Otwórz menu główne

Lejkówka buławotrzonowa

gatunek grzyba

Lejkówka buławotrzonowa (Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys ) – gatunek grzybów z rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae)[1].

Lejkówka buławotrzonowa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina wodnichowate
Rodzaj Ampulloclitocybe
Gatunek lejkówka buławotrzonowa
Nazwa systematyczna
Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys
Mycotaxon 83: 36 (2002)
Ilustracja
2012-10-19 Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 274294.jpg
2010-10-08 Ampulloclitocybe clavipes cropped.jpg
Ampulloclitocybe clavipes MS7 (2).jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Ampulloclitocybe, Hygrophoraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1801 r. Persoon nadając mu nazwę Agaricus clavipes. Później zaliczany był do różnych rodzajów. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 2002 r. Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys , przenosząc go do rodzaju Ampulloclitocybe[1]. Synonimy nazwy naukowej[2]:

  • Agaricus clavipes Pers. 1801
  • Agaricus comitialis Pers. 1801
  • Ampulloclitocybe squamulosoides (P.D. Orton) Harmaja 2003
  • Clavicybe clavipes (Pers.) Harmaja 2002
  • Clavicybe squamulosoides (P.D. Orton) Harmaja 2002
  • Clitocybe clavipes (Pers.) P. Kumm. 1871
  • Clitocybe comitialis (Pers.) P. Kumm. 1871
  • Clitocybe squamulosoides P.D. Orton 1960
  • Clitocybe squamulosoides P.D. Orton 1960 var. squamulosoides
  • Omphalia clavipes (Pers.) Quél. 1886
  • Omphalia clavipes (Pers.) Quél. 1886, var. clavipes
  • Omphalia clavipes var. comitialis (Pers.) Quél. 1886

Nazwę polską lejkówka buławotrzonowa (bedłka buławotrzonowa) nadał Stanisław Chełchowski 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako bedłka bulwiasta, lejkorodek grubotrzonowy, głabik pałkonogi, i lejkówka pałkonoga[3]. Po przeniesieniu do nowo utworzonego rodzaju Ampulloclitocybe wszystkie nazwy polskie stały się niespójne z aktualną nazwą naukową.

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 4-7 cm. Młode owocniki są łukowate z dobrze widocznym, tępym garbem, z czasem stają się płaskie, w końcu wklęsłe na środku. Brzeg początkowo podwinięty, później wyprostowany, ostry i cienki. Powierzchnia gładka, naga. Jest higrofaniczny; podczas suchej pogody jest jasnoochrowy, podczas wilgotnej ma barwę od szarobrązowej do oliwkowoszarej[4].

Blaszki

Gęste i zbiegające na trzon, najpierw białe, potem żółtawe[4].

Trzon

Wysokość 4-9 cm, grubość 8-18 mm, w środku watowaty i miękki. Podstawa maczugowato poszerzona i połączona z podłożem białą grzybnią. Powierzchnia gładka, włóknista, barwy białoszarej. kremowej[4][5]lub jasnobrązowej[6].

Miąższ

Biały, miękki i wodnisty. Nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Bez wyraźnego smaku i bez zapachu, co najwyżej o słabym zapachu stęchłej mąki[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki o rozmiarach 6-8,5 × 3.5-5 μm, jajowate, eliptyczne lub nieregularnie. Powierzchnia zarodników gładka, ale delikatnie w mikroskopie elektronowym delikatnie rzeźbiona, nieamyloidalna. Cystyd brak. W strzępkach grzybni występują sprzążki[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Najliczniej opisano występowanie tego gatunku w Europie i Ameryce Północnej, ale znany jest także w Korei, Japonii i Australii. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony, występuje od Hiszpanii po północne krańce Półwyspu Skandynawskiego i Islandiię[7]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie na ziemi w lasach iglastych, liściastych i mieszanych, w jałowcowych zaroślach, na nieużytkach, Owocniki pojawiają się od maja do listopada wśród traw i opadłych liści[3].

ZnaczenieEdytuj

Grzyb mikoryzowy[3]. Według niektórych autorów uznawany za grzyb niejadalny[4], według innych za grzyb jadalny, ale o małej wartości kulinarnej i raczej nie polecany do spożycia – przy równoczesnym spożyciu alkoholu może spowodować zatrucie, zaburza bowiem metabolizm przetwarzania alkoholu w organizmie[5].

Gatunki podobneEdytuj

Charakterystyczną cechą tego gatunku lejkówki jest bulwiasto zgrubiała podstawa trzonu. Nie zawsze jednak cecha ta jest dobrze wykształcona, i wówczas trudno jest odróżnić ją od niektórych innych gatunków lejkówek[6]. Najbardziej podobna jest lejkówka szarawa (Clitocybe nebularis). Jest jednak większa i ma miąższ bardziej twardy i kwaskowaty. Ponadto jej blaszki przez potarcie palcem łatwo oddzielają się od kapelusza[5]. Podobna jest też lejkówka karbowana (Clitocybe costata), ale nawet starsze jej okazy mają podwinięty brzeg kapelusza, ponadto jest on pofałdowany. Zazwyczaj nie posiada garbu i ma odcienie bardziej brązowoczerwonawe.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-11-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-10-24].
  3. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  6. a b c Mushroom Expert. [dostęp 2015-11-06].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-10-05].