Otwórz menu główne

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny

Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (szw. Nobelpriset i fysiologi eller medicin) – nagroda przyznawaną corocznie przez Instytut Karolinska za wyjątkowe osiągnięcia naukowe z różnych dziedzin fizjologii lub medycyny.

Jest jedną z pięciu Nagród Nobla ustanowionych w testamencie przez Alfreda Nobla (zm. w 1896 roku)[1]. Jak zapisał on w swoim testamencie, nadzór nad nagrodą sprawuje Fundacja Noblowska, a przyznawana jest ona przez zgromadzenie wybierane przez Instytut Karolinska[2]. Nazywana potocznie „Nagrodą Nobla z medycyny”, w rzeczywistości była precyzyjnie opisana przez Nobla w jego testamencie jako nagroda z fizjologii lub medycyny. Z tego powodu może być przyznana w każdej ze szczegółowych dziedzin obu tych nauk. Pierwszym laureatem nagrody był, w 1901 roku, Emil Adolf von Behring.

Spis treści

Nominacja i selekcja kandydatówEdytuj

Obecnie Nagroda Nobla może być przyznana za dwie różne prace, ale w sumie liczba nagrodzonych osób nie może przekroczyć trzech. Do 1968 roku regulamin zezwalał na przyznanie nagrody większej ilości osób, ale nigdy nie zdarzyło się to w praktyce[3].

Laureaci nagrody są wybierani przez Zgromadzenie Noblowskie Instytutu Karolinska, w skład którego wchodzi 50 profesorów tej instytucji. Ciałem wykonawczym Zgromadzenia jest Komitet Noblowski, który składa się z pięciu członków wybranych przez Zgromadzenie. Nominacja i selekcja kandydatów zaczyna się, we wrześniu roku poprzedzającego nadanie nagrody, przez wysłanie przez Komitet zaproszeń do nominacji do około 3000 profesorów z różnych światowych instytucji naukowych, poprzednich laureatów nagrody i członków Zgromadzenia. Nikt nie może nominować siebie samego. Z końcem stycznia następnego roku upływa termin nominacji, a w lutym Komitet zawęża liczbę nominowanych. Następnie od marca do maja zasięga się opinii wybranych ekspertów, by we wrześniu przedstawić Zgromadzeniu pisemny raport z rekomendowanymi kandydatami. Rekomendacje dyskutuje się na dwóch kolejnych zebraniach Zgromadzenia, które w październiku wybiera ostatecznych laureatów drogą głosowania większościowego. W tym samym miesiącu ogłasza się nazwiska laureatów. Nazwiska nominowanych, jak i nominujących, a także opinie i przebieg wyborów pozostają utajnione (klauzula tajności dotyczy zarówno kontaktów publicznych, jak i prywatnych) przez następne 50 lat[4].

NagrodaEdytuj

Każdy laureat otrzymuje medal, dyplom i nagrodę pieniężną, której wysokość jest różna w różnych latach[5]. W 1901 roku von Behring otrzymał 150 782 korony szwedzkie (SEK)[6]. W 2014 przyznano nagrodę w wysokości 8 000 000 SEK[7]. Nagroda jest uroczyście wręczana 10 grudnia w Sztokholmie, w rocznicę śmierci Nobla[4].

W 1939 roku jeden z laureatów, Niemiec Gerhard Domagk, nie dostał pozwolenia od swojego rządu na odebranie nagrody. Medal i dyplom, ale nie nagrodę pieniężną, otrzymał w późniejszych latach[8].

LaureaciEdytuj

Do 2015 roku 211 osobom przyznano 107 Nagród Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Nagrody nie przyznano w dziewięciu latach: 1915–1918, 1921, 1925, 1940–1942. Do 2016 roku nagrodę dostało dwanaście kobiet[9]. Najmłodszym laureatem nagrody był nagrodzony w wieku 32 lat Frederick Banting (w roku 1923), a najstarszym, mający 87 lat Peyton Rous (w roku 1966). W 1947 roku nagrodę wspólnie otrzymało małżeństwo Gerty i Carl Cori, a w 2014 roku May-Britt i Edvard Moser[10].

