Leśna

miasto w województwie dolnośląskim
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne znaczenia hasła Leśna.

Leśna (niem. Marklißa[2]) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie lubańskim, położone na Pogórzu Izerskim nad Kwisą. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Leśna. Historycznie leży na Górnych Łużycach, których wschodnią granicę stanowi Kwisa.

Leśna
Ratusz w Leśnej
Ratusz w Leśnej
Herb Flaga
Herb Leśnej Flaga Leśnej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat lubański
Gmina Leśna
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1144
Burmistrz Mirosław Markiewicz
Powierzchnia 8,56 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4 587[1]
535,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 75
Kod pocztowy 59-820
Tablice rejestracyjne DLB
Położenie na mapie gminy Leśna
Mapa lokalizacyjna gminy Leśna
Leśna
Leśna
Położenie na mapie powiatu lubańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lubańskiego
Leśna
Leśna
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Leśna
Leśna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Leśna
Leśna
Ziemia51°01′25″N 15°16′00″E/51,023611 15,266667
TERC
(TERYT)
0210034
SIMC 0936121
Urząd miejski
Rynek 19
59-820 Leśna
Strona internetowa

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 4 686 mieszkańców.

Spis treści

NazwaEdytuj

Pierwotną nazwą miejscowości była łużycka nazwa Lischa[3]. Po podbiciu w średniowieczu Słowian połabskich z plemion Serbów lużyckich mieszkających na Łużycach nazwa została później zgermanizowana na Marklissa. Po II wojnie światowej polska administracja nadała miejscowości polską nazwę Leśna.

PołożenieEdytuj

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 8,56 km²[4].

Miasto położone jest w południowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego w powiecie lubańskim na Pogórzu Izerskim. Miasto leży nad trzema rzekami: Kwisą, Bruśnikiem i Czarnym Strumieniem.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. jeleniogórskiego.

HistoriaEdytuj

Historycznie miejscowość leży w granicach Łużyc zamieszkanych od co najmniej VI wieku przez Słowian połabskich z plemion Serbów łużyckich. Pierwsza wzmianka o osadzie Leśna datowana jest na rok 1144[5]. Pierwsze źródło podające Leśną jako osadę miejską pochodzi z 3 maja 1329 roku. Źródłem tym jest akt sprzedaży miasta wystawiony przez ówczesnego właściciela, księcia Henryka I jaworskiego, który władał Leśną od 1319 roku[5]. Po śmierci księcia w roku 1346 miasto wraz z przyległościami dostaje się pod panowanie korony czeskiej. Od tego okresu aż do 1785 roku Leśną władała serbołużycko-niemiecki ród szlachecki von Dobschütz[5].

Ważne dla rozwoju miasteczka były przywileje, nadane mu m.in. w roku 1487 (przywilej cechowy) i w 1515 (prawo organizacji targów uzyskane od Władysława II Jagiellończyka[5]. Dzięki tym aktom prawnym Leśna stała się dużym i znanym ośrodkiem rzemiosła.

Miasto wielokrotnie było niszczone przez powodzie i działania wojenne. Kres rozwojowi gospodarczemu przyniosła wojna trzydziestoletnia (1618-1648), która doprowadziła do upadku miejscowy handel i rzemiosło[5]. Po zakończeniu działań wojennych w mieście i okolicy dynamicznie rozwijało się rzemiosło tkackie, co wywołało ponowny rozwój Leśnej. W krótkim czasie miasteczko stało się jednym z największych ośrodków rzemieślniczych na pograniczu śląsko-czeskim. W połowie XVII wieku miasto rozrosło się poza bramy miejskie, jego ostatnim właścicielem był porucznik Fryderyk Edward Jung[6].

Wiek XIX to okres uprzemysłowienia miasteczka, w tym okresie powstały pierwsze zakłady włókiennicze. Równocześnie z rozwojem przemysłu następował rozwój miasta. Powstały nowe inwestycje, nowoczesne budynki, instytucje. W 1854 roku powstał nowy kościół parafialny, w 1887 wybudowano most kamienny na Kwisie, a od 1896 roku otwarto kolej na trasie Lubań[5].

W czasie II wojny światowej w miasteczku i okolicach pracowało wielu Polaków wywiezionych na roboty przymusowe, m.in. z Tarnawy Dolnej k. Suchej Beskidzkiej.

W 1945 miasto zostało włączone do Polski. Jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Jednocześnie Leśna utraciła prawa miejskie, odzyskując je ponownie w roku 1962.

Okres powojenny to okres dalszego uprzemysłowiania Leśnej. Powstały nowe zakłady, budynki użyteczności publicznej, obiekty turystyczne. Lata 90. XX wieku to okres transformacji Polski, który nie ominął miasta. W połowie lat 90. zlikwidowano linię kolejową do Lubania, doszło także do restrukturyzacji miejscowego przemysłu.

