Lech Raczak (ur. 27 stycznia 1946 w Krzyżanowie[1][2], zm. 17 stycznia 2020 w Poznaniu[3]) – polski reżyser teatralny, teatrolog, dramatopisarz i nauczyciel akademicki.

Lech Raczak
Ilustracja
Lech Raczak podczas dyskusji po sztuce Spisek smoleński (Poznań, 2016)
Data i miejsce urodzenia 27 stycznia 1946
Krzyżanowo
Data i miejsce śmierci 17 stycznia 2020
Poznań
Zawód reżyser teatralny, dramatopisarz
Współmałżonek Daria Anfelli
Lata aktywności 1964–2020
Zespół artystyczny
Orbis Tertius - Trzeci Teatr
Odznaczenia
Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Współzałożyciel Teatru Ósmego Dnia (1964) i jego kierownik artystyczny (1968–1994)[4]. Dyrektor artystyczny Teatru Polskiego w Poznaniu (1995–1998) oraz Malta Festival Poznań (1993–2012)[5]. W latach 2003–2018 był wykładowcą Pracowni Zjawisk Teatralnych Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu[6], działającej przy Katedrze Scenografii Wydziału Architektury Wnętrz i Scenografii[7].

Łącznie wyreżyserował ponad pięćdziesiąt przedstawień. Był autorem scenariuszy większości z nich. Kilka z jego przedstawień zostało zarejestrowanych dla Teatru Telewizji. Teksty teatrologiczne Raczaka były publikowane w Polsce, USA, we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii i we Włoszech.

ŻyciorysEdytuj

Absolwent VI Liceum Ogólnokształcącego im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu[8] oraz filologii polskiej na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1969)[9].

Teatr alternatywnyEdytuj

W 1964, w wieku osiemnastu lat, wspólnie z Tomaszem Szymańskim założył teatr studencki pod nazwą Studencki Teatr Poezji Ósmego Dnia, znany dziś jako Teatr Ósmego Dnia (T8D)[10][11]. Nazwa zespołu nawiązywała do Zielonej Gęsi Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego („siódmego dnia Pan Bóg odpoczywał, a ósmego stworzył teatr”)[4]. W tamtym okresie, do zespołu teatru należał również poeta Stanisław Barańczak, a w późniejszych latach Jan A.P. Kaczmarek, założyciel Orkiestry Ósmego Dnia[4].

Raczak oraz aktorzy Teatru Ósmego Dnia byli w swej pracy zainspirowani metodą Jerzego Grotowskiego[4]. W okresie stanu wojennego Raczak wystawił m. in. Wzlot według tekstów Nadieżdy i Osipa Mandelsztamów. Zaś po zawieszeniu stanu wojenngo, Raport z oblężonego miasta według Zbigniewa Herberta, w obsadzie z Ewą Wójciak, Ewą Wanat i Maciejem Kozłowskim[12]. Najpierw było to przedstawienie uliczne, potem - gdy występy zostały zakazane - grano je na dziedzińcach kościołów i klasztorów[10]. W latach 80. Teatr Ósmego Dnia pod kierownictwem Raczaka wystawił jeszcze m.in. Małą apokalipsę (1985) inspirowaną powieścią Tadeusza Konwickiego[4].

Jako reżyser współpracował z niezależnymi zespołami w Polsce (Sekta, Asocjacja 2006), a także we Włoszech (Basho w Modenie, Arca w Katanii, Aenigma w Urbino, Uqbar w Weronie). W ramach założonej przez siebie Fundacji Orbis Tertius - Trzeci Teatr, realizował przedstawienia na deskach Centrum Kultury Zamek oraz Sceny Roboczej. Były to m. in. Spisek smoleński (2014) traktujący o konsekwencjach społecznych katastrofy smoleńskiej[13][14], a także Misterium buffo (2014) według Dario Fo i Dziady (2015) Adama Mickiewicza[15].

Teatr instytucjonalnyEdytuj

Za dyrekcji Zbigniewa Jaśkiewicza został mianowany reżyserem Teatru Polskiego w Poznaniu (1994)[16], zaś w latach 1995–1998 pełnił obowiązki dyrektora artystycznego sceny. Na deskach Teatru Polskiego wystawił dwa przedstawienia, adaptację Procesu Franza Kafki (1983) w obsadzie z m. in. Marią Maj, Mariuszem Puchalskim, Andrzejem Szczytką i Piotrem Zawadzkim[17], a także Edmonda Davida Mameta (1996) w obsadzie z Januszem Stolarskim, Robertem Więckiewiczem, Piotrem Wypartem i Krzysztofem Banaszykiem[18].

Po odejściu z Teatru Polskiego związał się z Polskim Teatrem Tańca – Baletem Poznańskim, gdzie we współpracy z Ewą Wycichowską zrealizował spektakle baletowe (1997, 2004)[19]. Ponadto wystawiał spektakle na deskach Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie (2003, 2004, 2009, 2012), Teatru Studio w Warszawie (2006), Wrocławskiego Teatru Współczesnego (2013) oraz Teatru Nowego im. Kazimierza Dejmka w Łodzi (2013)[19].