Chronologiczna lista laureatów
Rok Laureat Kraj rezydencji/narodowość Uzasadnienie[a]
1901   Emil Adolf von Behring   Cesarstwo Niemieckie „za pracę nad terapią surowicą, w szczególności jej stosowania w leczeniu błonicy, która otworzyła nową drogę w dziedzinie nauk medycznych, dając do rąk lekarza zwycięską broń przeciwko chorobie i śmierci”[11]
1902   Ronald Ross   Wielka Brytania „za pracę nad malarią, którymi pokazał, jak dostaje się ona do organizmu i tym samym stworzył podstawy dla badań tej choroby i metod jej zwalczania”[12]
1903   Niels Ryberg Finsen   Dania „[za] wkład w leczenie chorób, szczególnie gruźlicy skórnej, skoncentrowanymi promieniami świetlnymi, czym otworzył nową drogę dla nauk medycznych”[13]
1904   Iwan Pawłow[14]   Imperium Rosyjskie „w uznaniu pracy nad fizjologią układu trawiennego, przez co zmieniła i powiększyła się wiedza na temat życiowych aspektów tego tematu”[15]
1905   Robert Koch   Cesarstwo Niemieckie „za badania i odkrycia dotyczące gruźlicy[16]
1906   Camillo Golgi   Włochy „w uznaniu za pracę nad strukturą układu nerwowego[17]
  Santiago Ramón y Cajal   Hiszpania
1907   Charles Louis Alphonse Laveran   Francja „w uznaniu prac nad rolą pierwotniaków w powodowaniu chorób”[18]
1908   Ilja Miecznikow[19]   Imperium Rosyjskie „w uznaniu pracy nad odpornością[20]
  Paul Ehrlich   Cesarstwo Niemieckie
1909   Emil Theodor Kocher   Szwajcaria „za pracę nad fizjologią, patologią i chirurgią tarczycy[21]
1910   Albrecht Kossel   Cesarstwo Niemieckie „w uznaniu wkładu w naszą wiedzę na temat chemii komórki poczynionego w jego pracy nad białkami, włączając w to substancje nukleinowe[22]
1911   Allvar Gullstrand   Szwecja „za pracę nad dioptryką oka[23]
1912   Alexis Carrel   Francja „[za] pracę nad techniką szwu naczyń i transplantacją naczyń krwionośnych i organów[24]
1913   Charles Richet   Francja „[za] pracę nad anafilaksją[25]
1914   Robert Bárány   Austro-Węgry „za pracę nad fizjologią i patologią układu przedsionkowego[26]
1915 nagrody nie przyznano
1916 nagrody nie przyznano
1917 nagrody nie przyznano
1918 nagrody nie przyznano
1919   Jules Bordet   Belgia „za odkrycia związane z odpornością[27]
1920   Schack August Steenberg Krogh   Dania „za odkrycie mięśniowego mechanizmu regulacyjnego kapilar[28]
1921 nagrody nie przyznano
1922   Archibald Vivian Hill   Wielka Brytania „za odkrycia związane z wytwarzaniem ciepła w mięśniach[29]
  Otto Fritz Meyerhof   Rzesza Niemiecka „za odkrycie ścisłego związku pomiędzy zużyciem tlenu, a metabolizmem kwasu mlekowego w mięśniu”[29]
1923   Frederick Grant Banting   Kanada „za odkrycie insuliny[30]
  John James Richard Macleod   Kanada
1924   Willem Einthoven   Holandia „za odkrycie zasady elektrokardiogramu[31]
1925 nagrody nie przyznano
1926   Johannes Andreas Grib Fibiger   Dania „za odkrycie Spiroptera carcinoma[32]
1927   Julius Wagner-Jauregg   Austria „za odkrycie terapeutycznego znaczenia inokulacji malarii w leczeniu porażenia postępującego[33]
1928   Charles Jules Henri Nicolle   Francja „za pracę nad tyfusem[34]
1929   Christiaan Eijkman   Holandia „za odkrycie witaminy hamującej zapalenie nerwów”[35]
  Frederick Gowland Hopkins   Wielka Brytania „za odkrycie witamin stymulujących wzrost”[35]
1930   Karl Landsteiner   Austria „za odkrycie ludzkich grup krwi[36]
1931   Otto Heinrich Warburg   Rzesza Niemiecka „za odkrycie natury i zasady działania enzymu oddechowego[37]
1932   Charles Scott Sherrington   Wielka Brytania „za odkrycia dotyczące funkcji neuronów[38]
  Edgar Douglas Adrian   Wielka Brytania
1933   Thomas Hunt Morgan   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące roli chromosomu w dziedziczeniu[39]
1934   George Hoyt Whipple   Stany Zjednoczone „za odkrycia związane z leczeniem wątroby w przypadkach anemii[40]
