Otwórz menu główne

Layne Staley

amerykański muzyk rockowy, wokalista

Layne Thomas Staley (wym. [leɪn ˈtɑməs ˈsteɪli], właśc. Layne Rutherford Staley; ur. 22 sierpnia 1967 w Bellevue, zm. 5 kwietnia 2002 w Seattle) – amerykański muzyk, kompozytor, wokalista i autor tekstów. Przez niemalże cały okres swojej aktywności muzycznej związany z zespołem Alice in Chains. W latach 1994–1997 był członkiem supergrupy Mad Season, złożonej z muzyków Pearl Jam i Screaming Trees, z którą nagrał jeden album studyjny. W listopadzie 1998 wziął udział w ostatnim projekcie muzycznym Class of ’99. Znany z szerokiej skali głosu, która wynosiła do 4 oktaw. Muzyk zmarł 5 kwietnia 2002 w wieku 34 lat, z powodu przedawkowania mieszanki heroiny i kokainy, zwanej potocznie speedballem.

Layne Staley
Ilustracja
Layne Staley (1992)
Imię i nazwisko Layne Rutherford Staley
Data i miejsce urodzenia 22 sierpnia 1967
Bellevue
Data i miejsce śmierci 5 kwietnia 2002
Seattle
Przyczyna śmierci przedawkowanie narkotyków
Instrumenty gitara elektryczna, gitara akustyczna, perkusja
Typ głosu tenor dramatyczny
(Eb2A6 4 oktawy)[1]
Gatunki metal alternatywnygrungeheavy metalblues rockhard rockrock alternatywny
Zawód muzyk
Aktywność 1984–1998
Wydawnictwo Columbia
Powiązania Heart, Second Coming
Zespoły
Sleze (1984–1986)
Alice N’ Chains (1986–1987)
Alice in Chains (1987–2002)
Mad Season (1994–1997)
Class of ’99 (1998)
Strona internetowa

W listopadzie 2006 Layne Staley został sklasyfikowany na 27. miejscu listy „100 najlepszych metalowych wokalistów wszech czasów” według miesięcznika „Hit Parader”.

ŻyciorysEdytuj

Rodzina i młodośćEdytuj

Layne Rutherford Staley urodził się 22 sierpnia 1967 w Overlake Hospital Medical Center w Bellevue w stanie Waszyngton, jako syn Philipa „Phila” Blaira Staleya i Nancy Elizabeth Layne (z domu McCallum)[a][3]. Dorastał i wychowywał się w Kirkland, położonym wzdłuż wschodniego wybrzeża Jeziora Waszyngton[3]. Miał młodszą siostrę Elizabeth „Liz” Audreyann Staley (ur. 1970), z którą był bardzo zżyty[b][5]. Rodzice muzyka pobrali się w lutym 1967 podczas prywatnej ceremonii. Świadkami byli Paul R. Staley, brat pana młodego, i Margaret Ann Layne, siostra panny młodej[3]. Matka Nancy Elizabeth Layne była studentką Cornish College of the Arts. W 1966 brała udział w zawodach Miss Waszyngtonu[3]. Jest najstarszą z trzech córek Roberta L. Layne’a i Ann J. Becker. Jej rodzice byli absolwentami Uniwersytetu Waszyngtońskiego, gdzie aktywnie udzielali się w tamtejszej wspólnocie studenckiej[3]. Ojciec Philip „Phil” Blair Staley jest najstarszym z czterech synów Earla R. Staleya i Audrey Staley. Studiował na Uniwersytecie w Denver, wspierając tamtejsze bractwo Sigma Chi. W późniejszym czasie zajmował się handlem samochodami[3].

W kwietniu 1975, gdy Staley miał siedem lat, jego rodzice rozwiedli się[6]. Będąc w szkole podstawowej, przyszły muzyk aktywnie grał w tee-ball, jednak w późniejszym okresie życia nie wykazywał większego zainteresowania sportem[6]. 13 czerwca 1975 jego matka wyszła za mąż za Jima Elmera (1945–2017)[6]. Staley miał przybraną siostrę Jamie Brooke (ur. 1978)[7] i brata Kena Elmera (ur. 1968)[7]. Przez krótki okres używał nazwiska swojego ojczyma, przedstawiając się jako Layne Elmer[8]. Uczęszczał do Meadowdale High School w Lynnwood w stanie Waszyngton[9]. Jak wspominał, nienawidził szkoły. Nie udzielał się także w zajęciach sportowych uczelni. Zamiast tego lubił obróbkę drewna i jazdę na deskorolce[10].

W październiku 1975 wziął udział w koncercie Eltona Johna, który odbył się w Seattle Center Coliseum[4]. W okresie młodości słuchał takich wykonawców jak Billy Joel, Black Sabbath, Exodus, Fleetwood Mac, King Diamond, Metallica, Ozzy Osbourne, Scorpions, Slayer, Twisted Sister i Venom[4][11]. Jako swoje młodzieńcze inspiracje, muzyk powoływał się na osoby Ozzy’ego Osbourne’a z Black Sabbath i Iana Gillana z Deep Purple[11][12]. W wieku 11 lat chciał zostać trębaczem, wzorując się na Herbie Alpercie[13]. Rok później zaczął grać na perkusji, którą dostał od jednego z przyjaciół rodziny[7][14]. W rozmowie z dziennikarzem Jonem Wiederhornem przyznał: „Nie wiedziałem, co mam zamiar grać. Zacząłem pogrywać na trąbce, następnie na klarnecie, aż w końcu na perkusji. Słuchałem moich ulubionych wykonawców rockowych, mając założone słuchawki i starałem się ich naśladować. Lecz gdy miałem 15 lat, uświadomiłem sobie, że jest znacznie lepiej, niż kiedy zaczynałem, więc postanowiłem śpiewać. W tym czasie byłem wraz z kilkoma kolegami z liceum w amatorskim zespole”[15]. Gdy okazało się, że miejsce wokalisty jest już zajęte, Staley, po odbytej kłótni z kolegami, zamienił swój zestaw perkusyjny na pogłos i mikrofon[10], i zaczął samodzielnie ćwiczyć śpiew, puszczając w domu taśmy z repertuaru Scorpions, Twisted Sister i Van Halen[10]. Pracował dorywczo jako pomocnik kelnera i sprzątał we włoskiej restauracji, znajdującej się nieopodal domu[16].

Działalność artystycznaEdytuj

Osobny artykuł: Sleze.
Osobny artykuł: Alice N’ Chains.
„[Staley] miał bardzo charakterystyczny głos. Nie chciałem kolejnego Jima Morrisona lub Roba Halforda. Nie szukaliśmy tego. Nie wiem, czego szukaliśmy. Po prostu znaleźliśmy to.”
Johnny Bacolas[17]

W 1984, będąc uczniem Meadowdale High School, Staley zgłosił się za namową Kena Elmera na przesłuchanie do roli wokalisty w amatorskim zespole Sleze, założonym przez Byrona Hansena, Jamesa Bergstroma, Johnny’ego Bacolasa i Zoli Semanate[14]. Grupa wykonała utwórLooks That Kill” z repertuaru Mötley Crüe (bądź według innych źródeł „L.O.V.E. Machine” W.A.S.P.), po czym Staley został wokalistą zespołu[18]. W 1985, będąc fanem Tommy’ego Lee[19], drogą urzędową zmienił swoje drugie imię, przedstawiając się od tego czasu jako Layne Thomas Staley[20].

Po dwóch latach funkcjonowania, dołączył gitarzysta Nick Pollock[21], a zespół został przekształcony w Alice N’ Chains[22]. Kwartet prezentował styl muzyczny określony przez Staleya jako „mieszanka glam i thrash metalu”, inspirowana w dużej mierze dokonaniami Duran Duran, Mötley Crüe i Poison[12]. W trakcie półtorarocznej aktywności muzycy nagrali dwa albumy demo[23]. Aby poprawić swój śpiew Staley, za namową Tima Branoma, pobierał nauki u Davida Kyle’a[24]. W 1987 projekt został rozwiązany[25].

Alice in ChainsEdytuj

Osobny artykuł: Alice in Chains.
 
Layne Staley w trakcie koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

Po wyprowadzeniu się z domu, Staley mieszkał i zarządzał kompleksem sal prób Music Bank[26], który mieścił się nieopodal mostu Ballad Bridge. Składał się on z 60 pomieszczeń i był otwarty przez całą dobę[27]. Muzyk ćwiczył swój głos, wykonując między innymi utwór „You Spin Me Round (Like a Record)” z repertuaru Dead or Alive, oraz naśladując styl wokalny Jeffa L’Heureux z zespołu Mistrust[28].

W sierpniu 1987 Pollock poznał ze sobą Staleya i gitarzystę Jerry’ego Cantrella[29], udzielającego się ówcześnie w amatorskim zespole Diamond Lie[30]. Na zaproszenie Staleya Cantrell zamieszkał w Music Bank[31]. W tym samym czasie grupa Alice N’ Chains zaczęła się rozpadać[31]. Staley wraz z Bergstromem i Dave’em Martinem dołączył do efemerycznego zespołu Rona Holta 40 Years of Hate[31], prezentującego muzykę z pogranicza funk i industrial[32]. Pod koniec roku Cantrell wraz z perkusistą Seanem Kinneyem postanowił uformować nowy zespół. Na stanowisko basisty został przyjęty Mike Starr[32]. Staley zgodził się dołączyć do formacji Cantrella pod warunkiem, że ten wystąpi w roli sidemana w jego zespole[33]. Projekt 40 Years of Hate został rozwiązany na początku 1988[34]. Po odbyciu kilku przesłuchań, muzyk objął stanowisko wokalisty w zespole Cantrella i Kinneya[35].

15 stycznia 1988 muzycy zagrali pierwszy wspólny koncert w Kane Hall na Uniwersytecie Waszyngtońskim[35], a następnie rozpoczęli regularne występy po klubach położonych na północno-zachodnim wybrzeżu[36]. 11 września 1989 podpisali kontrakt z wytwórnią Columbia[37]. W sierpniu 1990 grupa opublikowała debiutancki album studyjny Facelift, wyprodukowany przez Dave’a Jerdena[38]. Promując płytę, członkowie Alice in Chains występowali jako support dla takich wykonawców jak Extreme, Iggy Pop i Megadeth[39], oraz brali udział w amerykańskiej edycji Clash of the Titans, poprzedzając koncerty thrashmetalowych formacji Anthrax, Megadeth i Slayer[40]. W trakcie jej trwania wielokrotnie dochodziło do słownych potyczek Staleya z nieprzychylną częścią widowni[41].

Na fali pozytywnego przyjęcia Facelift, Staley zaczął odczuwać pierwsze oznaki rozpoznawalności i coraz większe zainteresowanie jego osobą[42]. W jednym z wywiadów wyznał: „To mnie przeraża. Ludzie traktują mnie jak obiekt. Nie jestem już człowiekiem. Jestem tylko towarem, który ma zostać sprzedany. Ludzie tak naprawdę nie wiedzą kim jestem”[43]. Na początku 1992 zespół opublikował, utrzymany w stylistyce muzyki akustycznej, minialbum Sap[44]. W trakcie sesji do drugiego albumu studyjnego Dirt (1992), muzyk postanowił wykorzystać swoje doświadczenie z pobytu na leczeniu odwykowym, spowodowanym uzależnieniem od narkotyków. W utworach „Sickman” i „Junkhead” opisał swoją walkę z nałogiem[45]. Uzależnienie Staleya miało bezpośredni wpływ na relacje z Jerdenem. Wielokrotnie dochodziło pomiędzy nimi do spięć[46][47]. „Płyta prowadzi nas utwór po utworze od gloryfikacji narkotyków po zupełne przygnębienie i podważenie sensu czegoś, co kiedyś mi pomagało. Pod koniec widać wyraźnie, że nie wyszło tak dobrze, jak się spodziewałem” – wspominał wokalista[47]. W trakcie trwania trasy No More Tours Ozzy’ego Osbourne’a, przed koncertem w Oklahoma City 25 września, Staley złamał nogę podczas jazdy quadem, przez co na scenie zmuszony był do występowania o kulach i na wózku inwalidzkim[48]. Uzależnienie muzyka było często pojawiającym się tematem w wywiadach prasowych i telewizyjnych oraz miało bezpośredni wpływ na koncerty zespołu[49].

 
Jerry Cantrell i Layne Staley podczas koncertu Alice in Chains

Po wydaniu minialbumu Jar of Flies w styczniu 1994[50], 28 maja Staley wystąpił gościnnie z zespołem Tool w utworze „Opiate” na zorganizowanej przez rozgłośnię radiową KISW imprezie Rockstock w Kitsap County Fairgrounds. Według „Seattle Post-Intelligencer” muzyk „wyglądał chorowicie i nosił wełnianą maskę narciarską, aby ukryć twarz”[51]. W lipcu zespół Alice in Chains planował wyruszyć we wspólną trasę koncertową z Danzig, Fight i Suicidal Tendencies, grając jako support przed Metalliką w ramach Shit Hits the Sheds Tour[52], a także wystąpić w sierpniu na festiwalu w Woodstock[53], lecz kiedy Staley przyszedł na jedną z prób będąc pod wpływem narkotyków, Kinney odmówił dalszej chęci grania z wokalistą[53][54]. Menedżer grupy Susan Silver wystosowała oświadczenie, w którym przeprosiła fanów i poinformowała, że członkowie zespołu potrzebują czasu na uporanie się ze swoimi problemami[53]. Uzależnienie Staleya stało się przedmiotem drwin ze strony członków Metalliki, którzy wykonując fragment „Man in the Box”, pocierali, a następnie uderzali się w lewe ramię, symulując zażywanie heroiny[53].

Mad SeasonEdytuj

Osobny artykuł: Mad Season.
 
Layne Staley, 27 listopada 1992

Wolny czas Staley spędzał na pisaniu tekstów i poezji, malowaniu (jego rysunki były prezentowane w jednej z galerii w Seattle), eksperymentowaniu z zestawami rzemieślniczymi do witraży, projektowaniu tarcz dla zestawów zegarowych oraz tworzeniu animowanych postaci i biżuterii z gliny[55].