Po 1945 Leśna należała do powiatu lubańskiego województwa wrocławskiego, w latach 1975-1998 należała do województwa jeleniogórskiego, a od 1998 roku znów należy do powiatu lubańskiego, województwa dolnośląskiego.

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

W Leśnej krzyżują się drogi wojewódzkie:

Oprócz tego z Leśnej wybiegają drogi lokalne do Miłoszowa, Złotnik Lubańskich, Biedrzychowic. Leśna położona jest w bezpośrednim sąsiedztwie przejścia granicznego z Czechami w miejscowości Miłoszów.

Transport kolejowyEdytuj

Do Leśnej prowadzi linia kolejowa nr 337, ze stacją kolejową Leśna, obecnie używana dla ruchu towarowego. Budynek stacji jest zaadaptowany jako komis.

Transport publicznyEdytuj

Do miasta można się dostać PKS-em i busami F.H.U. Bielawa . W miasteczku działa taxi.

DemografiaEdytuj

Piramida wieku mieszkańców Leśnej w 2014 roku[1].
 

ZabytkiEdytuj

W Leśnej istnieją zabytki i atrakcje godne uwagi. W mieście zachował się średniowieczny układ urbanistyczny z ratuszem oraz kamieniczkami, gdzie najciekawszy jest zespół kamienic mieszczańskich z podcieniami. Na uwagę zasługują również dwa kościoły.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[7]:

  • miasto
  • kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, ul. Sienkiewicza; młodszy z leśniańskich kościołów, wybudowany w latach 1852-1853 przez miejscowych wiernych obrządku katolickiego. Restaurowany w latach 1961-1962 posiada neogotyckie wyposażenie wnętrza z XIX w.
  • kościół pomocniczy pw. Chrystusa Króla, pierwotnie ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki, ul. Żeromskiego; pochodzący prawdopodobnie sprzed 1346 r. - XIV w., co potwierdza zachowany dokument. Niestety w roku 1702 kościół uległ całkowitemu spaleniu. W latach 1703-19 nastąpiła budowa nowego obiektu kościoła, która trwała wiele lat.
  • cmentarz ewangelicki, obecnie park, obok kościoła, ul. Żeromskiego, z drugiej poł. XVI w., XX w.
  • ratusz, zabytkowy pochodzący z 1699 r. Stoi on pośrodku leśniańskiego rynku. Obecnie mieści się w nim Urząd Miasta i Gminy w Leśnej. Ratusz przechodził renowację w roku 1969. Zieloną bryłę ratusza wieńczy niewielka wieżyczka z herbem Leśnej.
  • kamieniczki z XIX wieku otaczające Rynek i przyległe uliczki; głównie barokowe i klasycystyczne. Południowa pierzeja rynku to zabytkowe kamieniczki z arkadowymi podcieniami:
    • dom, Rynek 1, z czwartej ćw. XIX w.
    • dom, Rynek 4
    • hotel z restauracją, Rynek 8
    • kamienice, Rynek 9, 13, 14, 15-16, z XVIII w., XIX w.
  • kamienice, ul. Kochanowskiego 1, 2, 18, z XIX w.
  • dom, ul. Kochanowskiego 6, z drugiej poł. XVIII w., XIX/XX w.
  • dom, ul. Kochanowskiego 16, z XVII w., XIX w.
  • domy, ul. Lubańska 1, 2, z XIX w.
  • dom, ul. Sienkiewicza 1, z XVIII, k. XIX w.
  • domy, ul. Sienkiewicza 2, 6, 8, 14, 17, z XIX w.
  • dom, ul. Sienkiewicza 16, z 1776 r., XIX w.
  • domy, ul. Szkolna 1, 3, z XIX w.
  • domy, ul. Żeromskiego 1, 2, 21 z XIX w.
  • dom, ul. Żeromskiego 3, z k. XVIII w.

Leśna - Baworowo

  • zespół pałacowy, ul. Baworowo 20, z 1880 r.:
  • park, ul. Baworowo 21, z XIX w.

inne zabytki:

  • sztolnie - są to sztuczne groty budowane przez jeńców oddziałów obozu koncentracyjnego Gross Rosen w Leśnej i okolicach podczas II wojny światowej.
  • wieża szubieniczna – jest to unikatowy zabytek, niewiele wież szubienicznych zostało zachowanych na świecie. Jej powstanie datuje się na XII wiek.

TurystykaEdytuj

Okolice Leśnej są cennymi terenami rekreacyjnymi. Największą atrakcją Leśnej i okolic jest Zamek Czocha. Również atrakcyjne są zbiorniki: Jezioro Leśniańskie i Jezioro Złotnickie. W okolicach miasta znajduje się także Zamek Rajsko oraz Zamek Świecie.

GospodarkaEdytuj

Leśna to ośrodek przemysłowy z rozwiniętym przemysłem włókienniczym, maszynowym, metalowym i skórzanym. Do ważniejszych zakładów należą:

  • Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Dolwis" S.A. – producent podszewek wiskozowych, żakardowych, gładkich, tkanin pościelowych, szlafrokowych, pościeli
  • Fabryka Części i Odlewnia Metali "Baworowo" S.A. – producent wałów snowadlanych, odlewów z żeliwa szarego, bębnów hamulcowych do autobusów
  • Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "Lebafra" – producent obuwia
  • Zakłady Mięsne – producent wędlin i półtusz
  • Przedsiębiorstwo Rolno-Przemysłowe "Smolnik"

Oprócz tego w mieście istnieją hotele, pensjonaty, restauracje, punkty handlowe i usługowe, serwisy, hurtownie, oddziały banków (Bank Spółdzielczy Sulików O/Leśna, PKO BP), stacje kontroli pojazdów, Zakład Usług Mechanizacyjnych. Istnieje Spółdzielnia Mieszkaniowa, komisariat policji, ośrodek zdrowia, poczta.

PrzyrodaEdytuj

Na terenie Miasta i Gminy Leśna znajduje się 14 pomników przyrody w tym 12 pomników to pomniki przyrody ożywionej, a 2 – nieożywionej. Do zabytków-pomników przyrody ożywionej należą drzewa które w liczbie 3 sztuk są położone w obrębie miasta. Są to:

Do pomników przyrody nieożywionej zaliczamy dwa stożki pochodzenia wulkanicznego znajdujące się w pobliżu miasta. Noszą one nazwy Stożek Perkuna i Stożek Światowida. Odległość pomiędzy nimi wynosi 800 m. Pierwsze wzniesienie ma wysokość 400 m n.p.m. a drugie 427 m n.p.m. Są one dobrymi punktami widokowymi z których podziwiać można panoramę Gór Izerskich.

EdukacjaEdytuj

W Leśnej można uzyskać wykształcenie na poziomie przedszkolnym, podstawowym, i gimnazjalnym. W mieście istnieje Szkoła Podstawowa, Przedszkole Miejskie, i Gimnazjum Publiczne. Placówki są wyposażone w pracownie komputerowe, sprzęt audiowizualny. Szkoły organizują zajęcia pozalekcyjne z różnych dziedzin.

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasto i Gmina Leśna współpracuje z kilkoma europejskimi gminami w zakresie wymiany doświadczeń z dziedzin gospodarki, edukacji, turystyki, promocji. Miastami partnerskimi Leśnej są:

Sport i rekreacjaEdytuj

Na terenie miasta Leśna funkcjonuje stadion miejski, hala widowiskowa. Działa także klub sportowy "Włókniarz", oraz Ludowo Uczniowski Klub Sportowy "Kwisa" – sekcja kajakarstwa górskiego oraz Kajak Polo, która w 2007 roku obchodziła swoje 30-lecie.

KulturaEdytuj

Animatorem życia kulturalnego w Leśnej jest Miejski Ośrodek Kultury i Sportu mieszczący się przy ul. E.Orzeszkowej 5a. Dysponuje on salą teatralno-kinową. Organizuje też wiele imprez o charakterze kulturalno-rozrywkowym. W Leśnej istnieje także Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, która posiada bogaty księgozbiór. MOKiS w Leśnej prowadzi zajęcia tematyczne, pracownie, sekcje zainteresowań dla dzieci i dorosłych.

PrzypisyEdytuj

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Lesna, w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. A.F. Busching, "A new system of geography", rozdz. "Lusatia", London 1762, str. 133.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  5. a b c d e f Józef Pilch: Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2005, s. 192. ISBN 83-213-4366-X.
  6. http://www.cit.gryfow.pl/lesna,d24.html Centrum Informacji Turystycznej w Gryfowie Śląskim
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 10.9.2012]. s. 99,100.
  8. Miasta partnerskie Leśnej na oficjalnej stronie miejscowości. [dostęp 2012-07-20].
  9. Miasta partnerskie Leśnej na oficjalnej stronie miejscowości. [dostęp 2012-07-20].
  10. Miasta partnerskie Leśnej na oficjalnej stronie miejscowości. [dostęp 2012-07-20].
  11. Miasta partnerskie Leśnej na oficjalnej stronie miejscowości. [dostęp 2012-07-20].
  12. Miasta partnerskie Leśnej na oficjalnej stronie miejscowości. [dostęp 2012-07-20].
  13. Miasta partnerskie Leśnej na oficjalnej stronie miejscowości. [dostęp 2012-07-20].
  14. Porozumienie o współpracy Leśna - Schönau-Berzdorf.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Józef Pilch, "Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska", Warszawa, Wydawnictwo Arkady, 2005, ​ISBN 83-213-4366-X​.

Linki zewnętrzneEdytuj