  George Richards Minot   Stany Zjednoczone
  William Parry Murphy   Stany Zjednoczone
1935   Hans Spemann   III Rzesza „za odkrycie efektu organizatora podczas rozwoju zarodkowego[41]
1936   Henry Hallett Dale   Wielka Brytania „za odkrycie dotyczące chemicznego przekazywania impulsów nerwowych[42]
  Otto Loewi   Austria
1937   Albert Szent-Györgyi[43]   Węgry „za odkrycia dotyczące biologicznych procesów spalania, ze szczególnym uwzględnieniem witaminy C i przemian fumaranu[44]
1938   Corneille Jean François Heymans   Belgia „za odkrycie funkcji pełnionej przez zatokę szyjną i kłębek szyjny w regulacji oddychania”[45]
1939   Gerhard Domagk   III Rzesza „za odkrycie antybakteryjnych właściwości prontosilu[46]
1940 nagrody nie przyznano
1941 nagrody nie przyznano
1942 nagrody nie przyznano
1943   Carl Peter Henrik Dam   Dania „za odkrycie witaminy K[47]
  Edward Adelbert Doisy   Stany Zjednoczone „za odkrycie chemicznej natury witaminy K”[47]
1944   Joseph Erlanger   Stany Zjednoczone „za odkrycia związane z wysoce zróżnicowanymi funkcjami pojedynczych włókien nerwowych[48]
  Herbert Spencer Gasser   Stany Zjednoczone
1945   Alexander Fleming   Wielka Brytania „za odkrycie penicyliny i jej leczniczego działania w różnych chorobach zakaźnych[49]
  Ernst Boris Chain   Wielka Brytania
  Howard Walter Florey   Australia
1946 Hermann Joseph Muller   Stany Zjednoczone „za odkrycie indukcji mutacji za pomocą napromieniowywania promieniami X[50]
1947   Carl Ferdinand Cori   Stany Zjednoczone „za odkrycie przebiegu katalitycznej przemiany glikogenu[51]
  Gerty Theresa Cori[52]   Stany Zjednoczone
  Bernardo Alberto Houssay   Argentyna „za odkrycie roli odgrywanej przez hormon przedniego płata przysadki w metabolizmie węglowodanów”[51]
1948   Paul Hermann Müller   Szwajcaria „za odkrycie wysokiej skuteczności DDT, jako kontaktowego środka trującego przeciwko wielu stawonogom[53]
1949   Walter Rudolf Hess   Szwajcaria „za odkrycie funkcjonalnej organizacji śródmózgowia, jako ośrodka koordynującego aktywność organów wewnętrznych”[54]
  Antonio Caetano De Abreu Freire Egas Moniz   Portugalia „za odkrycie terapeutycznej wartości lobotomii w pewnych psychozach[54]
1950   Philip Showalter Hench   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące hormonów kory nadnerczy, ich struktury i działania biologicznego”[55]
  Edward Calvin Kendall   Stany Zjednoczone
  Tadeusz Reichstein   Szwajcaria
  Polska
1951   Max Theiler   Związek Południowej Afryki „za odkrycia związane z żółtą gorączką i jej zwalczaniem”[56]
1952   Selman Abraham Waksman   Stany Zjednoczone „za odkrycie streptomycyny, pierwszego antybiotyku skutecznego w zwalczaniu gruźlicy[57]
1953   Hans Adolf Krebs   Wielka Brytania „za odkrycie cyklu kwasu cytrynowego[58]
  Fritz Albert Lipmann   Stany Zjednoczone „za odkrycie koenzymu A i jego pośredniczącej roli w metabolizmie”[58]
1954   John Franklin Enders   Stany Zjednoczone „za odkrycie zdolności wirusa polio do wzrostu w kulturach różnego rodzaju tkanek[59]
  Frederick Chapman Robbins   Stany Zjednoczone
Thomas Huckle Weller   Stany Zjednoczone
1955   Axel Hugo Theodor Theorell   Szwecja „za odkrycia dotyczące natury i działania enzymów oksydacyjnych”[60]
1956 André Frédéric Cournand   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące cewnikowania serca i patologicznych zmian w układzie krążenia”[61]
  Werner Forssmann   RFN
Dickinson W. Richards   Stany Zjednoczone
1957   Daniel Bovet   Włochy „za odkrycia dotyczące syntetycznych związków, które hamują działanie pewnych substancji w organizmie i szczególnie do ich działania na system krwionośny i mięśnie szkieletowe”[62]
1958 George Wells Beadle   Stany Zjednoczone „za odkrycie, że geny działają poprzez regulowanie określonych wydarzeń chemicznych”[63]