W drugiej połowie 1994 dołączył do supergrupy Mad Season, utworzonej z inicjatywy gitarzysty Pearl Jam, Mike’a McCready’ego[56]. Skład uzupełnili basista John Baker Saunders i perkusista Barrett Martin (Screaming Trees)[57]. Muzycy zrealizowali wspólnie album studyjny Above[58], utrzymany w klimacie rocka i bluesa[59]. Promowany był on singlemRiver of Deceit”, do którego Staley napisał tekst pod wpływem książki Prorok Khalila Gibrana[60]. Utwór odniósł umiarkowany sukces komercyjny, docierając do 2. pozycji notowania „BillboarduMainstream Rock Songs[58]. Producent Brett Eliason wspominał, że stopień uzależnienia wokalisty od heroiny miał bezpośredni wpływ na prace nad albumem[60][61]. 29 kwietnia 1995 członkowie supergrupy zagrali koncert w Moore Theatre, którego zapis ukazał się na VHS Live at The Moore (1995)[62].

W latach 1994–1995 Staley wielokrotnie występował gościnnie podczas koncertów Second Coming, wykonując partie wokalne w utworze „It’s Coming After”[63]. Frontman Mudhoney, Mark Arm, przyznał w jednym z wywiadów: „Pearl Jam zrobili to radio satelitarne – zrobili to dwa razy i graliśmy wspólnie. Mad Season wystąpili raz i pamiętam wchodzącego Layne’a – włosy miał ułożone w koka na czubku głowy. Był wychudzony i dosłownie zielonkawo-szary. Trudno mi było na niego spojrzeć. Nawet nie miałem odwagi aby z nim porozmawiać. Cała ta sytuacja sprawiła, że poczułem ból, który przypomniał mi o moich złych czasach”[64].

Powrót do Alice in ChainsEdytuj

 
Staley i Cantrell, 27 listopada 1992

Wiosną 1995 Staley powrócił do Alice in Chains[65]. Z uwagi na częstą nieobecność muzyka w studiu, ówczesny prezes Columbia, Don Ienner, w rozmowie z producentem Tobym Wrightem zagroził, że proces zostanie wstrzymany, jeśli sytuacja nie ulegnie zmianie[66]. Silver, która mobilizowała wokalistę do walki z uzależnieniem, wspominała, że sesja była „naprawdę bolesna”[67]. Premiera trzeciego albumu studyjnego, zatytułowanego Alice in Chains, nastąpiła w listopadzie[68]. Jon Wiederhorn, dziennikarz „Rolling Stone’a”, który recenzował świeżo wydaną płytę zespołu, przeprowadził z muzykami serię wywiadów, w tym ze Staleyem. Wokalista otwarcie przyznał się do nałogu narkotykowego[69]. Zdjęcie muzyka na okładce magazynu ukazało się na początku 1996. Staley poczuł się urażony treścią artykułu, uważając, że został w nim niesprawiedliwie przedstawiony[70]. Grupa zrezygnowała z trasy promującej album, a decydujący wpływ na tę decyzję miał zły stan zdrowia wokalisty[71], silnie uzależnionego od heroiny[67]. Staley stał się również obiektem zainteresowania mediów. Tworzyły się na jego temat różnego rodzaju spekulacje; wielokrotnie informowano, że muzyk miał amputowane palce u rąk i nóg z powodu zgorzeli oraz, że choruje na AIDS lub nie żyje[72].

10 kwietnia 1996 wokalista wraz z pozostałymi członkami zespołu wystąpił na koncercie z serii MTV Unplugged, który odbył się w Majestic Theatre w Brooklyn Academy of Music w Nowym Jorku[73]. Na przełomie czerwca i lipca Alice in Chains otwierali występy dla Kiss w ramach Alive/Worldwide Tour. Staley początkowo nie był przychylny powrotowi na scenę i odmówił, lecz ostatecznie zmienił zdanie[74]. Po koncercie w Kemper Arena w Kansas City 3 lipca, muzyk przedawkował heroinę i trafił do miejscowego szpitala[75].

Ostatnie lataEdytuj

 
Layne Staley w trakcie koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

W 1997 Staley przeprowadził się do dzielnicy uniwersyteckiej w Seattle, gdzie spędził pięć ostatnich lat swojego życia. Toby Wright pomógł wokaliście w urządzeniu domowego studia nagraniowego[76]. W tym okresie Staley zaczął tracić uzębienie. Randy Biro, który spotkał go w 1997, przyznał: „Miał czapkę baseballową, okulary do końca nosa i niezbyt wiele zębów. Z początku mnie to zszokowało. Wyglądało to jak śmierć. To było obrzydliwie”[77]. Pod koniec sierpnia 1998 wokalista powrócił na krótko do Alice in Chains, by zarejestrować dwa premierowe utwory na album kompilacyjny. Początkowo sesja miała odbyć się w Los Angeles pod kierownictwem Jerdena[78]. Obecni podczas nagrań Bryan Carlstrom i Elan Trujillo zwracali uwagę na niepokojący wygląd Staleya. „Layne pojawił się w studiu, a ja go nie rozpoznałem. Wyglądał jak osiemdziesięciolatek” – wspominał Carlstrom. Z kolei Trujillo przyznał, że był zrozpaczony widokiem wyniszczonego przez nałóg wokalisty[79]. Przed rozpoczęciem nagrywania partii wokalnych Staley poinformował, że musi wracać na ślub siostry do Seattle[80], co okazało się być nieprawdą[81]. Sytuacja ta doprowadziła do konfliktu z Cantrellem i Jerdenem[82]. Ostatecznie nagrania zostały dokończane na przełomie września i października w Robert Lang Studios przy współpracy Wrighta[83]. Podczas sesji powstały dwa nowe utwory – „Get Born Again” i „Died[83]. Proces nagrań był utrudniony z uwagi na utratę części zębów przez muzyka, co powodowało seplenienie[83]. 31 października Staley pojawił się na koncercie Cantrella. Zdjęcie, które wykonano za kulisami jest ostatnim znanym, na jakim widnieje muzyk[84].

W listopadzie wokalista wziął udział w ostatnim projekcie muzycznym. Dołączył do supergrupy Class of ’99, w skład której weszli: Matt Serletic, Martyn LeNoble, Stephen Perkins i Tom Morello[85]. Muzycy zarejestrowali coverAnother Brick in the Wall”, pochodzący z albumu studyjnego The Wall (1979) Pink Floyd[83][86].

