Kurcinka (Crataerina pallida) – owad z rodziny narzępikowatych. Pasożyt zewnętrzny ptaków: jerzyków i (rzadziej) jaskółkowatych, na których zazwyczaj pasożytuje inny narzępik: Ornithomyia biloba.

Crataerina pallida
Latreille, 1811
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Podgromada

uskrzydlone

Rząd

muchówki

Rodzina

narzępikowate

Rodzaj

Crataerina

Gatunek

Crataerina pallida

Imago tego owada ma długość od 6 do 9 mm, ciało trójkątne, z ostro zakończonym ryjkiem, silnie spłaszczone grzbietobrzusznie, rozszerzające się ku tyłowi. Skrzydła są znacznie zredukowane, nie nadają się do lotu aktywnego, lecz są pomocne podczas szybowania z wiatrem i utrzymania równowagi na ciele żywiciela. Na stopach potrójne pazurki ułatwiające utrzymanie się na żywicielu. Oczy są małe, nie występują przyoczka.

Dorosłe osobniki mają ubarwienie od jasno- do ciemnobrązowego.

Przystosowania do pasożytnictwa

edytuj

Kurcinka ma szereg przystosowań, które zmniejszają szansę na usunięcie przez gospodarza. Krótkie, ostre włoski pokrywające ciało, pozwalają na znalezienie punktu podparcia na piórach ptaka. Nogi są w kształcie krótkich ostrych haków, stopy mają potrójne pazurki ułatwiające utrzymanie się na żywicielu. Ma twardy egzoszkielet, który chroni przed zgnieceniem. Dzięki grzbieto-brzusznie spłaszczonemu ciału, kurcinki zwinnie poruszają się wśród piór.

Występowanie

edytuj

Kurcinka występuje na wszystkich kontynentach, najobficiej jednak w obszarach subtropikalnych i tropikalnych[1].

Ekologia

edytuj

Występuje dymorfizm płciowy – samice są znacznie większe od samców. Ponadto na odwłoku u samców znajduje się czarny pierścień, u samic widoczne są dwa czarne ślady[2].

Crataerina pallida ma bardzo krótki cykl rozwojowy i stosunkowo niską płodność – samice mogą złożyć nowe larwy co 6 do 8 dni, a więc prawdopodobnie mogą wydać od 12 do 15 larw w ciągu całego życia[3]. Istnieje silny związek między cyklem życia kurcinki, a sezonem lęgowym gospodarza, choć warunki pogodowe mogą wpływać na pojawienie się nowych osobników. Kopulacja odbywa się na żywicielu[1]. Samica nie składa jaj. Larwy rozwijają się pojedynczo w odpowiednio do etapu rozwoju powiększających się odwłokach. Odżywiają się płynem produkowanym przez tzw. gruczoły mleczne, znajdujące się w ścianie jajowodu[1]. Natychmiast po ich opuszczeniu przepoczwarczają się i atakują pisklęta i ptaki dorosłe. Kurcinki bardzo sprawnie poruszają się wśród piór, spłoszone mogą wydostawać się na zewnątrz w miejscach bezpiórych lub słabo opierzonych. U jerzyków wypadłych z gniazda przebywają w miejscach najgęściej upierzonych (zapewne też dobrze ukrwionych) na szyi oraz na dolnej części grzbietu, tuż nad kuprem. Co 5 dni wysysają średnio 25 mg krwi[2]. Kurcinki przy masowym występowaniu często powodują padnięcia jerzyków, głównie młodych spowodowane osłabieniem na skutek nadmiernej utraty krwi (zanotowano przypadek jerzyka, który miał na ciele 6 sztuk tych ektopasożytów, możliwe że część już się rozproszyła). U ludzi, sporadycznie zdarzające się ugryzienia są odczuwane jako bolesne i słabo się goją, może dojść do przeniesienia chorób odzwierzęcych.

Kurcinka może być ofiarą pasożytniczych os z rodziny siercinkowatych[4].

 
Strona brzuszna

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. a b c Lech Borowiec, Część XXVIII. Muchówki – Diptera. Wpleszczowate – Hippoboscidae. Klucze do oznaczania owadów Polski, M. Mroczkowski, D. Tarnawski, A. Warchałowski (red.), Warszawa-Wrocław: PWN, 1984.
  2. a b Mark D. Walkera, Ian D. Rotherhamb, Common Swift Louse Fly, Crataerina pallida: An Ideal Species for Studying Host-Parasite Interactions, 10 (193), 2010, s. 1–15.
  3. Richard W. Small, A review of Melophagus ovinus(L.), the Sheep Ked. Veterinary Parasitology, 130(1-2), 2005.
  4. Mark D. Walker, Ian D. Rotherham, The Common Swift Louse Fly, Crataerina pallida: An Ideal Species for Studying Host-Parasite Interactions, „Journal of Insect Science”, 10, 2010, DOI10.1673/031.010.19301, ISSN 1536-2442, PMID21268705, PMCIDPMC3029137 [dostęp 2018-11-02].

Bibliografia

edytuj
  • Władysław Strojny: Nasze zwierzęta. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Rolnicze i Leśne, 1981. ISBN 83-09-00045-6. OCLC 749664249.
  • V.J. Stanek: Wielki Atlas owadów. Warszawa: PWRiL, 1972.

Linki zewnętrzne

edytuj