Otwórz menu główne

Lawenda (Lavandula L. ) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 39[3] lub ponad 40 gatunków[4]. Pochodzą one z obszaru śródziemnomorskiego od Wysp Kanaryjskich po Indie[5][3]. Różne gatunki lawendy, a zwłaszcza tetraploidalny mieszaniec L. ×intermedia, są rozpowszechnione w uprawie. Do bardziej mrozoodpornych należy lawenda wąskolistna L. angustifolia[3]. Roślina ta dobrze zaaklimatyzowała się także w południowych rejonach Polski. Sadzona jest głównie w ogrodach, pożytkowana na plantacjach. Biorąc pod uwagę południowe pochodzenie, najlepsze pod uprawę tej rośliny są pola osłonięte od zimnych wiatrów i nasłonecznione. Najlepiej udaje się na glebach ciepłych, przepuszczalnych, piaszczystych o odczynie zasadowym[6].

Lawenda
Ilustracja
Morfologia (lawenda wąskolistna)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj lawenda
Nazwa systematyczna
Lavandula L.
Sp. Pl. 572. 1753
Typ nomenklatoryczny
Lavandula spica L.[2]
Okaz lawendy przed kwitnieniem
Lavandula dentata

MorfologiaEdytuj

Wiecznie zielone krzewy o wonnym zapachu. Liście przeważnie kutnerowate o szarym zabarwieniu. Kwiaty drobne, purpurowe lub niebieskawe, zebrane w kwiatostany na długiej szypule. Posiadają podsadki.

SystematykaEdytuj

Synonimy taksonomiczne[4]

Isinia Rech. f., Stoechas Mill.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) Lindl., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales) Bromhead z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takhtajan, rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), podrząd Lamiineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jasnotowate (Lamiaceae Lindl.), podrodzina Lavanduloideae Briq. in Engl. & Prantl, plemię Lavanduleae Caruel in Parl., podplemię Lavandulinae Endl., rodzaj lawenda (Lavandula L.)[7].

Gatunki[4]
  • Lavandula angustifolia Mill. – lawenda wąskolistna, l. lekarska
  • Lavandula antineae Maire
  • Lavandula aristibracteata A. G. Mill.
  • Lavandula atriplicifolia Benth.
  • Lavandula bipinnata (Roth) Kuntze
  • Lavandula bramwellii Upson & S. Andrews
  • Lavandula buchii Webb & Berthel.
  • Lavandula ×cadevallii Sennen
  • Lavandula canariensis Mill.
  • Lavandula ×chaytoriae Upson & S. Andrews
  • Lavandula citriodora A. G. Mill.
  • Lavandula coronopifolia Poir.
  • Lavandula dentata L. – lawenda francuska
  • Lavandula dhofarensis A. G. Mill.
  • Lavandula erythraeae (Chiov.) Cufod.
  • Lavandula galgalloensis A. G. Mill.
  • Lavandula gibsonii J. Graham
  • Lavandula hasikensis A. G. Mill.
  • Lavandula ×intermedia Emeric ex Loisel.
  • Lavandula lanata Boiss.
  • Lavandula latifolia Medik. – lawenda szerokolistna, lawenda spika
  • Lavandula ×limae Rozeira
  • Lavandula macra Baker
  • Lavandula mairei Humbert
  • Lavandula maroccana Murb.
  • Lavandula minutolii Bolle
  • Lavandula multifida L. – lawenda wielodzielna
  • Lavandula nimmoi Benth.
  • Lavandula pedunculata (Mill.) Cav. – lawenda szypułkowa
  • Lavandula pinnata L. f.
  • Lavandula pubescens Decne.
  • Lavandula qishnensis Upson & S. Andrews
  • Lavandula rejdalii Upson & Jury
  • Lavandula rotundifolia Benth.
  • Lavandula saharica Upson & Jury
  • Lavandula samhanensis Upson & S. Andrews
  • Lavandula setifera T. Anderson
  • Lavandula somaliensis Chaytor
  • Lavandula stoechas L.
  • Lavandula sublepidota Rech. f.
  • Lavandula subnuda Benth.
  • Lavandula tenuisecta Coss. ex Ball
  • Lavandula viridis L'Her.

ZastosowanieEdytuj

  • Rośliny kosmetyczne uprawiane dla eterycznych olejków wykorzystywanych w kosmetyce. Lawendę wąskolistną uprawia się na szeroką skalę we Francji (głównie w Prowansji), Anglii, Ameryce Południowej. Służy do produkcji olejku lawendowego.
  • Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne.
  • Roślina miododajna: Z kwiatów lawendy, które dają obfity nektar, wytwarza się wysokiej jakości miód lawendowy. Miód ten produkowany jest przede wszystkim w regionach Morza Śródziemnego i jest sprzedawany na całym świecie jako produkt najwyższej jakości[8].
  • Stosowane są przeciwko molom odzieżowym, które odstraszają swoim zapachem.
  • Jako przyprawa: ma słodki smak z lekko cytrusowo-kwiatową nutką. Lawenda występuje często w połączeniu z innymi ziołami i przyprawami do potraw mięsnych, główne z baraniny lub dziczyzny. Jest blisko spokrewniona z rozmarynem, szałwią i tymiankiem - może być wykorzystana w większości przepisów zamiast tych przypraw. Lawenda jest jednym z ziół wchodzących w skład mieszanki ziół prowansalskich. Świeże kwiaty lawendy można wykorzystać jako jadalny dodatek dekoracyjny. Suszone kwiaty można umieścić razem z cukrem i trzymać w zamkniętym słoiku przez kilka tygodni. Powstanie cukier o zapachu lawendy, który można wykorzystać jako dodatek do ciast i kremów[9].
  • Olejek lawendowy: ma właściwości antyseptyczne, przeciwzapalne i może być stosowany jako naturalny środek odstraszający mole i komary. Dodany do kąpieli pomaga się zrelaksować i odprężyć[10].


PrzypisyEdytuj

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  3. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 508. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-02].
  5. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. Mateusz Emanuel Senderski: Prawie wszystko o ziołach, poradnik. Podkowa Leśna: Mateusz E. Senderski, 2015, s. 377. ISBN 978-83-924849-7-4.
  7. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Lavandula (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-05].
  8. Miód lawendowy. Talerz Witamin. [dostęp 2019-02-05].
  9. Lawenda i jej zastosowanie w kuchni. 12.07.2015. [dostęp 2019-02-05].
  10. Michalina Adaszyńska: Lawenda lekarska- roślinny surowiec kosmetyczny. 19.05.2013. [dostęp 2019-02-05].