  Edward Lawrie Tatum   Stany Zjednoczone
  Joshua Lederberg   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące rekombinacji genetycznej i organizacji materiału genetycznego bakterii”[63]
1959   Arthur Kornberg   Stany Zjednoczone „za odkrycie mechanizmów biologicznej syntezy kwasów rybonukleinowych i kwasów deoksyrybonukleinowych[64]
  Severo Ochoa   Stany Zjednoczone
  Hiszpania
1960   Frank Macfarlane Burnet   Australia „za odkrycie nabytej tolerancji immunologicznej[65]
  Peter Brian Medawar   Wielka Brytania
1961   Georg von Békésy   Stany Zjednoczone „za odkrycie fizycznego mechanizmu stymulacji wewnątrz ślimaka[66]
1962   Francis Harry Compton Crick   Wielka Brytania „za odkrycie dotyczące struktury molekularnej kwasów nukleinowych i jej znaczenia w przekazywaniu informacji w substancjach ożywionych”[67]
  James Dewey Watson   Stany Zjednoczone
  Maurice Hugh Frederick Wilkins   Wielka Brytania
  Nowa Zelandia
1963   John Carew Eccles   Australia „za odkrycia dotyczące mechanizmów jonowych zaangażowanych w pobudzanie i inhibicję peryferyjnych i centralnych części błony komórkowej nerwów[68]
  Alan Lloyd Hodgkin   Wielka Brytania
  Andrew Fielding Huxley   Wielka Brytania
1964   Konrad Bloch   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące mechanizmu i regulacji metabolizmu cholesterolu i kwasów tłuszczowych[69]
  Feodor Lynen   RFN
1965   François Jacob   Francja „za odkrycia dotyczące genetycznej kontroli enzymów i syntezy wirusów”[70]
  André Lwoff   Francja
  Jacques Monod   Francja
1966 Peyton Rous   Stany Zjednoczone „za odkrycie wirusów indukujących powstawanie guzów[71]
Charles Brenton Huggins   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące leczenia hormonalnego raka prostaty[71]
1967   Ragnar Granit   Szwecja
  Finlandia
„za odkrycia dotyczące podstawowych fizjologicznych i chemicznych procesów widzenia w oku[72]
  Haldan Keffer Hartline   Stany Zjednoczone
  George Wald   Stany Zjednoczone
1968   Robert W. Holley   Stany Zjednoczone „za interpretację kodu genetycznego i jego funkcji w syntezie białka[73]
  Har Gobind Khorana   Stany Zjednoczone
  Marshall W. Nirenberg   Stany Zjednoczone
1969   Max Delbrück   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące mechanizmów replikacji i struktury genetycznej wirusów”[74]
  Alfred D. Hershey   Stany Zjednoczone
  Salvador E. Luria   Stany Zjednoczone
1970   Julius Axelrod   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące humoralnych transmiterów w zakończeniach nerwowych i mechanizmu ich przechowywania, uwalniania i inaktywacji”[75]
  Ulf von Euler   Szwecja
  Bernard Katz   Wielka Brytania
1971   Earl W. Sutherland Jr.   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące mechanizmu działania hormonów[76]
1972   Gerald M. Edelman   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące chemicznej struktury przeciwciał[77]
  Rodney R. Porter   Wielka Brytania
1973 Karl von Frisch   RFN „za odkrycia dotyczące organizacji i wywoływania jednostkowych i społecznych wzorców zachowań”[78]
  Konrad Lorenz   Austria
  Nikolaas Tinbergen   Wielka Brytania
1974   Albert Claude   Belgia „za odkrycia dotyczące strukturalnej i funkcjonalnej organizacji komórki[79]
  Christian de Duve   Belgia
George E. Palade   Stany Zjednoczone
1975   David Baltimore   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące interakcji pomiędzy wirusami indukującymi powstawanie guzów a genetycznym materiałem komórki”[80]
  Renato Dulbecco   Stany Zjednoczone
  Howard Martin Temin   Stany Zjednoczone
1976   Baruch S. Blumberg   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące nowych mechanizmów tworzenia i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych[81]
  D. Carleton Gajdusek   Stany Zjednoczone
1977   Roger Guillemin   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące produkcji hormonów peptydowych w mózgu[82]
  Andrew V. Schally   Polska
  Stany Zjednoczone
  Rosalyn Yalow   Stany Zjednoczone „za rozwinięcie radioimmunologicznej metody oznaczania hormonów peptydowych[82]
1978   Werner Arber   Szwajcaria „za odkrycie enzymów restrykcyjnych i ich zastosowania w genetyce molekularnej[83]
Daniel Nathans   Stany Zjednoczone
  Hamilton O. Smith   Stany Zjednoczone
1979 Allan M. Cormack   Stany Zjednoczone „za rozwój tomografii komputerowej[84]
  Godfrey N. Hounsfield   Wielka Brytania
1980   Baruj Benacerraf   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące determinowanych genetycznie struktur na powierzchni komórek, które regulują odpowiedzi immunologiczne”[85]
  Jean Dausset   Francja
George D. Snell   Stany Zjednoczone
1981   Roger W. Sperry   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące funkcjonalnej specjalizacji półkul mózgowych[86]
David H. Hubel   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące przekazywania informacji w układzie wzrokowym[86]
  Torsten N. Wiesel   Szwecja
1982   Sune K. Bergström   Szwecja „za odkrycie dotyczące prostanglandyn i spokrewnionych z nimi związków aktywnych biologicznie”[87]
  Bengt I. Samuelsson   Szwecja
  John R. Vane   Wielka Brytania
1983   Barbara McClintock   Stany Zjednoczone „za odkrycie ruchomych elementów genetycznych[88]
1984   Niels K. Jerne   Dania „za teorie dotyczące specyficzności w rozwoju i kontroli układu immunologicznego i odkrycia zasad produkcji przeciwciał monoklonalnych[89]
Georges Köhler   RFN
  César Milstein   Wielka Brytania
  Argentyna
1985   Michael S. Brown   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące regulacji metabolizmu cholesterolu”[90]
  Joseph L. Goldstein   Stany Zjednoczone
1986   Stanley Cohen   Stany Zjednoczone „za odkrycia czynników wzrostu[91]
  Rita Levi-Montalcini   Włochy
  Stany Zjednoczone
1987   Susumu Tonegawa   Japonia „za odkrycie genetycznego podłoża generacji różnorodności przeciwciał[92]
1988   James W. Black   Wielka Brytania „za odkrycie ważnych zasad leczenia farmakologicznego[93]
  Gertrude B. Elion   Stany Zjednoczone
  George H. Hitchings   Stany Zjednoczone
1989   J. Michael Bishop   Stany Zjednoczone „za odkrycie komórkowego pochodzenia retrowirusowych onkogenów[94]
  Harold E. Varmus   Stany Zjednoczone
1990 Joseph E. Murray   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące transplantacji narządów i komórek w leczeniu ludzkich chorób”[95]
  E. Donnall Thomas   Stany Zjednoczone
1991   Erwin Neher   Niemcy „za odkrycia dotyczące funkcji pojedynczych kanałów jonowych w komórkach”[96]
  Bert Sakmann   Niemcy
1992   Edmond H. Fischer   Stany Zjednoczone
  Szwajcaria
„za odkrycia dotyczące fosforylacji białek, jako biologicznego mechanizmu regulatorowego”[97]
Edwin G. Krebs   Stany Zjednoczone
1993   Richard J. Roberts   Wielka Brytania „za odkrycie genów nieciągłych”[98]
  Phillip A. Sharp   Stany Zjednoczone
1994   Alfred G. Gilman   Stany Zjednoczone „za odkrycie białek G i roli tych białek w przekazywaniu sygnału w komórkach”[99]
  Martin Rodbell   Stany Zjednoczone
1995 Edward B. Lewis   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące kontroli genetycznej wczesnego rozwoju zarodkowego[100]
  Christiane Nüsslein-Volhard   Niemcy
  Eric F. Wieschaus   Stany Zjednoczone
1996   Peter C. Doherty   Australia „za odkrycia dotyczące specyficzności komórkowej odporności immunologicznej[101]
  Rolf M. Zinkernagel   Szwajcaria
1997   Stanley B. Prusiner   Stany Zjednoczone „za odkrycie prionów – nowego biologicznego podłoża infekcji”[102]
1998   Robert F. Furchgott   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące tlenku azotu, jako cząsteczki sygnałowej w układzie krwionośnym[103]
