Laliki

wieś w województwie śląskim

Lalikiwieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, jedno z pięciu sołectw gminy Milówka o powierzchni 1360 ha i ludności 1025, co daje gęstość zaludnienia równą 75 os./km²[2]. Jedna z najmłodszych wsi całego regionu: powstała z wyodrębnienia się z miejscowości Szare w 1948[5][6][7].

Laliki
wieś
Ilustracja
Krajobraz Lalik
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

żywiecki

Gmina

Milówka

Wysokość

570-800[2] m n.p.m.

Liczba ludności (2018)

957[3]

Strefa numeracyjna

33

Kod pocztowy

34-373[4]

Tablice rejestracyjne

SZY

SIMC

0062283

Położenie na mapie gminy Milówka
Mapa konturowa gminy Milówka, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Laliki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Laliki”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Laliki”
Położenie na mapie powiatu żywieckiego
Mapa konturowa powiatu żywieckiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Laliki”
Ziemia49°32′38″N 19°00′53″E/49,543889 19,014722[1]
Strona internetowa

Położenie

edytuj

Miejscowość jest położona na terenie Międzygórza Jabłonkowsko-Koniakowskiego, na pograniczu Beskidu Żywieckiego i Beskidu Śląskiego, na wysokości 570–800 m n.p.m.[2]. Leży przy drodze ekspresowej S1 Bielsko-BiałaZwardoń, w ciągu której znajduje się tunel drogowy Emilia, którego długość wynosi 678 m. Krzyżuje się tu z nią droga wojewódzka nr 943 do Istebnej.

 
Widok na Szkołę, Straż Pożarną i Ośrodek wypoczynkowy Laliki na tle Szklanówki, Beskidów i Tatr.

Integralne części wsi

edytuj
Integralne części wsi Laliki[8][9]
przysiółki Krawce, Pochodzita, Stańcówka, Wołowiec
części wsi Berkówka, Cerla, Kasperki, Koszutówka, Kotłówka, Krutaki, Kubaszczyki, Laliki Małe, Obrót, Pawliczne, Piekło, Suche, Szklanówka, Tarliczne, Złamane

Miejscowość charakteryzuje się rozproszoną zabudową, a domy grupują się w wielu odrębnych przysiółkach. W przysiółku Pochodzita znajduje się drewniany kościółek i cmentarz[5], natomiast w przysiółku Wołowiec szkoła podstawowa i ośrodek rehabilitacyjno-szkoleniowo-wypoczynkowy[10].

Historia

edytuj

Grupa domów i polana nazwana była od ich właścicieli, rodziny o nazwisku Lalik[11]. Na teren przysiółka Pochodzita pierwsi osadnicy przybyli w 1720 r. w związku z założeniem tu pańskiego folwarku[12].


W Lalikach, będących jeszcze częścią miejscowości Szare, na górze Szklanówka pod koniec II wojny światowej rozegrał się finał walk o wyzwolenie Żywiecczyzny. Zimą 1945 r. na terenie wsi Niemcy zbudowali siłami miejscowej ludności w ramach robót przymusowych szereg bunkrów, sieci okopów i innych umocnień, w których bronili się do końca kwietnia. Ślady tych umocnień, m. in. fragmenty tzw. „zębów smoka”, można odnaleźć na terenie Lalik do dziś[13].

Do 1948 obszar wsi był częścią miejscowości Szare i znany był także jako Szare Gronie[5][6][7]. W 1948 z Szarego wyodrębniono przysiółki Laliki, Kasperki i Pochodzita tworząc nową wieś. Spośród osiedli do Lalik dołączone zostały Piekło, Stańcówka, Wołowiec, Wełniakówka, Kosarzyska, Rupienka i częściowo Rachowiec. 5 kwietnia 1949 w wykazie zwardońskiej Agencji Pocztowej do gromady Szare Gronie należały osiedla: Piekło, Stańcówka, Rachowiec, Krawce, Laliki, Wełniakówka, Pochodzita, Pańska Łąka, Kosarzyska, Rupienka i Węglarze[14] mające łącznie 1144 mieszkańców.

W latach 1954-1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Laliki, po jej zniesieniu w gromadzie Milówka. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

 
Willa Kuliga w przysiółku Piekło
 
Laliki na mapie z 1924 r.

