Otwórz menu główne

Kuryłówka

wieś w województwie podkarpackim
Ten artykuł dotyczy wsi w Polsce. Zobacz też: Kuryłówka (obwód winnicki) – wieś na Podolu, miejsce narodzin Ignacego Paderewskiego.

Kuryłówkawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leżajskim, w gminie Kuryłówka[4][5].

Kuryłówka
Cerkiew greckokatolicka z 1896 obecnie rzymskokatolicki kościół filialny św. Mikołaja
Cerkiew greckokatolicka z 1896 obecnie rzymskokatolicki kościół filialny św. Mikołaja
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat leżajski
Gmina Kuryłówka
Sołectwo Borek Wiesław
Liczba ludności (2011) 1681[1][2]
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 37-303[3]
Tablice rejestracyjne RLE
SIMC 0653222
Położenie na mapie gminy Kuryłówka
Mapa lokalizacyjna gminy Kuryłówka
Kuryłówka
Kuryłówka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kuryłówka
Kuryłówka
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kuryłówka
Kuryłówka
Położenie na mapie powiatu leżajskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu leżajskiego
Kuryłówka
Kuryłówka
Ziemia50°17′50″N 22°27′53″E/50,297222 22,464722

Wieś królewska Kuryłowka, położona była w 1589 roku w starostwie niegrodowym leżajskim w ziemi przemyskiej województwa ruskiego[6]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Kuryłówka.

W Kuryłówce urodził się:

Spis treści

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Kuryłówka[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0653239 Cztery Chałupy część wsi
0653245 Mielniki część wsi
0653251 Polski Koniec część wsi
0653268 Ruski Koniec część wsi

KalendariumEdytuj

Historia Kuryłówki[7].
  • ok. 1000 lat p.n.e. – pierwsze ślady pobytu człowieka (stanowiska archeologiczne kultury przeworskiej w Tarnawcu i Ożannie)
  • okres rzymski – intensywny rozwój osadnictwa (znaleziska monet rzymskich w Tarnawcu)
  • IV w. – najazdy Hunów
  • V w. – początki tworzenia i ugruntowania kultury wczesnosłowiańskiej
  • od X w. nieprzerwane osadnictwo (miejsce dogodne pod względem obronnym)
  • 981 – książę kijowski Włodzimierz Wielkim opanowuje te teren i włącza je do Księstwa Kijowskiego
  • 1018 – Bolesław Chrobry przyłącza na powrót tereny do Polski
  • 1031 – ponowne przyłączenie tych ziem do Rusi
  • XIII w. – najazdy Tatarów Czyngis-chana
  • 1344 – przyłączenie do państwa polskiego przez Kazimierza Wielkiego
  • XIV wiek – Kuryłówka należy do dóbr królewskich w północno-wschodniej części województwa ruskiego. Złupiona i spalona przez wojska Kantymira Murzy
  • ok. 1515 – lokalizacja osady Kuryłówka
  • 1524- najazdy i spustoszenie ziem przez ordy tatarskie
  • 1565–1570 – połączenie dwóch osad (Wywłoki i Kuryłówki) w jedną wieś o nazwie Kuryłówka.
  • początek XVII w. – pojawia się w dokumentach nazwa Tarnawiec. Dziedziczka Zofia ze Sprowy Odrowąż nadała przysiółkowi Kuryłówki nazwę Tarnawiec na cześć nieżyjącego męża – bezpotomnego dziedzica Jana Krzysztofa Tarnowskiego
  • 1624 – napad Tatarów,
  • 1655 – napaść Szwedów
  • 1657 – zniszczenia, rabunek i mordy dokonywane kolejno przez Szwedów i wojska księcia Rakoczego
  • od połowy XVIII w. – powolne dźwiganie się ziem ze zniszczeń. Kuryłówka liczy 163 gospodarstwa, Ożanna – 99, a Brzyska Wola – 10
  • 1768–1772 – udział mieszkańców w Konfederacji Barskiej
  • 1772 – tereny dzisiejszej gminy włączone do zaboru Austriackiego.
  • 1786 – osadzenie niemieckich kolonistów w Tarnawcu (Dornbachu)
  • 1812 – erygowanie parafii w Tarnawcu z pierwszym proboszczem ks. Leopoldem Lewickim. Sprowadzenie kolonistów niemieckich (luteranów) do przysiółku Cieplic odtąd zwanego Kolonią.
  • 1819 – większość ziem starostwa leżajskiego, w tym ziemie Kuryłówki, nabywa hrabia Wojciech Mier
  • 1830–1831 – ziemie te odkupuje hrabia Alfred Potocki
  • 1863 – wybuch powstania styczniowego. W okolicy Kulna przechodzą na teren Królestwa Kongresowego oddziały powstańcze
  • 1867 – zakończenie procesu o tzw. „zbieranie leżaniny”, który chłopi z Kuryłówki i Brzyskiej Woli wytoczyli hrabiemu Potockiemu. Wyrokiem sądu zezwolono chłopom na zbieranie w lesie suchych gałęzi i wierzchołków drzew nie grubszych od ręki
  • 1872 – zakończenie budowy cerkwi prawosławnej w Kulnie
  • 1887 – otwarcie poczty w Kuryłówce
  • 1896 – otwarcie cerkwi greckokatolickiej w Kuryłówce. Rozbudowa kościoła w Kuryłówce – postawienie dwóch kaplic, babińca i wieży na sygnaturkę oraz dzwonnicy
  • 1908 – zawiązanie przez księdza Juliana Krzyżanowskiego tzw. Kasy Stefczyka w Tarnawcu.
  • 1910 – rozpoczęto budowę kościoła w Kolonii Polskiej z inicjatywy ks. Stanisława Szpetnara
  • 1914 – erygowanie parafii w Kolonii Polskiej.
  • 1915 – walki pozycyjne na linii Sanu. Ogromne zniszczenia wsi Kuryłówka, Tarnawiec i Kolonia Polska
  • 1924 – wielki wylew Sanu
  • 1925 – budowa nowych szkół w Brzyskiej Woli, Kuryłówce i Kolonii Polskiej dzięki ks. Stanisławowi Szpetnarowi.
  • 1928 – utworzenie posterunków policji w Brzyskiej Woli i Kuryłówce
  • 1934 – utworzenie gminy zbiorowej w Kuryłówce. W jej skład weszły wsie: Kuryłówka, Brzyska Wola, Wólka Łamana, Jastrzębiec, Rzuchów, Stare Miasto, Siedlanka (obecnie część Leżajska), Przychojec, Tarnawiec i Ożanna[8]. Wójtem gminy zostaje Jan Skiba, kolejnym – Jan Uchniat
  • 12–18 maja 1935 – manifestacje patriotyczne związane ze śmiercią marszałka Józefa Piłsudskiego w Tarnawcu i Kuryłówce
  • 21 maja 1936 – uroczyste otwarcie betonowego mostu na Sanie w Kuryłówce (faktycznie otwarty w kwietniu 1936, konstruktorem był inż. Leon Groch ze Lwowa)[9]
  • 1937 – strajki chłopskie. Blokada dostaw artykułów rolnych do Leżajska na moście w Kuryłówce
  • 1938 – epidemia czerwonki w Ożannie. Zmarły 24 osoby
  • 13 września 1939 – wysadzenie mostu na Sanie
  • 14 września 1939 – delegacja ukraińskich nacjonalistów uroczyście wita w Kuryłówce oddziały niemieckie
  • 30 września 1939 – do Kuryłówki wkraczają oddziały armii sowieckiej
  • 26 października 1939 – gmina Kuryłówka włączona do Generalnego Gubernatorstwa. Wójtem gminy zostaje Jan Kahl, sekretarzem Adolf Schonborn
  • 3 listopada 1939 – podczas konferencji w Łańcucie aresztowani zostają nauczyciele z gminy Kuryłówka (m.in. Józef Szczęsny, Ludwik Fus). Józef Wójcik i Józef Szczęsny tworzą pierwsze struktury konspiracyjne Związku Walki Zbrojnej
  • 13 czerwca 1940 – aresztowanie kierownika szkoły powszechnej w Kuryłówce Józefa Szczęsnego
  • sierpień 1940 – wójtem gminy zostaje Adolf Schonborn
  • 1941 – Niemcy przed inwazją na Związek Radziecki budują most na Sanie i betonową drogę w kierunku Naklika. Utworzenie niemieckiej szkoły powszechnej w Tarnawcu
  • 14 sierpnia 1942 – pacyfikacja Kulna. Niemcy zabijają 22 Ukraińców i 73 Żydów (ich mogiła znajduje się w lesie za wsią[10])
  • wrzesień 1942 – pacyfikacja Kuryłówki. Bartłomiej Kościułek, Franciszek Skiba, Michał Czapla, Antoni Błoński, Antoni Makara, Aleksander Muskus, Franciszek Końcio, Tadeusz Ćwikła, Filip Nicpoń, Andrzej Krzywko, Konstanty Kuryło, Andrzej Hajdasz, Hybciński, Uchacz wywiezieni do obozu na Majdanku, skąd nie powrócili. Likwidacja kuryłowskich Żydów
  • 1943 – powstanie posterunku policji ukraińskiej w Kuryłówce
  • 1 sierpnia 1943 – zamach na Quislinga w lasach brzyskowolskich
  • grudzień 1943 – po klęsce w Grabach z oddziału „Ojca Jana” wyodrębnia się grupa partyzantów pod dowództwem „Wołyniaka”
  • luty/marzec 1944 – rajd sowieckich partyzantów Piotra Werszyhory. Krwawe boje w okolicy Brzyskiej Woli, Ożanny i Dąbrowicy
  • kwiecień 1944 – likwidacja wójta Adolfa Schonborna
  • 29 czerwca 1944 – pacyfikacja przez Kałmuków Brzyskiej Woli, Kuryłówki, Tarnawca i Ożanny
  • lipiec 1944 – wkroczenie na ziemię kuryłowską oddziałów 13 Armii I Frontu Ukraińskiego. Zarząd administracyjny sprawowany przez wojskowego komisarza wojennego. Utworzenie szpitala polowego dla żołnierzy sowieckich w Kuryłówce
  • kwiecień 1945 – odtworzenie gminy Kuryłówka (7010 mieszkańców). W skład gminy wchodziły gromady Kuryłówka, Brzyska Wola, Piskorowie i Stare Miasto. Wójtami gminy byli Andrzej Ćwikła, Michał Parobek, Władysław Dąbek, Józef Paczocha i Władysław Pastuła
  • kwiecień 1945 – aresztowanie i zabójstwo przez UB Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak – żony dowódcy oddziału AK majora Franciszka Przysiężniaka
  • 7 maja 1945 – bitwa pod Kuryłówką – największa na ziemiach polskich bitwa oddziałów polskiego podziemia (NZW) z sowietami, w której zginęło około 70 enkawudzistów
  • 1945–1946- Wysiedlenie obywateli polskich narodowości ukraińskiej do ZSSR
  • 1947- Akcja „Wisła”. Wysiedlenie osób narodowości ukraińskiej na tzw. „Ziemie Odzyskane”
  • po II wojnie światowej – różne akcje partyzantki niepodległościowej przeciwko komunistom
  • jesień 1947 – oddział NZW Adama „Garbatego” Kuszy wysadził w powietrze budynek przeznaczony na siedzibę milicji w Kuryłówce
  • 22 lipca 2007 – przez wieś przeszła trąba powietrzna, niszcząca kilkadziesiąt zabudowań gospodarskich
  • 2008 – kolejny raz (poprzednio w 1993 roku) przez Kuryłówkę przejeżdżał kolarski wyścig Tour de Pologne

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-19].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  6. Aleksander Jabłonowski, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 7. Ziemie ruskie. Ruś Czerwona. Cz. 1, Warszawa 1901, s. 23.
  7. Historia Kuryłówki.
  8. Biblioteka Jagiellońska. „Lwowski Dziennik Wojewódzki” – Rozporządzenie Wojewody Lwowskiego o podziale obszaru gmin wiejskich na gromady strona 214.
  9. Otwarcie nowego mostu na sanie pod Kuryłówką. „Wschód”, s. 7, nr 9 z 20 kwietnia 1936. 
  10. Kulno – miejsce egzekucji i pochówku ofiar mordu, sztetl.org.pl [dostęp 2016-08-01].

Linki zewnętrzneEdytuj