Najdłuższą współpracę nawiązał z Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy, prowadzonym przez Jacka Głomba[20]. W latach 2003–2017 wystawił osiem przedstawień, między innymi Zonę według Stalkera Andrieja Tarkowskiego (2003) z Przemysławem Bluszczem w jednej z głównych ról,[21] Dziady Adama Mickiewicza (2007), Marata-Sade Petera Weissa w obsadzie ze Zbigniewem Walerysiem jako Jacques Roux (2008)[22], Czas terroru (2010) na podstawie Róży Stefana Żeromskiego, a także swoją ostatnią pracę reżyserską, jaką był Makbet Williama Shakespeare’a (2017)[20].

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

Lech Raczak oraz aktorzy T8D – współtwórcy przedstawień tej sceny – są laureatami Nagrody im. Konrada Swinarskiego, przyznawanej przez redakcję miesięcznika „Teatr” za całokształt działalności artystycznej (nagroda za sezon 1993/1994), a także Nagrody im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (2008), przyznawanej przez Sekcję Krytyków Teatralnych Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego[23].

W 2012 roku ówczesny minister kultury Bogdan Zdrojewski odznaczył Raczaka Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze - Gloria Artis”, mówiąc[5]:

Starałem się zobaczyć jak wygląda dorobek Lecha Raczaka, jego zaangażowanie w pokazywanie spektakli swoich, sprowadzonych, pozyskanych i zrealizowanych w Polsce przy jego współudziale i jest to ponad 500 przedstawień. Zazwyczaj reżyserzy, pilnują swoich interesów artystycznych, a w tym wypadku mamy do czynienia z człowiekiem reprezentującym interesy widzów i za to Lechowi Raczakowi podziękowałem.

W 2018 został uhonorowany Nagrodą Artystyczną Miasta Poznania. W uzasadnieniu kapituła nagrody pod przewodnictwem prof. Romana Kubickiego podała, że przyznaje ją za wybitne osiągnięcia w dziedzinie teatru, a przede wszystkim przywracanie wiary w to, że sztuka ma zdolność przenoszenia nas z doraźnej rzeczywistości do świata uniwersalnego, czego szczególnym przykładem jest znakomity spektakl Podróże przez sny. I powroty[23]. W 2019 otrzymał Medal Alumno Bene Merenti, przyznawany wybitnym absolwentom UAM[24].

Życie prywatneEdytuj

Żoną Raczaka była dramaturg i reżyserka, Daria Anfelli, z którą współpracował przy większości swoich przedstawień[25][26].

17 stycznia 2020 zasłabł na przyjęciu noworocznym prezydenta Poznania, Jacka Jaśkowiaka, które odbywało się w Centrum Kultury Zamek. Zmarł tego samego dnia po przewiezieniu do szpitala[23].

PublikacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dariusz Kosiński: Lech Raczak. encyklopediateatru.pl. [dostęp 2020-01-19].
  2. Kwestionariusz osobowy obywatela Lecha Raczaka. nietak! 2011, nr 6, s. 3-4. [dostęp 2020-01-19].
  3. Nie żyje Lech Raczak. Był reżyserem i współtwórcą Teatru Ósmego Dnia. [dostęp 2020-01-19].
  4. a b c d e Teatr Ósmego Dnia | Życie i twórczość | Artysta, Culture.pl [dostęp 2020-01-20] (ang.).
  5. a b Żegnamy Lecha Raczaka - Malta Festival Poznań 2019, malta-festival.pl [dostęp 2020-01-20] (pol.).
  6. Lech Raczak | 1946–2020 – UAP Poznań, uap.edu.pl [dostęp 2020-01-20].
  7. Pracownia Zjawisk Teatralnych – UAP Poznań, uap.edu.pl [dostęp 2020-01-20].
  8. Marek Zaradniak, Bogna Kisiel: Lech Raczak nie żyje. Był przewodnikiem w ciemnościach. Pozostawił po sobie ranę w sercu wielu ludzi (pol.). Głos Wielkopolski, 2020-01-18. [dostęp 2020-01-19].
  9. Krzysztof Smura: Lech Raczak. Katastrofista z rektorskim medalem (pol.). UAM, 2019-04-29. [dostęp 2020-01-19].
  10. a b Z jego śmiercią kończy się pewna epoka. Kim był Lech Raczak, poznański reżyser i opozycjonista, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  11. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2020-01-20].
  12. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-21].
  13. ORBIS TERTIUS » Recenzje [dostęp 2020-01-20] (pol.).
  14. "Czy Raczak oszalał?" "Smoleńskie rytuały" na deskach teatru, TVN24.pl [dostęp 2020-01-20].
  15. ORBIS TERTIUS » Spektakle [dostęp 2020-01-20] (pol.).
  16. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  17. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  18. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  19. a b Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-21].
  20. a b Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy - Aktualności, teatr.legnica.pl [dostęp 2020-01-20].
  21. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  22. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  23. a b c Bogna Kisiel, Lech Raczak nie żyje. Był przewodnikiem w ciemnościach. Pozostawił po sobie ranę w sercu wielu ludzi [WSPOMNIENIA], Głos Wielkopolski, 18 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-18] (pol.).
  24. Lech Raczak nie żyje, Życie Uniwersyteckie [dostęp 2020-01-18] (pol.).
  25. {{{tytuł}}}, e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20].
  26. Daria Anfelli, opera.poznan.pl [dostęp 2020-01-20].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj