrzeniła się w kierunku wschodnim po dorzecze Bohu.

GospodarkaEdytuj

W okresie rozwoju kultury sabatinowskiej miało miejsce znaczne polepszenie warunków klimatycznych. Przełożyło się to na ogromne znaczenie upraw rolniczych w omawianej jednostce. Przeważały zboża, o czym świadczą duże ilości znalezisk sierpów brązowych. Duże znaczenie miała również hodowla zwierząt, polegająca na wypasaniu stad w dużej odległości od osad i trzymaniu ich w specjalnych zagrodach. Najprawdopodobniej przechowywano też paszę dla zwierząt, co umożliwiło uniezależnienie produkcji hodowlanej od zmienności pór roku.

Osadnictwo i budownictwoEdytuj

Stosowanie gospodarki rolniczej wpłynęło na znaczne ustabilizowanie osadnictwa. Pomiędzy dolnym Dunajem a Bohem odkryto około siedmiuset osiedli, z których niektóre osiągały wielkie rozmiary. Osady kultury sabatinowskiej lokowane były zarówno w dolinach rzek, jak i w głębi obszarów stepowych. Wokół głównych osad, silnie zabudowanych, o charakterze protomiejskim, rozwinięta była sieć mniejszych osiedli, związanych z wypasem zwierząt. Budowano kamienne, kamienno-ziemne i glinobite, wielopiętrowe budynki. Na jeden budynek składało się kilka izb, osiągały one dość znaczne rozmiary, a charakterystyczną i często występującą formą były apsydy.

InwentarzEdytuj

W ceramice omawianej jednostki kulturowej charakterystyczne były ucha sięgające wysoko ponad krawędź wylewu. Wśród naczyń zachowały się także przypadki wykonanych z surowców organicznych mis (drewno, kora drzewna). Niezwykle rozwinięta była metalurgia i odlewnictwo, uzależnione od surowców siedmiogrodzkich, jednak niezależne w formach wytworów, które znamy z ich znalezisk oraz licznych form odlewniczych. Liczne są sztylety, przypominające kształtem te z kultury grobów zrębowych, siekierki z tulejką, sierpy, groty włóczni i oszczepów, brzytwy, szpilki, bransolety, czy wisiorki.

Zanik i wpływ na rozwój innych kulturEdytuj

Od XIII wieku p.n.e. zaczął nasilać się proces wysychania pastwisk stepowych, co między XIII a VII wiekiem p.n.e. doprowadziło do przesunięcia się granicy obszarów półpustynnych o 200 kilometrów na północ. Wywołało to znaczne problemy gospodarcze i zmusiło część ludności do poszukiwania nowych siedzib. Przypuszcza się, że wraz z innymi ludami, ludność kultury sabatinowskiej wzięła udział w wędrówce Ludów Morza i wywędrowała w kierunku Azji Mniejszej. Pozostała jej część wzięła udział w kształtowaniu się kultury biełozierskiej.

BibliografiaEdytuj

  • Encyklopedia historyczna świata, tom I, Prehistoria, pod red. Janusza Krzysztofa Kozłowskiego, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1999.
  • Stary i nowy świat (Od „rewolucji” neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego), pod red. Joachima Śliwy, Świat Książki, Fogra Oficyna Wydawnicza, Kraków 2005.