W miejscowości dobrze kultywowane są tradycyjne zwyczaje ludowe, m. in. aktywne są tu co roku grupy kolędnicze, znane pod nazwą „dziadów”. Nie ma bowiem lepszych dziadów nad dziady z Lalik, corocznie sprawujących ten piękny obrzęd w okolicy Nowego Roku - podawał w 1992 r. Władysław Sosna[12].

Zabytki

edytuj
 
Widok ogólny kaplicy Narodzenia Matki Bożej w Tarlicznem
 
Kościół NMP Nieustającej Pomocy w przysiółku Pochodzita
 
Kościół NMP Nieustającej Pomocy w Pochodzitej

We wsi znajduje się kaplica na Tarlicznem, której pochodzenie datowano na 1688 rok[5], jednak pochodzi z 1826 roku[15]. Wybudował ją Szczepan Kuśnierz. Murowana, kryta gontowym dachem z dużym okapem od frontu i nowszą wieżyczką. Wewnątrz ołtarz w stylu ludowego baroku[13].

W Lalikach-Pochodzitej znajduje się kościół filialny pw. NMP Nieustającej Pomocy - interesujący przykład współczesnej architektury sakralnej. Kaplica, zbudowana z inicjatywy księdza Stanisława Fijałka w 1947 r.[12] na miejscu starszej, spalonej pod koniec II wojny światowej, została rozbudowana do obecnej postaci w 1965 r. Budowla konstrukcji zrębowej, od wschodu wieża nad nawą. Wewnątrz kościoła wyposażenie, będące dziełem ludowych twórców z Koniakowa i Lalik: Jan Krężelok, Michał Porębski, Ludwik i Franciszek Zawadowie, Franciszek jakus i Franciszek Wojtas[13]. Kościół znajduje się na   szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.

 
Umocnienia przeciwczołgowe „Zęby Smoka” w Lalikach

Religia

edytuj

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi Kościół rzymskokatolicki (parafia Zesłania Ducha Świętego).

Ludzie związani z Lalikami

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 66276
  2. a b c UG Milówka: Statut Sołectwa Laliki. [w:] www.milowka.com.pl [on-line]. 2009-12-28, 2009. [dostęp 2011-01-01].
  3. Milówka w liczbach. beskidLIVE.pl, 11 września 2019. [dostęp 2020-12-17].
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 638 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  5. a b c d Mirosław Barański: Beskid Śląski. Przewodnik, Wydanie I. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2007, s. 411. ISBN 978-83-89188-71-7.
  6. a b Historia Lalików. [w:] www.laliki.masternet.pl [on-line]. 2008-29-02. [dostęp 2011-01-01].
  7. a b Gmina Milówka. [w:] Nad Sołą i Koszarawą, rok IX, nr 9 (184) [on-line]. 29 kwietwnia 2006. [dostęp 2018-09-10].
  8. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  9. GUS. Rejestr TERYT.
  10. Ośrodek w Lalikach. oficjalna strona.
  11. Bronisław Gustawicz, Laliki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 65.
  12. a b c Władysław Sosna: Dookoła Beskidu Śląskiego. Przewodnik. Katowice: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, Oddział w Katowicach, 1992, s. 80. ISBN 83-900803-0-3.
  13. a b c Mirosław Barański: Beskid Śląski. Przewodnik. Wyd. II. Pruszków: Oficyna Wydawnicza REWASZ, 2019, s. 409. ISBN 978-83-8122-015-6.
  14. Gmina Rajcza: Zwardoń. [w:] www.rajcza.com.pl (Web Archive) [on-line]. [dostęp 2018-09-10].
  15. Ksiądz proboszcz Wojciech Janke. Kapliczka w Lalikach-Tarliczne. „Nad Sołą i Koszarawą”. 13 (164), 2005-07-01. [dostęp 2018-09-10]. 
  16. Katarzyna Niedurny. Mieszkam w Lalikach. Wywiad z Łukaszem Stawarczykiem. „Dwutygodnik.com”. 2021 (312), 07/2021. Zofia Król. Dom Spotkań z Historią. ISSN 2299-8128. (pol.). 

Linki zewnętrzne

edytuj