  Louis J. Ignarro   Stany Zjednoczone
  Ferid Murad   Stany Zjednoczone
1999   Günter Blobel   Stany Zjednoczone „za odkrycie, że białka są wyposażone w sekwencje sygnalne, które zawiadują ich transportem i lokalizacją komórkową”[104]
2000   Arvid Carlsson   Szwecja „za odkrycia dotyczące przekazywania sygnału w układzie nerwowym[105]
  Paul Greengard   Stany Zjednoczone
  Eric R. Kandel   Stany Zjednoczone
2001 Leland H. Hartwell   Stany Zjednoczone „za odkrycia kluczowych regulatorów cyklu komórkowego[106]
  Tim Hunt   Wielka Brytania
  Paul M. Nurse   Wielka Brytania
2002   Sydney Brenner   Wielka Brytania „za odkrycia dotyczące genetycznej regulacji rozwoju organów i programowanej śmierci komórki[107]
H. Robert Horvitz   Stany Zjednoczone
  John E. Sulston   Wielka Brytania
2003   Paul Lauterbur   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące obrazowania rezonansu magnetycznego[108]
  Peter Mansfield   Wielka Brytania
2004   Richard Axel   Stany Zjednoczone „za odkrycia związane z receptorami węchowymi i organizacją układu węchowego[109]
  Linda B. Buck   Stany Zjednoczone
2005   Barry J. Marshall   Australia „za odkrycie bakterii Helicobacter pylori i jej roli w zapaleniu błony śluzowej żołądka i chorobie wrzodowej[110]
  J. Robin Warren   Australia
2006   Andrew Z. Fire   Stany Zjednoczone „za odkrycie interferencji RNA – wyciszania genów przez dwuniciowe RNA”[111]
  Craig C. Mello   Stany Zjednoczone
2007   Mario R. Capecchi   Stany Zjednoczone „za odkrycia zasad rządzących wprowadzaniem specyficznych modyfikacji genowych w myszach z użyciem embrionalnych komórek macierzystych[112]
  Martin J. Evans   Wielka Brytania
  Oliver Smithies   Stany Zjednoczone
2008   Harald zur Hausen   Niemcy „za odkrycie, że wirus brodawczaka ludzkiego powoduje raka szyjki macicy[113]
  Françoise Barré-Sinoussi   Francja „za odkrycie ludzkiego wirusa niedoboru odporności[113]
  Luc Montagnier   Francja
2009   Elizabeth H. Blackburn   Stany Zjednoczone
  Australia[b]
„za odkrycie, jak chromosomy są chronione przez telomery i telomerazę[114]
  Carol W. Greider   Stany Zjednoczone
  Jack W. Szostak   Stany Zjednoczone
  Wielka Brytania
2010   Robert Geoffrey Edwards   Wielka Brytania „za opracowanie metody zapłodnienia in vitro[115]
2011 Ralph M. Steinman   Kanada „za odkrycie komórki dendrytycznej i jej roli w odporności nabytej[116]
  Bruce A. Beutler   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące aktywacji odporności wrodzonej[116]
  Jules Hoffmann   Luksemburg
2012   John Gurdon   Wielka Brytania „za odkrycie, że dorosłe komórki można przeprogramować tak, by stały się one komórkami pluripotentnymi”[117]
  Shin’ya Yamanaka   Japonia
2013 James Rothman   Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące maszynerii regulującej transport pęcherzykowy – główny system transportowy w naszych komórkach[118]
  Randy Schekman   Stany Zjednoczone
  Thomas Südhof   Niemcy
2014   John O’Keefe   Stany Zjednoczone
  Wielka Brytania
„za odkrycia dotyczące komórek mózgowych odpowiadających za system orientacji w przestrzeni”[119]
  May-Britt Moser   Norwegia
  Edvard Moser   Norwegia
2015   Tu Youyou   Chiny „za odkrycia dotyczące nowej terapii malarii[120]
  William C. Campbell   Irlandia „za odkrycia dotyczące nowej terapii infekcji spowodowanych przez pasożytnicze nicienie[113]
  Satoshi Ōmura   Japonia
2016   Yoshinori Ōsumi   Japonia „za odkrycia mechanizmów autofagii[121]
2017   Jeffrey C. Hall   Stany Zjednoczone „za odkrycia mechanizmów molekularnych kontrolujących rytm dobowy[122]
  Michael Rosbash   Stany Zjednoczone
  Michael W. Young   Stany Zjednoczone
2018   James P. Allison   Stany Zjednoczone „za odkrycie terapii przeciwnowotworowej poprzez hamowanie negatywnej regulacji immunologicznej"[123]
  Tasuku Honjo   Japonia

UwagiEdytuj

  1. Uzasadnienie przyznania nagrody jest tłumaczeniem oryginalnego (nie zawsze całości) uzasadnienia z oficjalnej strony internetowej Fundacji Noblowskiej, nobelprize.org. Linki w tej kolumnie prowadzą do haseł związanych z uzasadnieniem, jednak niekoniecznie prowadzą do wszystkich szczegółów pracy laureata, które mogą być odnalezione w hasłach o tych osobach.
  2. W oficjalnych wykazach Fundacji Nobla jest uznawana za Amerykankę, ale posiada również australijskie obywatelstwo.

PrzypisyEdytuj

  1. Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize (ang.). Nobelprize.org. [dostęp 2009-10-07].
  2. The Nobel Prize Awarders (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  3. What the Nobel Laureates Receive (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  4. a b Nomination and Selection of Medicine Laureates (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  5. The Nobel Prize (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  6. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2015-01-01].
  7. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 205-01-01].
  8. Nobel Laureates Facts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  9. Nobel Prize Awarded Women (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2015-11-03].
  10. Facts on the Nobel Prize in Physiology or Medicine (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2017-01-28].
  11. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  12. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  13. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  14. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Ivan Petrovich Pavlov.
  15. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1904 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  16. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  17. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  18. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1907 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  19. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Ilya Ilyich Mechnikov.
  20. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  21. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  22. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  23. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1911 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  24. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  25. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1913 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  26. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1914 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  27. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  28. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  29. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1922 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  30. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  31. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  32. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  33. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1927 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  34. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  35. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  36. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  37. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  38. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  39. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1933 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  40. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  41. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  42. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  43. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt.
  44. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  45. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  46. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  47. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  48. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1944 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  49. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  50. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  51. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  52. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Gerty Theresa Cori, née Radnitz.
  53. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1948 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  54. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  55. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  56. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  57. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  58. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  59. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1954 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  60. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1955 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  61. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1956 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  62. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  63. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1958 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  64. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  65. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  66. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  67. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  68. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  69. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1964 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  70. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1965 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  71. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1966 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  72. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  73. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  74. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  75. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1970 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  76. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1971 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  77. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  78. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  79. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  80. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  81. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  82. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  83. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  84. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1979 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  85. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  86. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1981 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  87. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1982 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  88. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  89. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  90. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1985 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  91. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  92. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1987 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  93. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  94. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  95. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  96. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1991 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  97. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  98. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  99. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1994 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  100. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  101. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1996 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  102. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1997 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  103. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  104. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1999 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  105. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  106. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2001 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  107. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2002 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  108. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2003 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  109. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  110. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2005 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  111. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2006 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  112. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  113. a b c The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  114. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  115. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2010 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-10-04].
  116. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2011 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2011-10-03].
  117. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2012-10-08].
  118. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2013 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2013-10-07].
  119. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2014-10-06].
  120. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2015-10-05].
  121. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2016 (ang.). Nobel Foundation, 2016-10-03. [dostęp 2016-10-03].
  122. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2017 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2017-10-02].
  123. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2018 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2018-10-01].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj