Kwezal herbowy

Kwezal herbowy[3], quetzal (Pharomachrus mocinno) – gatunek ptaka z rodziny trogonów (Trogonidae) zamieszkujący tereny od południowego Meksyku po Kostarykę i zachodnią część Panamy. Najliczniejszy w Gwatemali i Hondurasie. Odgrywał znaczącą rolę w wierzeniach ludów Mezoameryki. Jest bliski zagrożenia wyginięciem.

Kwezal herbowy
Pharomachrus mocinno[1]
De la Llave, 1832
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd trogony
Rodzina trogony
Rodzaj Pharomachrus
Gatunek kwezal herbowy
Podgatunki
  • P. m. mocinno de la Llave, 1832
  • P. m. costaricensis Cabanis, 1869
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Opis gatunkuEdytuj

Przedstawiciele obu płci są krępymi ptakami o dużych głowach. Samiec kwezala herbowego jest powszechnie uważany za jednego z najpiękniejszych ptaków na świecie. Ma jaskrawe upierzenie – połyskujący zielony wierzch i karmazynowy spód ciała. Ma też niezwykle długie pokrywy nadogonowe, sięgające poza sterówki i tworzące sięgający 60 cm długości tren[4]. Pokrywy podogonowe są śnieżnobiałe. Na wierzchu głowy posiada krótkie, stojące i włosowate pióra tworzące rodzaj „fryzury”. Samica upierzona jest nieco skromniej: nie posiada trenu ani stojących piór na głowie, pierś jest bardziej szara, a karmazynowy kolor znajduje się tylko w dolnej części brzucha. Wierzch ciała opalizujący, zielony jak u samca[5]. Kwezal często długi czas przesiaduje bez ruchu, dlatego też mimo jaskrawego upierzenia trudno go dostrzec.

Samiec
Samica
Średnie wymiary

Długość ciała ok. 35–40 cm (bez ozdobnych piór ogona u samca), masa ok. 210 g.

Biotop

Pierwotne lasy deszczowe Ameryki Środkowej na wysokości od 1300 do 3000 m n.p.m.[5]

Pożywienie

Głównie owoce, ale także owady chwytane na ziemi lub gałęzi z lotu[6], rzadziej żaby lub jaszczurki[7].

Rozmnażanie

Gnieżdżą się w dziuplach, gdzie samica składa 2 jaja[6]. Wysiadywaniem zajmują się obydwoje rodzice – samce w dzień, samice w nocy, przy czym długi tren samca w trakcie wysiadywania zagina się nad głową i wystaje z dziupli. Po 18 dniach wykluwają się nagie i niedołężne pisklęta. Karmią je zarówno samiec, jak i samica, przy czym często zdarza się, że w momencie dorastania piskląt samica zaprzestaje karmienia wcześniej, zanim młode są samodzielne i na koniec karmi je tylko samiec.

PodgatunkiEdytuj

Wyróżnia się dwa podgatunki Pharomachrus mocinno[3][8]:

  • kwezal herbowy (Pharomachrus mocinno mocinno) de la Llave, 1832 – południowy Meksyk do północnej Nikaragui
  • kwezal kostarykański (Pharomachrus mocinno costaricensis) Cabanis, 1869 – Kostaryka do zachodniej Panamy

Znaczenie w kulturzeEdytuj

Odgrywał ważną rolę w mitologii prekolumbijskiej (Azteków i Majów). Nazwa ptaka pochodzi z języka nahuatl używanego przez Azteków. Majowie zabicie ptaka karali śmiercią, zaś sami po złapaniu i wyrwaniu ozdobnych i cenionych piór wypuszczali ptaka na wolność. Konkwistadorzy znieśli zakaz zabijania kwezali i przez kolejne 400 lat przebywania w obrębie jego zasięgu ograniczyli występowanie gatunku do wysoko położonych górskich lasów[4].

Dziś jego wizerunek znajduje się na fladze i w godle Gwatemali, nazwę „kwezal” nosi również miasto w tym kraju i jego waluta.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Pharomachrus mocinno, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pharomachrus mocinno. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Trogonidae Lesson, 1828 - trogony - Trogons (Wersja: 2020-01-12). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-17].
  4. a b Sheri L. Williamson & P. R. Colston: Trogonidae. W: Ptaki. Wszystkie rodziny świata. Buchmann, 2010, s. 363. ISBN 978-83-7670-263-6.
  5. a b pod red. Przemysława Busse: Mały słownik zoologiczny. Ptaki T.I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 309–310. ISBN 83-214-0043-4.
  6. a b G. R. Cunningham-Van Someren: Czepigonowate i trogony (w:) Encyklopedia. Zwierzęta. Warszawa: Elipsa, 1999, s. 359. ISBN 83-85152-34-2.
  7. Ashley Dayer: Resplendent Quetzal (Pharomachrus mocinno) (ang.). Neotropical Birds Online (T. S. Schulenberg, Editor). [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-08)].
  8. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-05-17].

Linki zewnętrzneEdytuj