 
Layne Staley w trakcie koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

Z okazji wydania albumu kompilacyjnego, 19 lipca 1999 krajowe konsorcjum radiowe Rockline przeprowadziło wywiad z muzykami Alice in Chains. Ze Staleyem połączono się telefonicznie. Był to zarazem ostatni wywiad jakiego udzielił[87]. W okresie 1999–2002 muzyk odizolował się od życia publicznego[88], rzadko opuszczając swoją posiadłość[89]. Z relacji bliskich wiadomo jedynie tyle, że Staley w większości swój wolny czas spędzał na malowaniu, grając w gry komputerowe i zażywając narkotyki[89]. Dziennikarz Charles R. Cross przyznał, że pod koniec lat 90. ówczesny redaktor naczelny „The Rocket”, Joe Ehrbar, miał gotowy nekrolog z nazwiskiem wokalisty w gazecie[90]. Na przełomie 1999/2000, na prośbę matki Staleya, frontman Thelonious Monster, Bob Forrest i gitarzysta John Frusciante próbowali pomóc wokaliście wyjść z nałogu. Obydwaj odwiedzili go w domu. Forrest stwierdził, że „umysł Staleya wyraźnie wciąż pracuje, ale jest milion mil gdzieś indziej”, dodając, że jego skóra zaczęła zmieniać kolor, a waga nie przekraczała dziewięćdziesięciu funtów[91]. Wokaliście próbowali pomóc między innymi Mark Lanegan, Mike Inez, Krist Novoselic (zostawiał mu pod drzwiami jedzenie) i Susan Silver[86][88][91], lecz muzyk nie odbierał telefonów ani nie otwierał drzwi[86][92].

Przyjaciel Staleya, Morgen Gallagher spotkał go w styczniu 2001 na imprezie z okazji Super Bowl[93]. Jak wspominał, muzyk planował udać się na odwyk, a następnie na przesłuchanie do roli wokalisty w Audioslave[94]. Znajomy wokalisty z czasów Alice N’ Chains, Nick Pollock, który napotkał Staleya w sklepie, wspominał: „Wyglądał jak chodzący trup. Nie miał zębów, które mógłbym zapamiętać. Jego skóra była szara. Wyglądał jak osiemdziesięcioletni człowiek. Naprawdę wyglądał jak szkielet ze zwisającą z niego skórą”[93]. Podobny obraz muzyka zapamiętał dziennikarz Jeff Gilbert, który spotkał Staleya pod koniec 2001 lub na początku 2002[93]. Właściciel pobliskiego baru wspominał, że muzyk dwukrotnie odwiedził lokal, siedząc w kącie. Jego wygląd opisał jako „upiorny”[95]. W lutym 2002 Staley udał się do domu swojego ojczyma, by spotkać się z nowo narodzonym siostrzeńcem Oscarem[96].

Pod koniec marca lub na początku kwietnia 2002, Toby Wright skontaktował się z wokalistą, w celu zaproponowania gościnnego występu w jednym z utworów zespołu Taproot na albumie Welcome (2002). Staley wyraził zgodę. Nagrania planowano zrealizować w Robert Lang Studios[92][97], lecz plany przerwała śmierć muzyka[98]. W ostatnim okresie życia Staley chorował na zapalenie wątroby typu C, prawdopodobnie na skutek dożylnego zażywania narkotyków[99].

Śmierć i pogrzebEdytuj

„Myślę, że Layne wiedział, że umiera, ale nie planował tego. Właśnie odnowił swoje prawo jazdy i był w trakcie projektów artystycznych. Naprawdę spodziewałam się, że Layne przetrwa tę ciężką próbę.”
Nancy McCallum[97]

19 kwietnia 2002 matka muzyka Nancy McCallum, po otrzymaniu informacji, że od dwóch tygodni na rachunku bankowym Staleya nie są odnotowywane żadne transakcje ani działania, udała się wraz z policją do jego posiadłości około godziny siedemnastej pięćdziesiąt czasu lokalnego[100]. Po wyważeniu drzwi przez funkcjonariuszy Staley został znaleziony martwy[101]. Jego zwłoki spoczywały na kanapie. W prawej dłoni muzyk trzymał strzykawkę[101]. Jak relacjonował Rick Anderson z „Seattle Weekly”, ciało wokalisty otoczone było różnego rodzaju strzykawkami i innymi akcesoriami służącymi do wstrzykiwania substancji narkotycznych. Gdy policjant wyważył drzwi do posiadłości, w środku był włączony telewizor, na podłodze znajdowały się puszki po sprayu, a na stoliku leżały małe ilości kokainy[101]. W raporcie odnotowano, że ciało muzyka w chwili znalezienia ważyło 86 funtów[101]. Obecny na miejscu lekarz ocenił, że zwłoki są w stanie zaawansowanej dekompozycji[101]. Opublikowany 6 maja raport toksykologiczny wykazał, że Staley zmarł z powodu wstrzyknięcia mieszanki heroiny i kokainy, potocznie nazywanej speedballem[99]. Lekarz sądowy ocenił datę zgonu na 5 kwietnia[102]. Wokalista miał 34 lata[103].

Nieformalna ceremonia żałobna odbyła się w nocy z 20 na 21 kwietnia w Seattle Center przy International Fountain[104]. Podczas czuwania obecnych było dwustu fanów zespołu Alice in Chains, a także Jerry Cantrell, Mike Inez, Mike Starr, Sean Kinney, Chris Cornell, Eddie Vedder, Jeff Gilbert i Susan Silver[104][105]. 22 kwietnia muzycy wydali oświadczenie, w którym pożegnali zmarłego wokalistę[104]. Szczątki Staleya zostały poddane kremacji, a prochy oddano w posiadanie matki[106]. Prywatne uroczystości pogrzebowe, z udziałem najbliższej rodziny, przyjaciół, a także innych osobistości muzycznych, odbyły się 28 kwietnia w Kiana Lodge na Bainbridge Island w zatoce Puget Sound. Mowy pogrzebowe wygłosili ojczym Jim Elmer, matka Nancy McCallum i siostra Liz Coats[106]. Mowę pochwalną napisał Barrett Martin[107]. Siostry Ann i Nancy Wilson z zespołu Heart wykonały utwór „Sand”[107][108] oraz w duecie z Cornellem zaśpiewały „Wild Horses” z repertuaru The Rolling Stones[107] (w opinii Marka Yarma był to utwór „Ring Them Bells” Boba Dylana)[109].

Życie prywatneEdytuj

W latach 80., w okresie działalności zespołu Sleze, Layne Staley spotykał się z Chrissy Chacos[110]. Następnie związany był z Demri Larą Parrott, którą poznał wiosną 1989[111], gdy pracowała w centrum handlowym[112]. W opinii Davida Emanuala Dueta, wokalisty formacji Cat Butt, Parrott i Staley byli w otwartym związku[113]. W 1990 lub 1991 para zaręczyła się. Staley kupił Parrott pierścień Claddagh i w towarzystwie swoich rodzin świętowali zaręczyny we włoskiej restauracji The Old Spaghetti Factory[114]. Obydwoje planowali ślub, a jako miejsce zawarcia związku małżeńskiego wybrali Kiana Lodge na Bainbridge Island[114]. Do ceremonii zaślubin ostatecznie nie doszło[114]. Latem 1993, w trakcie trwania trasy Lollapalooza, muzyk nawiązał znajomość z Kat Bjelland, wokalistką i gitarzystką Babes in Toyland. Z relacji przyjaciół Staleya wynika, że para była jedynie bliskimi przyjaciółmi[115]. Sama Bjelland określała Staleya mianem „bratniej duszy”[116]. Rok później muzyk utrzymywał przyjacielskie kontakty z mieszkającą nieopodal Michelle Ahern-Crane. Wspólnie spędzali wolny czas, oglądając filmy[117]. Staley i Parrott zerwali zaręczyny w 1994[118]. W opinii matki dziewczyny głównym powodem była heroina. „Nie można nawiązać relacji zażywając narkotyki. Nikt nie może”[119]. W październiku 1996, z powodu ostrego zatrucia spowodowanego połączeniem działania opiatów, meprobamatu i butalbitalu, Parrott zmarła w wieku 27 lat. Bliscy z otoczenia muzyka podkreślali, że jej śmierć spustoszyła Staleya[120].

UzależnieniaEdytuj

„Pisałem o narkotykach i nie wydaje mi się, żebym był niebezpieczny czy nierozważny pisząc o nich. Oto jak przebiegała ścieżka mojego myślenia: Kiedy spróbowałem narkotyków, były wspaniałe i pomagały mi przez lata, ale teraz obracają się przeciwko mnie – teraz przechodzę przez piekło i to jest koszmarne.”
Layne Staley[121]

Zainteresowanie alkoholem i narkotykami Staley zaczął wykazywać w młodości. Mając 13 lub 14 lat pierwszy raz spróbował marihuany i suplementu diety na odchudzanie dexatrim[9]. W czasach zarządzania kompleksem sal prób Music Bank w drugiej połowie lat 80., Staley wraz z innymi pracownikami i przyjaciółmi zażywał marihuanę, kokainę i LSD[122], co doprowadziło do rozwinięcia tolerancji na zażywanie przez niego narkotyków[123]. Pewnego wieczora, znajdując się z Jamesem Bergstromem pod wpływem działania grzybów psylocybinowych, Staley został aresztowany przez policję w Seattle[124]. Pierwszą styczność z heroiną wokalista miał w trakcie trwania wspólnej trasy z Van Halen na przełomie 1991/1992. W rozmowie z Bacolasem przyznał: „Johnny, kiedy wziąłem pierwszą dawkę, po raz pierwszy w życiu padłem na kolana i podziękowałem Bogu za dobre samopoczucie”[125]. Ojciec Mike’a Starra, John, stwierdził w rozmowie z biografem swojego syna, że to Parrott miała zapoznać Staleya z heroiną[126]. Matka Parrott, Kathleen Austin, nie zakwestionowała tych oskarżeń, zaznaczając, że córka nigdy nie powiedziała jej kiedy pierwszy raz zażyła heroinę[126]. Bacolas przyznał, że Staley miał mu wyznać, iż to Parrott pierwszy raz poczęstowała go heroiną, kiedy skończyła się im kokaina[43]. Jerden zaprzeczył, jakoby wokalista zażywał heroinę w trakcie sesji do albumu Facelift (1990), lecz zgodził się z opinią, że mogło to mieć miejsce podczas trasy z Van Halen[43]. Począwszy od pracy nad minialbumem Sap (1992) pod koniec 1991, Staley miał w zwyczaju, w trakcie trwania sesji, zamykać się w łazience studia i zażywać narkotyki[127].

Według źródeł wokalista po raz pierwszy udał się na leczenie odwykowe w drugiej połowie 1991 lub na początku 1992. Zameldował się w Valley General Hospital w Monroe w stanie Waszyngton, w tej samej placówce, do której w 1989 przyjęto Andrew Wooda[128]. W trakcie sesji do albumu Dirt (1992), Staley powrócił do nałogu[129]. Gdy w mieście obowiązywała godzina policyjna, muzyk potajemnie wymykał się ze studia, aby móc zdobyć narkotyki[130]. Susan Silver wynajęła ochroniarza, by uniemożliwić dilerom i fanom dostęp do niego[131]. Latem 1993, gdy Alice in Chains występowali w ramach festiwalu Lollapalooza, Staley zmagał się z alkoholizmem i narkotykami[132]. Ann Wilson przyznała, że długoletnie uzależnienie miało znaczący wpływ na jego wygląd i zachowanie: „Stawał się coraz mniejszy, wewnątrz i na zewnątrz, nawet zgarbiony. Na początku był mały, ale kiedy go uściskałam, bałam się, że mogę złamać mu kości”[133]. Ron Holt, przyjaciel Staleya z lat 80., przyznał, że w 1994 wokalista zażywał do trzech gramów heroiny dziennie (co miało go kosztować od 250 do 400 dolarów)[117]. W tym samym roku Staley podjął kolejną próbę wyjścia z nałogu. Udał się na detoksykację do Winthrop. Jak wspominał Bacolas, muzyk nadużywał alkoholu i miewał skłonności samobójcze[54][134]. Zgodził się zamieszkać ze Staleyem, aby pomóc mu w walce w uzależnieniem[135]. W okresie współpracy z Mad Season wokalista udał się na leczenie odwykowe do Hazelton Clinic w Minnesocie[52][136], lecz terapia nie przyniosła oczekiwanego skutku[60][61]. Według matki i ojczyma muzyka na przestrzeni lat, Staley dwunasto- lub trzynastokrotnie udawał się na leczenie odwykowe[128].

SpuściznaEdytuj

W listopadzie 2006 Layne Staley został sklasyfikowany na 27. miejscu zestawienia „100 najlepszych metalowych wokalistów wszech czasów” opracowanego przez „Hit Parader[137][138]. W maju 2009 brytyjski magazyn „Classic Rock” zestawił muzyka na 19. pozycji w rankingu „50 najlepszych wokalistów rockowych”[139]. W 2015 czasopismo elektroniczne Loudwire zamieściło nazwisko Staleya na 39. lokacie w przygotowanym przez siebie zestawieniu „50 najlepszych hardrockowych i metalowych frontmanów wszech czasów”[140].

WpływEdytuj

 
Marionetka przedstawiająca Staleya w Rock and Roll Hall of Fame (2014)

Osoba Layne’a Staleya, mimo upływu lat, wciąż stanowi inspirację dla fanów i wykonawców muzycznych[141]. Wokalista zespołu Ministry, Al Jourgensen stwierdził, że Staley był „utalentowanym dzieckiem”[90]. Anders Fridén – wokalista szwedzkiego zespołu In Flames – przyznał w jednym z wywiadów, że Staley wywarł wpływ na jego styl śpiewania. „Layne Staley był wielką inspiracją dla mnie na początku. Myślałem, że jego teksty są bardzo mroczne, ale były bardzo piękne i smutne”[142]. Billy Corgan, frontman The Smashing Pumpkins, wyznał: „Layne miał niezwykły głos, o pięknej, smutnej, natrętnej barwie. Był inny, bo jego ciężkość była właśnie w tym głosie. Widziałem Alice in Chains podczas jednego z ich ostatnich występów, gdy otwierali koncert Kiss na Tiger Stadium. Grali na zewnątrz w pełnym słońcu i byli niezwykli. Wydaje mi się, że to właściwy sposób zapamiętania kogoś, kogo jest i będzie nam brakować”[143]. Eddie Vedder stwierdził: „Layne kiedy grał muzykę był jej częścią. W pewnym sensie to było to, co pozwoliło jego prawdziwej osobowości być miłym i niewinnym”[144]. Wokalista i gitarzysta Metalliki, James Hetfield, w rozmowie z dwutygodnikiem „Rolling Stone” przyznał: „Wciąż nie wiem, dlaczego on wybrał tę drogę… gość z takim talentem”[145]. Kirk Hammett stwierdził, że Staley był jedną z głównych inspiracji do nagrania i nazwy albumu studyjnego Death Magnetic (2008). „Przyniosłem któregoś dnia zdjęcie Layne’a do studia. To zdjęcie było przez długi czas. Myślę, że wpłynęło na psychikę Jamesa”[145]. Wokalistka Otep Shamaya wspomniała, że „Layne był wyjątkową istotą. Od potężnego głosu, przez liryczne mistrzostwo po namiętne występy, był ikoną i legendą na długo przed odejściem z tej śmiertelnej spirali”[141]. Z kolei frontman Godsmack, Sully Erna stwierdził, że Staley miał znaczący wpływ na jego styl śpiewu[90].

W 10. rocznicę śmierci Staleya, amerykański miesięcznik „The Atlantic Monthly” opublikował artykuł autorstwa Davida de Soli, w którym dziennikarz napisał: „Scena muzyczna Seattle przemieniła muzykę rockową w pierwszej połowie lat 90., za sprawą czterech wspaniałych wokalistów. Mimo iż wywodzili się z jednego nurtu, reprezentowali odmienne style wokalne. Cechą charakterystyczną Kurta Cobaina było łączenie dynamiki i krzykliwego stylu z melodyjnymi utworami. Chris Cornell dysponował wysokim wokalem, pozwalającym na umieszczenie go w czasach Roberta Planta czy Freddiego Mercury’ego. Eddie Vedder połączył naturalny baryton z punkową żywiołowością, coś spod znaku Jima Morrisona. Ale Staley brzmiał jak nikt inny. Jego zdolność do projekcji siły, jak i również wyjątkowe umiejętności tworzenia zharmonizowanych linii wokalnych z gitarzystą Jerrym Cantrellem, stały się inspiracją dla wielu muzyków, a także jedną z głównych marek Alice in Chains”[146]. Podobną opinię wyrażał były gitarzysta Presidents of the United States of America, Dave Dederer[147].

UpamiętnienieEdytuj

Druga solowa płyta Cantrella – Degradation Trip (2002) – została w całości poświęcona pamięci Staleya[148]. Zespół Cold nagrał utwór „The Day Seattle Died” (zawarty na albumie Year of the Spider, 2003), napisany dla Staleya i Cobaina, jako hołd jednym z głównych przedstawicieli grunge’u[149]. Grupa Staind napisała kompozycję „Layne” na albumie 14 Shades of Grey (2003), poświęconą pamięci artysty[150]. Eddie Vedder skomponował utwór „4/20/02” (tytuł wziął się od daty, w której muzyk dowiedział się o śmierci Staleya i czasie kiedy ją napisał). Kompozycja znalazła się na kompilacji Lost Dogs (2003)[104][151]. Frontman Black Label Society, Zakk Wylde, nagrał wraz z zespołem utwór „Layne”, który ukazał się na albumie Hangover Music Vol. VI (2004)[152]. Wokalistka Babes in Toyland, Kat Bjelland, napisała w hołdzie dla Staleya kompozycję „Layne to Rest”, zawartą na albumie Katastrophy Wife All Kneel (2004)[149]. Grupa Theory of a Deadman napisała dla Staleya utwór „Shadow”[149]. Kompozycja „Shine” zespołu Metallica została nagrana w hołdzie dla artysty[145]. Podobnie utwór Alice in Chains „Black Gives Way to Blue” z albumu o tej samej nazwie (2009) z gościnnym udziałem Eltona Johna[153]. Amerykański dziennikarz Greg Prato opublikował w 2009 książkę Grunge Is Dead: The Oral History of Seattle Rock Music, którą poświęcił między innymi pamięci Staleya[154].

Proklamacją burmistrz miasta Seattle z sierpnia 2019, Jenny Durkan, 22 sierpnia ustanowiono oficjalnie „dniem Layne’a Staleya”, aby przypomnieć jego wkład w świat muzyki oraz zwrócić uwagę na fundację imienia wokalisty, która pomaga ludziom w walce z nałogiem narkotykowym i zapewnia im opiekę[155].

Fundacja Layne’a StaleyaEdytuj

 
Nancy McCallum z fundacją (2006)

W 2002 matka muzyka Nancy McCallum i doradca do spraw uzależnień Jamie Richards założyli fundację Layne Staley Fund. Organizacja non-profit zbiera fundusze na leczenie odwykowe i współpracuje z muzyczną wspólnotą Seattle[156]. Głównym zadaniem fundacji jest zapewnienie opieki zdrowotnej, świadomości oraz edukacji dla osób zmagających się z uzależnieniem od heroiny[156]. Fundacja zbiera również pieniądze i daninę podczas corocznych, charytatywnych koncertów, które odbywają się w dniu urodzin Staleya (22 sierpnia)[156]. Od lat z fundacją stale współpracują byli muzycy grupy Alice N’ Chains – Johnny Bacolas i Nick Pollock (którą w latach 80. współtworzyli wraz ze Staleyem) oraz obecni członkowie Alice in Chains[157]. 22 sierpnia 2009 charytatywny koncert, wspierany przez fundację, odbył się w The Showbox w Seattle. Wystąpili ówcześnie Faceless, Gary Hoey, Surface Tension, Temperedcast i The Crying Spell[156][158]. Rok później, podczas kolejnej edycji, zagrali All Hail the Crown, Gunn & the Damage Done, My Sister’s Machine, Shawn Smith i Villains of Yesterday. Przy International Fountain odbyło się spotkanie i czuwanie fanów przy świecach oraz akustyczne występy[159].

19 sierpnia 2017, w związku z przypadającą trzy dni później 50. rocznicą urodzin Staleya, w Moore Theatre w Seattle odbyła się kolejna edycja[160]. Jej organizacją zajęła się rodzina wokalisty wraz z fundacją i przyjaciółmi. W wydarzeniu udział wzięło wielu muzyków lokalnej sceny[160]. Prócz koncertów, zainteresowani mieli także dostęp do terapeutycznych usług medycznych (ang. Therapeutic Health Services), programu sieci klinik zajmujących się problemem uzależnień i chorób psychicznych[160].

InstrumentariumEdytuj

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[161]:

Gitary:

Wzmacniacze:

Efekty gitarowe:

  • Dunlop Cry Baby Wah Pedal
  • Jimi Hendrix Fuzz Face Distortion Pedal
  • Maestro PS-1A Phase Shifter
  • TC Electronic Stereo Chorus Flanger

DyskografiaEdytuj

 
Marionetki muzyków Alice in Chains z teledysku „I Stay Away” (1994) mieszczą się w Rock and Roll Hall of Fame (październik 2013)
Zobacz więcej w artykule Alice N’ Chains, w sekcji Dyskografia.
Osobny artykuł: Dyskografia Alice in Chains.
Zobacz więcej w artykule Mad Season, w sekcji Dyskografia.
Zobacz więcej w artykule Class of ’99, w sekcji Dyskografia.

InneEdytuj

Rok Album Uwagi Źródło
1993 HeartDesire Walks On gościnnie śpiew w utworze „Ring Them Bells” [133]
1994 Second ComingL.O.V.Evil gościnnie śpiew w utworze „It’s Coming After” [162]

FilmografiaEdytuj

Rok Tytuł Uwagi Źródło
1986 Father Rock film pełnometrażowy, reż. Thad Byrd [24]
1991 Cowboys from Hell: The Videos film dokumentalny, reż. Paul Rachman [163]
1992 Samotnicy film obyczajowy, reż. Cameron Crowe [164]
1995 The Nona Tapes mockument, reż. Rocky Schenck [165]
2011 Pearl Jam Twenty[c] film dokumentalny, reż. Cameron Crowe [166]

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

Wyróżnienia indywidualneEdytuj

Rok Tytuł Publikacja Pozycja
2006 „100 najlepszych metalowych wokalistów wszech czasów”[137][138] Hit Parader 27
2009 „50 najlepszych wokalistów rockowych”[139] Classic Rock 19
2015 „50 najlepszych hardrockowych i metalowych frontmanów wszech czasów”[140] Loudwire 39

UwagiEdytuj

  1. Staley nie lubił swojego drugiego imienia. Często denerwował się, gdy ktoś zwracał się do niego Rutherford[2].
  2. Po rozwodzie rodziców, „Liz” przyjęła nazwisko Elmer[4].
  3. W filmie wykorzystano materiały archiwalne przedstawiające Staleya[166].

PrzypisyEdytuj

  1. Layne Staley’s Vocal Profile (ang.). [dostęp 2014-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-08)].
  2. de Sola 2015 ↓, s. 27.
  3. a b c d e f de Sola 2015 ↓, s. 7.
  4. a b c de Sola 2015 ↓, s. 10.
  5. de Sola 2015 ↓, s. 8.
  6. a b c de Sola 2015 ↓, s. 9.
  7. a b c de Sola 2015 ↓, s. 11.
  8. de Sola 2015 ↓, s. 25.
  9. a b de Sola 2015 ↓, s. 13.
  10. a b c de Sola 2015 ↓, s. 12.
  11. a b Beth Nussbaum. When Whips Don’t Hurt. „Rock Scene”, s. 57–60, kwiecień 1990. ISSN 0090-3353. 
  12. a b Koziczyński 2006 ↓, s. 66.
  13. Daina Darzin. Alice in Pain. „Request”, s. 17–18, luty 1993. ISSN 1045-0084. 
  14. a b Prato 2009 ↓, s. 214.
  15. de Sola 2015 ↓, s. 11–12.
  16. de Sola 2015 ↓, s. 15.
  17. de Sola 2015 ↓, s. 19.
  18. Prato 2009 ↓, s. 214–215; de Sola 2015 ↓, s. 18.
  19. David de Sola: The Origin of Layne Staley’s Middle Name (ang.). [dostęp 2017-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-04)].
  20. de Sola 2015 ↓, s. 28.
  21. de Sola 2015 ↓, s. 26.
  22. Prato 2009 ↓, s. 215–217; Yarm 2012 ↓, s. 166; de Sola 2015 ↓, s. 47.
  23. de Sola 2015 ↓, s. 38, 48.
  24. a b de Sola 2015 ↓, s. 39.
  25. Yarm 2012 ↓, s. 171.
  26. Yarm 2012 ↓, s. 168.
  27. Yarm 2012 ↓, s. 173–174.
  28. de Sola 2015 ↓, s. 51.
  29. Prato 2009 ↓, s. 217; de Sola 2015 ↓, s. 66.
  30. Prato 2009 ↓, s. 215.
  31. a b c de Sola 2015 ↓, s. 67.
  32. a b de Sola 2015 ↓, s. 68.
  33. de Sola 2015 ↓, s. 69.
  34. de Sola 2015 ↓, s. 72.
  35. a b de Sola 2015 ↓, s. 73.
  36. de Sola 2015 ↓, s. 108.
  37. de Sola 2015 ↓, s. 110.
  38. de Sola 2015 ↓, s. 118–120.
  39. de Sola 2015 ↓, s. 131, 134, 141.
  40. de Sola 2015 ↓, s. 143.
  41. Prato 2009 ↓, s. 264; de Sola 2015 ↓, s. 144.
  42. de Sola 2015 ↓, s. 47–148.
  43. a b c de Sola 2015 ↓, s. 155.
  44. de Sola 2015 ↓, s. 159.
  45. de Sola 2015 ↓, s. 173.
  46. Yarm 2012 ↓, s. 378; de Sola 2015 ↓, s. 179
  47. a b Koziczyński 2006 ↓, s. 68.
  48. Yarm 2012 ↓, s. 386–387; de Sola 2015 ↓, s. 185
  49. de Sola 2015 ↓, s. 185–186, 189.
  50. de Sola 2015 ↓, s. 210.
  51. de Sola 2015 ↓, s. 211.
  52. a b Prato 2009 ↓, s. 407–408.
  53. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 212.
  54. a b Yarm 2012 ↓, s. 470.
  55. Prato 2009 ↓, s. 406–407.
  56. de Sola 2015 ↓, s. 221.
  57. de Sola 2015 ↓, s. 220.
  58. a b Crowe 2013 ↓, s. 161.
  59. Yarm 2012 ↓, s. 482.
  60. a b c de Sola 2015 ↓, s. 223.
  61. a b Yarm 2012 ↓, s. 483.
  62. Crowe 2013 ↓, s. 166.
  63. de Sola 2015 ↓, s. 225.
  64. Prato 2009 ↓, s. 409.
  65. Yarm 2012 ↓, s. 484.
  66. de Sola 2015 ↓, s. 234.
  67. a b Prato 2009 ↓, s. 409–410.
  68. de Sola 2015 ↓, s. 236.
  69. de Sola 2015 ↓, s. 236–237.
  70. de Sola 2015 ↓, s. 238.
  71. Anderson 2007 ↓, s. 96.
  72. Yarm 2012 ↓, s. 485; de Sola 2015 ↓, s. 231
  73. de Sola 2015 ↓, s. 240–243.
  74. de Sola 2015 ↓, s. 244.
  75. Yarm 2012 ↓, s. 486; de Sola 2015 ↓, s. 246
  76. de Sola 2015 ↓, s. 268.
  77. de Sola 2015 ↓, s. 270.
  78. de Sola 2015 ↓, s. 272.
  79. de Sola 2015 ↓, s. 274.
  80. Yarm 2012 ↓, s. 533–534.
  81. de Sola 2015 ↓, s. 276.
  82. de Sola 2015 ↓, s. 275–276.
  83. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 277.
  84. de Sola 2015 ↓, s. 280.
  85. de Sola 2015 ↓, s. 277–278.
  86. a b c Prato 2009 ↓, s. 416.
  87. de Sola 2015 ↓, s. 280–281.
  88. a b Yarm 2012 ↓, s. 535.
  89. a b de Sola 2015 ↓, s. 287.
  90. a b c Charles R. Cross. The Last Days of Layne Staley. „Rolling Stone”, s. 21, 6 czerwca 2002. ISSN 0035-791X. 
  91. a b de Sola 2015 ↓, s. 286.
  92. a b Yarm 2012 ↓, s. 536.
  93. a b c de Sola 2015 ↓, s. 288.
  94. Graham Hartmann: Alice in Chains’ Layne Staley Reportedly Planned to Audition for Audioslave (ang.). Loudwire. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  95. de Sola 2015 ↓, s. 289.
  96. de Sola 2015 ↓, s. 290.
  97. a b de Sola 2015 ↓, s. 291.
  98. de Sola 2015 ↓, s. 299.
  99. a b de Sola 2015 ↓, s. 292.
  100. de Sola 2015 ↓, s. 294.
  101. a b c d e de Sola 2015 ↓, s. 295.
  102. de Sola 2015 ↓, s. 296.
  103. Yarm 2012 ↓, s. 537–538.
  104. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 300.
  105. Yarm 2012 ↓, s. 538.
  106. a b de Sola 2015 ↓, s. 301.
  107. a b c de Sola 2015 ↓, s. 302.
  108. Prato 2009 ↓, s. 424.
  109. Yarm 2012 ↓, s. 538–539.
  110. de Sola 2015 ↓, s. 44.
  111. de Sola 2015 ↓, s. 80.
  112. de Sola 2015 ↓, s. 82.
  113. Yarm 2012 ↓, s. 385; de Sola 2015 ↓, s. 142
  114. a b c de Sola 2015 ↓, s. 148.
  115. de Sola 2015 ↓, s. 201–202.
  116. Yarm 2012 ↓, s. 424–425.
  117. a b de Sola 2015 ↓, s. 215.
  118. de Sola 2015 ↓, s. 247.
  119. de Sola 2015 ↓, s. 248.
  120. Prato 2009 ↓, s. 414; de Sola 2015 ↓, s. 256–258
  121. de Sola 2015 ↓, s. 237.
  122. de Sola 2015 ↓, s. 52.
  123. de Sola 2015 ↓, s. 52–53.
  124. de Sola 2015 ↓, s. 53.
  125. Prato 2009 ↓, s. 266; Yarm 2012 ↓, s. 377; de Sola 2015 ↓, s. 152, 155.
  126. a b de Sola 2015 ↓, s. 154.
  127. de Sola 2015 ↓, s. 161.
  128. a b de Sola 2015 ↓, s. 164.
  129. de Sola 2015 ↓, s. 167.
  130. de Sola 2015 ↓, s. 171.
  131. Prato 2009 ↓, s. 342–343.
  132. de Sola 2015 ↓, s. 198.
  133. a b de Sola 2015 ↓, s. 204.
  134. de Sola 2015 ↓, s. 217.
  135. Prato 2009 ↓, s. 406.
  136. Koziczyński 2006 ↓, s. 69.
  137. a b Top 100 Metal Vocalists of All Time. „Hit Parader”, listopad 2006. ISSN 0162-0266. 
  138. a b Rob Halford, Robert Plant, Bon Scott, Ozzy Are Among ‘Heavy Metal’s All-Time Top 100 Vocalists’ (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2019-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)].
  139. a b 50 Greatest Singers. „Classic Rock”, maj 2009. ISSN 1464-7834. 
  140. a b Top 50 Hard Rock + Metal Frontmen of All Time (ang.). Loudwire. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-23)].
  141. a b Rock and Metal Stars Pay Tribute to Layne Staley. „Kerrang!”. ISSN 0262-6624 (ang.). [dostęp 2019-07-31]. [zarchiwizowane z adresu 2019-07-31]. 
  142. Craig Campbell: In Flames’ Anders Fridén Says Layne Staley ‘Described This Black Hole with Enormous Passion’ (ang.). [dostęp 2015-03-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-08)].
  143. Joe D’Angelo: An Angry Angel – Layne Staley Remembered by Bandmates, Friends (ang.). MTV. [dostęp 2011-07-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-13)].
  144. Prato 2009 ↓, s. 423.
  145. a b c David Fricke. Metallica: Metal Machines (Louder Faster Stronger). „Rolling Stone”, s. 58–67, 10 października 2008. ISSN 0035-791X. 
  146. David de Sola. How Alice in Chains Found the Most Memorable Voice in Grunge. „The Atlantic Monthly”. ISSN 1072-7825 (ang.). [dostęp 2017-12-06]. [zarchiwizowane z adresu 2016-04-02]. 
  147. Prato 2009 ↓, s. 260.
  148. Igor Stefanowicz. Nic stabilnego. „Teraz Rock”, s. 36–39, wrzesień 2002. ISSN 1730-394X. 
  149. a b c Tree Riddle: Top 10 Songs About Alice in Chains’ Layne Staley (ang.). Loudwire. [dostęp 2012-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  150. Michael Paoletta. 14 Shades of Grey. „Billboard”, s. 40, 7 czerwca 2003. ISSN 0006-2510. 
  151. Crowe 2013 ↓, s. 282.
  152. Garry Sharpe-Young: New Wave of American Heavy Metal. Zonda Books Limited, 2005, s. 60. ISBN 978-0958268400. (ang.)
  153. de Sola 2015 ↓, s. 328.
  154. Prato 2009 ↓, s. 5.
  155. Mayor of Seattle Proclaims August 22 ‘Layne Staley Day’ (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2019-08-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-23)].
  156. a b c d The Crying Spell, Faceless Added to Layne Staley Eighth Annual Tribute & Benefit Concert (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  157. Alice in Chains Guitarist Launches Benefit Auction for Musicares and Layne Staley Fund (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  158. The Best Nights Out This Month. „Spin”, s. 97, sierpień 2006. ISSN 0886-3032. 
  159. Layne Staley Tribute Events Detailed (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  160. a b c Nicole Brodeur. ‘This Was My War’: Layne Staley’s Mother Recounts Sorrow as Opioid Deaths Worsen. „The Seattle Times”. ISSN 0745-9696 (ang.). [dostęp 2017-08-20]. [zarchiwizowane z adresu 2017-08-20]. 
  161. Layne Staley : Equipboard (ang.). [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
  162. Prato 2009 ↓, s. 408.
  163. Neil Daniels: Reinventing Metal: The True Story of Pantera and the Tragically Short Life of Dimebag Darrell. Hal Leonard Corporation, 2013. ISBN 978-1-4803-6272-7. (ang.)
  164. Prato 2009 ↓, s. 265–266; de Sola 2015 ↓, s. 141
  165. de Sola 2015 ↓, s. 234–235.
  166. a b Ned Lannamann. Pearl Jam Twenty – Seattle Movie Times. „The Stranger”. ISSN 1935-9004 (ang.). [dostęp 2019-03-10]. [zarchiwizowane z adresu 2019-03-10]. 

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj